montazar.net
montazar.net
montazar.net
montazar.net
montazar.net

کارکردهای اخلاقی باور به نظارت امام زمان (عج)
مقدمه
مهدویت و عقیده به حضرت مهدی (عج) گنجینه ای آموزه های بلند اسلام است که کشف و استخراج و به کارگیری آن تاثیر شگرفی در ابعاد گوناگون زندگی انسان ها دارد. یکی از ابعاد معرفت به امام عصر (عج) توجه به جنبه نظارتی حضرت بر هستی و انسان هاست. این سلسله نوشتار، در صدد است تا آثار اخلاقی و مترتب بر این خصوصیت امام زمان (عج) را به صورت خلاصه بررسی نماید.
حضرت مهدی (عج) چشمان ناظر خداوند در زمین
از جمله صفاتی که برای امام عصر (عج) و سایر ائمه (ع) شمرده اند این است که ایشان تجلی نظارت خداوند بر زمین و چشمان بینای اوست. اگر در قرآن کریم می خوانیم که «ألم یَعلَم بأنَّ اللهَ یَری»؛ آیا انسان ندانست که خداوند او را می بیند. بر طبق نصوص دینی، پیشوایان معصوم، واسطه های عینی این آیه شریف هستند و به همین دلیل است که در سلام به حضرت مهدی (عج) می گوییم: «السلام علیک یا عین الله الناظرة» اما از آنجا که گاهی مشغله های فراوان و روزمرگی، مانع از کسب معرفت و یا توجه به صفات ممتاز ایشان می شود همانند انسان های معمولی ـو حتی کمترـ با ایشان برخورد می کنیم و به گفته آیت الله بهجت (رح): «گویا ما ائمه (ع) و به خصوص امام زمان (عج) را حاضر و ناظر نمی دانیم. بلکه گویا مانند عامه، اصلا زنده نمی دانیم و به کلی از آن حضرت غافل هستیم».
این در حالی است که با توجه به این ویژگی امام زمان (عج) سبب بروز آثار و برکات اخلاقی فراوانی در زندگی کسانی خواهد شد که دوستدار اصلاح و ارتقای اخلاق خویش اند. آنچه در این بخش تقدیم می شود اختصاص به صفت عفت و حیا دارد.
کنترل امیال، بزرگترین رهاورد توجه به ناظر بودن امام
جهاد با امیال و هوای نفسانی و تسلط بر آن ها از سخت ترین کارهای هستی است تا جایی که امیر مومنان آن را مهریه بهشت، معرفی نموده و فرمود: «جِهادُ النَّفسِ مَهرُ الجَنَّة» و موفقیت در کنترل آن پیروزی بزرگ، محسوب می شود.
یکی از بارزترین کارکردهای توجه به نظارت امام عصر (عج) را می توان در مدیریت و کنترل هوای نفس و امیال درونی دانست. مکانیسم این کارکرد به این صورت است که آدمی همواره سعی در نیکو جلوه دادن خویش دارد و به همین علت، جلوه های رفتاری خویش را در مجامع عمومی، بیشتر کنترل می کند و به شیوه ای که در منزل و تنهاست در بیرون از منزل رفتار نمی کند. این ویژگی انسان به گونه ای است که حتی اگر در خانه نیز دوربین کوچکی نصب شده و رفتارهای او را زیر نظر بگیرد همانند بیرون از منزل خود را به اصطلاح عرف، جمع و جور می کند. البته این امر در صورتی است که او آگاه به وجود دوربین در منزلش بوده و از آن غفلت نکند.
بروز و ظهور کنترل حاصل از توجه به شاهد و ناظر بودن امام زمان (عج) در عرصه های مختلفی، قابل مشاهده است که عفت ورزی از جمله آن است.
جایگاه عفت و حیا در نزد امامان معصوم
یکی از برکات احساس نظارت امام زمان (عج) به وجود آمدن صفتی به نام حیا و عفت به معنای کنترل نفس از کارهای ناپسند و حفظ آن از تمایلات و شهوات است که جایگاه ارجمندی در اسلام دارد و حضرت علی (ع) نه تنها آن را از زیباترین لباس های دین دانسته اند، بلکه درباره آن فرموده اند که: «الحیاء مِفتاحُ کُلِّ الخَیر؛ حیا کلید هر خیر و خوبی است».
شاید بپرسید چگونه حیا چنین کارکردی را می تواند داشته باشد برای توضیح این سخن علوی، توجه به کلام نورانی رسول خدا (ص) کافی است که ایشان فرمود: «أمّا الحیاءُ فیتَشَعَّبُ مِنهُ: اللّین، والرّأفةُ، و المُراقبة للهِ فی السّرِّ و العَلانیةِ، و السّلامَةُ، وَاجتِنابُ الشَّرِّ، و البَشاشةُ، و السَّماحَةُ، والظَّفَرُ، و حُسنُ الثّناءِ علی المَرءِ فی النّاسِ، فهذا ما أصابَ العاقِلُ بالحَیاء، فطوبی لِمَن قَبِلَ نَصیحَةً اللهِ و خافَ فَضیحَتَهُ»
«نتایج حیا و شرم، ده چیز است: ملایمت، رأفت، مراقبت نسبت به خدا در پنهان و آشکارا، تندرستی، دوری از شر، خوشرویی، بزرگواری، پیروزی در امور و خوشنامی در میان مردم. پس این ها مواردی است که شخص عاقل با حیا به آن می رسد؛ پس خوش به حال کسی که نصیحت خدا را بپذیرد و از رسوایی بهراسد».
حیا و گستره انسانی آن
به خاطر ظهور و بروز حیا و عفت در بانوان چه در جوامع انسانی و چه در برخی از متون دین، همانند دعای امام زمان (عج) که دعا فرمودند: «تفضل ... عَلَی النِّساءِ بِالحَیاء؛ بر زنان، عفت تفضل و عنایت بفرما». بسیاری از مردم چنین تصور می کنند که این صفت، مخصوص زنان و دختران است در حالی که با رجوع به معنای عفت که در قبل بیان شد ـ و همچنین سایر احادیث معصومین (ع) ـ متوجه می شویم که همه مردان و زنان باید به این ویژگی، آراسته باشند نه فقط زنان. به عنوان نمونه از امام باقر (ع) روایت شده است که فرمود: «إنَّ أفضَلَ العِبادَةِ عِفَّة البَطنِ وَ الفَرج؛ همانا حفظ و عفت شکم و تمایلات جنسی از با فضیلت ترین عبادت هاست».
ملاحظه می کنید که موضوع عفت هم شامل تمایلات مربوط به خوردن و هم تمایلات جنسی می شود و این هر دو هم در زنان و هم در مردان وجود دارد.
نتیجه سخن
از مجموع آنچه بیان نمودیم می توان چنین برداشت کرد که شرم و حیا یکی از صفات ممتاز انسانی با کارکردهای متنوع است. حصول چنین صفت برجسته ای به عوامل مختلفی بستگی دارد که از مهمترین آن ها تقویت حس حضور و نظارت امام زمان (عج) بر ما است.
ما مطمئن هستیم که اگر فرهنگ مهدویت بر جامعه ما پرتو افکند بسیاری از معضلات اخلاق اجتماعی موجود از بین رفته یا به حداقل خواهد رسید و کمتر شاهد رفتارهای خارج از حیا در مردان و زنان خواهیم بود. کما این که حضرت آیت الله بهجت (ره) فرمود: «با وجود اعتقاد داشتن به رئیسی که عینُ الله الناظرة است، آیا می توانیم از نظر الهی فرار کنیم و یا خود را پنهان کنیم و هر کاری را که خواستیم، انجام دهیم؟!».


نویسنده: حسن ملایی
امان، ش 55 و 56، صص36-37
کارکردهای اخلاقی باور به نظارت امام زمان (عج)


در خواست عضویت جهت دریافت ایمیل
نام:
ایمیل:
montazar.net

نظر سنجی
مایلید در کدام حوزه مطالب بیستری در سایت گذاشته شود؟
معارف مهدویتغرب و مهدویت
وظایف ما در عصر غیبتهنر و فرهنگ مهدویت
montazar.net

سایت های وابسته