montazar.net
montazar.net
montazar.net
montazar.net
montazar.net

باورداشت مهدویت در خطبه غدیر- عبارت نهم
«أَلا إِنَّهُ یَسِمُ کُلَّ ذی فَضْلٍ بِفَضْلِهِ وَ کُلَّ ذی جَهْلٍ بِجَهْلِهِ»
«آگاه باشید! که او به هر ارزشمندی به اندازة ارزش او و به هر نادان و بی ‌ارزشی به اندازة نادانی  اش نیکی کند.»

در برخی از نسخه‌ ها به‌ جای «یسم»، واژه «قسیم» [1] آمده است. واژه «یسم» از ریشه (وسم ـ یسم ـ وسماً) است و به ‌معنای علامت و نشانه‌ گذاری است. از طرف دیگر ضمیر «هاء» در «بفضله» و «بجهله» به همان افراد «ذی  فضل» و «ذی  جهل» برمی  گردد و امام زمان است که به هر دو قسم از گروه‌ های فاضل و جاهل اعطا می ‌کند.
در بیان معنای این عبارت در ابتدا به شرح واژه های «قسیم» در یک نسخه و «یسم» در نسخه دیگر می‌ پردازیم. به این ترتیب که درست است که این دو واژه با هم به لحاظ ظاهری و حتی معنای اصلی با هم فرق می ‌کنند، ولی طبق قاعده اشتقاق در زبان عربی که می‌ گوید: «اگر در دو واژه دو حرف از حروف اصلی آن ها مثل هم باشند، آن دو کلمه قطعاً دارای اشتراک معنایی هستند.» در مورد این دو کلمه هم این قاعده جاری می ‌شود؛ یعنی چون در حروف «سین» و «میم» با هم مشترک  اند، قطعاً دارای معنای مشترکی در باطن معنایشان با هم هستند و آن معنا «قطع و بریدگی» است. لذا در هر صورت امام زمان (عج) در زمان ظهور خود، به انسان‌ های فاضل، به اندازه ارزش آن ‌ها و به انسان ‌های جاهل به قدر خودِ آن ‌ها اعطاء می کند.

در بیان عبارت «یَسِمُ کُلَّ ذی فَضْلٍ بِفَضْلِهِ» باید گفت که این عبارت خیلی شبیه به این آیه از قرآن است که می‌ فرماید: «وَ يُؤْتِ كُلَّ ذِي فَضْلٍ فَضْلَه»؛ [2] «به هر صاحب فضيلتى، به مقدار فضيلتش ببخشد.» از اینجا می ‌توان دریافت که مراد از افراد «ذی فضل» و در مقابل آ‌نها «ذی جهل» چه کسانی هستند. علامه طباطبایی(ره) در این قسمت نکات قابل توجهی را بیان می کند که خلاصه اش به قرار زیر است:

«مراد از «ذی فضل» در این آیه شریفه کسانی هستند كه صفات و اعمالى بهتر و بيشتر از ديگران دارند. ... نکته دیگر اعتناء به فضل هر صاحب فضل است. ... و خلاصه کلام این است که هر كسى را در جايى كه لايق آن است قرار مى ‏دهد، نه اينكه فاضل و مفضول در ديندارى را، به يك چوب براند، و خصوصيات افراد را ناديده بگيرد و بر روى درجات و منازلى كه اعمال و مساعى اجتماعى دارند، خط بطلان بكشد، و چنان نيست كه در آن سراى، حال افراد زحمتكشِ با نشاط و افراد تنبل و كسل يكسان باشد.» [3]

لذا با توجه به این توضیحات بیان می ‌داریم که در روایات فراوانی در ذیل این آیه داریم که آن کسی که فضل هر صاحب فضلی را اعطا می کند، علی بن ابی طالب عليه السلام است؛ مثل این روایت:

«عَنْ أبِي جَعْفَرٍ عليه السلام: وَ يُؤْتِ كُلَّ ذِي فَضْلٍ فَضْلَهُ هُوَ عَلِيُّ بْنُ أَبِيطَالِبٍ عليه السلام» [4]

لذا اگر امام علی عليه السلام اعطا کننده فضل است، پس امام زمان (عج) را که پیامبر (ص) این گونه معرفی کرده، اعطا کننده فضل خواهد بود و این فضل را با توجه به درجه اتصاف افراد به صفات حسنه اعطا می کند و آنها را در جایگاه مخصوص خود که در شأنشان است، قرار می  دهد و نیز به افرادی که در درجه پایین تری از فضائل اخلاقی و علوم دینی باشند ـ و خطاب به جهال شده  اند ـ به اندازه خودشان اعطا می کند.

نکته دیگر این که شاید طبق قرینه لفظیه کلام، احتمالاً آن اعطا شده، همان علومی باشد که در زمان ظهور ایشان به اتمام و اکمال می رسد. اما سؤال این است که چرا به همه به طور یکسان اعطا نمی  شود؟ که در جواب باید گفت: درک و فهم افراد با هم گوناگون است و لذا پیامبر (ص) افراد با درک و فهم پایین را خطاب به جاهل نموده است و افراد با درک و فهم بالا را با عنوان فضلاء یاد کرده است و این  ها هستند که اهل علم  اند؛ زیرا علم است که مایه فضیلت می  باشد؛ لذا «ذی فضل» یعنی «ذی  علم» و در روایات گوناگونی علم و فضیلت را کنار هم و در ردیف همدیگر قرارا داده اند مثل آنچه که از امام علی عليه السلام آمده است: «غآيه الفضائل العلم» و «رأس الفضائل العلم‏» [5]، که امام زمان عليه السلام قطعاً از علومی که در دست اوست و مالک اصلی آنهاست، به طالبان آن بیشتر اعطا خواهد نمود.


پی نوشت:

1. مجلسی، بحار الانوار،37/ 213.
2. هود/ 3.
3. طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن،10/ 143.
4. ابن شهرآشوب، المناقب،3/ 98؛ حسکانی، شواهد التنزیل،1/ 355.
5. آمُدی، غرر الحکم،41، ح 15 و ح 16.
منبع: فصلنامه تخصصی امامت پژوهی 3 پاییز 90
باورداشت مهدویت در خطبه غدیر- عبارت نهم


در خواست عضویت جهت دریافت ایمیل
نام:
ایمیل:
montazar.net

نظر سنجی
مایلید در کدام حوزه مطالب بیستری در سایت گذاشته شود؟
معارف مهدویتغرب و مهدویت
وظایف ما در عصر غیبتهنر و فرهنگ مهدویت
montazar.net

سایت های وابسته