montazar.net
montazar.net
montazar.net
montazar.net
montazar.net

باورداشت مهدویت در خطبه غدیر- عبارت دوم

«أَلَا إِنَّهُ الظَّاهِرُ عَلَى الدِّين»
«بدانيد که اوست غلبه کننده برهمه اديان.»

در تشریح این جمله باید نکاتی را در ابتدا بیان کنیم؛ اولاً فرق است بين دين و دينداري؛ دين يک ارزش است و دينداري ارزشمند. مانند رابطة‌ بين ايمان و مؤمن که ايمان ارزش است و مؤمن ارزشمند. در مورد ائمه عليهم السلام بحثی وجود دارد که ائمه عليهم السلام ارزش هستند يا ارزشمند؟ ايمان هستند يا مؤمن؟ عدل ‌اند يا عادل؟ علم  اند يا عالم؟ انتقام  اند يا منتقم؟ رأفت  اند يا رئوف؟

در این ‌باره باید بگوییم که انسان ‌ها غیر از ارزش ‌ها هستند. انسان‌ ها باید ارزش ‌ها را کسب کنند تا دارای آن ارزش ‌ها بشوند. لذا اگر در مورد امام زمان (عج) بپرسند که ایشان دین است یا دیندار؟ عدل است یا عادل؟ پاسخ این است که ایشان دیندار و عادل است و در نهایت می‌ گوییم ایشان ارزشمند است. در اصطلاح ادبیات می‌ گویند: «ذات ثبت له صفة»؛ یعنی ذاتی که صفت و ارزشی برایش ثابت شده است که در این صورت عبارت «أَلَا إِنَّهُ الظَّاهِرُ عَلَى الدِّين»‏ این‌ گونه معنا می ‌شود: «الا ان دینه ظاهر علی الدین»؛ یعنی دین او یا دین به سبب او بر همه ادیان غالب است.

نکته دیگر درباره این عبارت این است که پیامبر (ص) فرموده ‌اند: «شخصِ امام زمان عج بر ادیان غالب است». در بیان معنای آن یک توجیه این است که بگوییم او غالب بر ادیان است؛ يعني او دين را غلبه مي ‌دهد بر تمام اديان. در مورد ائمه طاهرين عليه السلام هر دو تعبير (یکی این‌ که بگوییم آن بزرگواران دین هستند و دیگر این‌ که بگوییم دیندار هستند) وجود دارد؛ يعني وقتي قرآن مي ‌فرمايد:

«إِنَّما يَخْشَى اللهَ مِنْ عِبادِهِ الْعُلَماء» [1]
«(آرى) حقيقت چنين است؛ از ميان بندگان خدا، تنها دانشمندان از او مى ‏ترسند.»
مي ‌گويند منظور از «العلماء» يعني ائمه عليهم السلام؛ يعني اين‌ ها دانشمند هستند. از طرفي در زيارت آل ياسين مي ‌خوانيم:
«السلام عليک ايها العلم المنصوب و العلم المصبوب»
«سلام بر تو اي دانش ريخته شده از آبشار توحيد و خداشناسي.»

پس اطلاق علم، بر امام زمان (عج) شده است. همچنین مي‌گویيم:

«اللَّهُمَّ وَ صَلِّ عَلَى وَلِيِّ أَمْرِكَ الْقَائِمِ الْمُؤَمِّلِ وَ الْعَدْلِ الْمُنْتَظَرِ احْفُفْهُ بِمَلَائِكَتِكَ الْمُقَرَّبِينَ وَ أَيِّدْهُ بِرُوحِ الْقُدُسِ يَا رَبَّ الْعَالَمِينَ» [2]
«خداوندا درود فرست بر ولی امر خودت که قائم و آرزو و عدلِ مورد انتظار است (پس ایشان را) با ملائکه مقربین (درگاهت) بپوشان و با روح القدس یاری  اش کن ای پروردگار جهانیان».

پس به امام زمان (عج) گفته مي ‌شود عدل؛ نه عادل. در ادبيات عرب هم به این گونه استعمال، مبالغه از باب «زيدٌ عدلٌ» مي ‌گويند، يعني کسي که يک صفتي را زياد دارد، ديگر نمي‌ گويند «زيدٌ عادلٌ» (يعني مشتق را بر اسم ذات حمل نمي‌ کنند؛ بلکه خود مصدر را بر آن حمل مي ‌کنند) در نتیجه مي ‌گويند: «زيدٌ عدلٌ، زيدٌ رحمة، زيدٌ علمٌ». لذا در اين‌جا که گفته «انه الظاهر علي الدين»؛ يعني خودِ امام زمان (عج) بر اديان چيره است؛ وقتي هم خودِ امام زمان (عج) دين باشد پس جدّ ايشان ـ يعني حضرت محمد (ص) ـ نیز دين خواهد بود.

لذا در اینجا پیامبر (ص) می‌خواهد بگوید: آگاه باشید که خود امام زمان (عج) دین و آیین من است و شخصِ اوست که غالب بر ادیان است و یا این ‌که می‌خواهد بگوید که دین امام زمان (عج) بر همه ادیان غالب است. پس آگاه باشید که اگر از راه ولایت اهل بیت عليهم السلام بیرون رفتید در نهایت او خواهد آمد، مؤاخذه خواهید شد و به ناچار باید به دین او بگروید.

معنای دیگری که می ‌توان برای این عبارت در نظر گرفت، این است که بگوییم «الدين» يعني دين اسلام. «أَلَا إِنَّهُ الظَّاهِرُ عَلَى الدِّينِ» يعني او راهنماي دين است. ايشان راهنماي کلِ دينِ اسلام و غالب بر دین هستند. اگر بخواهيم دين را تعريف کنيم باید بگوییم که دين چتري دارد که بالای آن وجود مقدس امام زمان (عج) قرار دارد. يعني دين در اينجا به معناي اديان نبوده و به معنای دين اسلام است. يعني او غالب و حاکم و چيره بر کل دين اسلام است.

اين‌که مي گوييم دين اسلام نقطه بلندش وجود مقدس امام زمان (عج) است، يعني او ولي الله است و اتصال و پيوند بلا واسطه با الله دارد. چون معناي ولي و ولايت، قرب بدون حجاب است. حجاب ممکن است گناه، غفلت و یا حتی نور باشد که بين انبيا و خداوند حجب نوري نیز وجود دارد. درنتيجه «أَلَا إِنَّهُ الظَّاهِرُ عَلَى الدِّينِ» يعني کل دين، امام زمان (عج) است و در رأس مخروطِ دين قرار دارد و اگر او را نگاه کنيم، همه دين را داريم، لذا در روايات وارد شده است که اگر کسي ولایت اميرالمؤمنين عليه السلام را قبول کند و بپذيرد، همه چيز را قبول کرده، و وقتي که اميرالمؤمنين عليه السلام را قبول نکند، همه چيز را منکر شده است، این امر بدان سبب است که کل دين عبارتست از وجود مقدس ائمه طاهرين عليهم السلام.

«عن أبي حمزة الثمالي، قال قال لنا علي بن الحسين زين العابدين عليهما السلام أي البقاع أفضل. فقلت الله و رسوله و ابن رسوله أعلم. فقال إن أفضل البقاع ما بين الركن و المقام، و لو أن رجلا عمر ما عمر نوح في قومه ألف سنة إلا خمسين عاما، يصوم النهار و يقوم الليل في ذلك الموضع، ثم لقي الله بغير ولايتنا، لم ينفعه ذلك شيئا» [3]

پس «أَلَا إِنَّهُ الظَّاهِرُ عَلَى الدِّينِ» نقطه اوج آن «ألَا إِنَّ خَاتَمَ الْأئِمَّة مِنَّا الْقَائِمُ الْمَهْدِي‏» است؛ يعني در سه واژه تمام مختصات امام زمان (عج) و حکومت جهاني او که همه انبيا به آن وعده داده‌ اند، آمده که «خاتم الائمه»: يعني وارت کل انبياء است. «القائم» يعني قيام‌ کنندة خالص؛ يعني براي همه چيز قيام مي‌ کند: وضع ديني، اجتماعي، اقتصادي و...که تمام اين معاني در القائم مندرج هست. «المهدي» هم يعني هدايت شده از جانب خدا.

به نظرمي‌ رسد پيامبر (ص) احتمالا در ذکر سه عنوان: «خاتم الائمه»، «قائم» و «مهدي» نکته «الأَهَم فالأَهَم» را رعايت نموده است. يعني به اين صورت که اول مهم  ترين بعد مهم ‌تر و بعد مهم، به تدريج پايين مي ‌آيد و ادامه مي ‌دهد. روش نگارش کتب حدیثی هم توسط بزرگانی همچون کلینی در کافی و علامه مجلسی در بحار به همین صورت بوده است.

آیات مربوط به بحث

در قرآن کریم سه آیه در تأیید جمله «الا انه الظاهر علی الدین» آمده است که عبارتند از:

«هُوَ الَّذي أرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدى‏ وَ دينِ الْحَقِّ لِيُظْهِرَهُ عَلَى الدِّينِ كُلِّهِ وَ لَوْ كَرِهَ الْمُشْرِكُونَ» [4]

در تفاسیر متعددی آمده است که آیة فوق درباره قائم آل محمد عليه السلام نازل شده است. [5]

«هُوَ الَّذي أرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدى‏ وَ دينِ الْحَقِّ لِيُظْهِرَهُ عَلَى الدِّينِ كُلِّهِ وَ كَفى‏ بِاللهِ شَهيداً» [6]

البته غیر از این آیات و روایات ذیل آن‌ها، روایات گوناگونی از جانب ائمه اطهار عليهم السلام صادر شده‌ اند که مضمون و معنای عبارت پیامبر (ص) درباره امام زمان (عج) را در روز غدیر معنا و تأیید می کنند.


پی نوشت:
1. فاطر/ 28.
2. کفعمی، البلد الأمین،194.
3.شیخ طوسی، امالی،132؛ نوری، مستدرک الوسائل،1/ 149؛ مجلسی، بحارالانوار،27/ 171. با همین مضمون.
4. توبه/ 33 ؛ صف/ 9.
5. قمی، تفسیر القمی،1/ 289. قال علي بن إبراهيم في قوله «هُوَ الَّذِي أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدى‏ وَ دِينِ الْحَقِّ لِيُظْهِرَهُ عَلَى الدِّينِ كُلِّهِ وَ لَوْ كَرِهَ الْمُشْرِكُونَ»، فإنها نزلت في القائم من آل محمد و هو الذي ذكرناه مما تأويله بعد تنزيله.
6. فتح/ 28.

منبع: فصلنامه تخصصی امامت پژوهی 3 پاییز 90
باورداشت مهدویت در خطبه غدیر- عبارت دوم


در خواست عضویت جهت دریافت ایمیل
نام:
ایمیل:
montazar.net

نظر سنجی
مایلید در کدام حوزه مطالب بیستری در سایت گذاشته شود؟
معارف مهدویتغرب و مهدویت
وظایف ما در عصر غیبتهنر و فرهنگ مهدویت
montazar.net

سایت های وابسته