montazar.net
montazar.net
montazar.net
montazar.net
montazar.net

امام مهدی (عج) در نهج البلاغه-بخش اول

نوشتار حاضر با این نگرش تدوین شده است که اگر خواهان آن هستیم که علوم انسانی را با استفاده از تعالیم نهج البلاغه متحول نماییم، باید به آن بخش هایی از سخنان حضرت امیر (ع) مراجعه کنیم که ایشان در آن، حکومت جهانی آخرین ذخیره خداوند و برپا دارنده ی حقیقی و تام تعالیم الهی یعنی حضرت بقیه الله (روحی و ارواحنا فداه) را توصیف نموده اند. به عبارت دیگر این نوشتار، سخنان حضرت علی (ع) درباره ی امام عصر (عج) را ذیل ۶ عنوان دسته بندی کرده و معتقد است که برنامه ریزی برای تحول در علوم انسانی بایست با عنایت به چشم انداز حکومت کریمه حضرت حجت (عج) که توسط امیرالمومنین (ع) ترسیم شده است صورت گیرد، مثلاً وقتی بدانیم حضرت علی (ع) فرموده اند: «زمانی که مهدی بیاید نظرها را تابع قرآن می سازد در حالی که تفسیر قرآن قبل از ظهور او تابع هواهای نفسانی شده است»، سبب می گردد تا بدانیم اگر خواهان تحول در علوم انسانی هستیم و می خواهیم آن را مطابق تعالیم الهی و علی الخصوص زمینه سازی قیام حضرت حجت (عج) سازماندهی کنیم، باید شرایط را برای جلوگیری از تفسیر قرآن مطابق هواهای نفسانی، فراهم ساخته و با تحول در علوم انسانی به تفسیر قرآن مدنظر حضرت حجت (عج) نزدیک شویم.

واژ های کلیدی: حضرت علی (ع)- نهج البلاغه- امام مهدی (عج)- آخرالزمان.

● مقدمه

نوشتار حاضر سعی در شناخت ابعاد دولت کریمه مهدوی دارد که امیرالمومنین (ع) آن را در حدود ۱۴۰۰ سال پیش مطرح نموده اند. این مقاله معتقد است که برای سیاستگذاری در علوم انسانی با استفاده از نهج البلاغه بایست آن مطلوبی که تمام انبیا و اولیا علی الخصوص حضرت علی (علیهم السلام) برای تحقق آن مبعوث و منصوب شده اند؛ یعنی تحقق دولت کریمه ی امام مهدی (عج) مدنظر قرار بگیرد و باید دید امام علی (ع) شرایط قبل، حین و بعد از تحقق جامعه ی وارثان صالح زمین به رهبری مهدی موعود (عج) را چگونه تصویر و ترسیم کرده اند، تا از آن معبر به برنامه ریزی در علوم انسانی نائل آییم مثلاً وقتی حضرت امیر (ع) گفته اند که یاوران مهدی فاطمه (سلام الله علیها) «جام های حکمت را سر کشیده اند»، برنامه ریزی سیاستگذاران در حوزه ی علوم انسانی باید به گونه ای انجام شود که افراد را در راستای کسب حکمت تربیت کند. لازم به ذکر است که این نوشتار فقط به بیان مطالبی که امیرالمومنین (ع) درباره ی حضرت حجت (عج) مطرح کرده اند بسنده کرده و بحث را در حد کلیات و صرفاً به صورت طرح بحث پردازش کرده است و توصیف جزء به جزء مطالب و توصیف بیانات حضرت امیر (ع) درباره ی اوضاع و احوال قبل و بعد از ظهور امام عصر (عج) و اینکه چگونه می توان آن را در مهندسی علوم انسانی بکار برد را به زمان دیگری موکول نموده است.

الف) بشارت

حضرت علی (علیه السلام) در خطبه ۱۵۰ عبارات زیر را بیان فرموده اند که مترجمین و شارحین نهج البلاغه معتقدند این جملات، جملاتی است که بیانگر بشارت امیرالمؤمنین (ع) درباره ی ظهور امام عصر (عجل الله تعالی فرجه شریف) می باشد. حضرت علی (ع) می فرمایند:

و لا تستبطئوا ما یجی‌ءُ به الغد ... و ما اقرب الیوم من تباشیر غد یا قوم! هذا ایان ورود کل موعود و دنو من طلعه ما لا تعرفون آنچه را که در آینده باید بیاید دیر مشمارید ... و چه نزدیک است امروز ما به فردایی که سپیده آن خواهد دمید. ای مردم! زمان وقوع آنچه وعده داده شده فرا رسیده است و آنچه از آن بی خبرید به تحقق نزدیک است. [1]

آنچه با توجه به معانی عبارات فوق مسلم است این است که حضرت امیر (ع) ظهور حضرت حجت (عج) را بشارت می دهند اما سؤالی که اینجا مطرح می شود این است که چرا امیرالمؤمنین (ع) به مخاطبان خود که قطعاً تا زمان ظهور حضرت مهدی (عج) از دنیا خواهند رفت می فرمایند: و لا تستبطئوا ما یجیءُ به الغد (آنچه را که در آینده باید بیاید دیر مشمارید) در حالیکه قیام امام مهدی (عج) مربوط به آینده می شود اما عبارت فوق به گونه ای بیان می گردد که گویی مخاطبین امیرالمؤمنین (ع) زمان ظهور امام زمان (عج) را درک خواهند کرد.

چرا حضرت علی (ع) به این صورت بیانات خود را عرضه داشته اند؟! آیا اشتباهی در عبارات ایشان بوجود آمده است؟!

در پاسخ باید گفت که از شخصیت معصومین از جمله حضرت امیر (ع) اشتباه صادر نمی شود بلکه استفاده از عبارات مذکور توسط امام علی (ع) از آن روست که امام (ع) امام تمام امت و برای کلیه ی ادوار تاریخی است، پس خطاب ایشان به حاضران در آن جمع، به منزله ی خطاب ایشان به تمام امت اسلامی است و دارای عمومیت و شمولیت زمانی و مکانی است و این مانند خطابهایی است که پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله و سلم) با هم عصران خود داشته اند یا مثل خطابهایی است که قرآن کریم با مردم هم عصر حضرت محمد (ص) دارد در حالیکه در واقع مخاطب سخنان نبی اکرم (ص) و مصحف شریف، همه ی امت اسلامی تا روز رستاخیز می باشند. [2]


ب) توصیف

حضرت امیر(ع) در چند مورد اقدام به بیان اوصاف متعالی حضرت مهدی(عج) می کنند از جمله:

۱) در خطبه شماره ۱۰۰ امام علی(ع) می فرمایند:

الا ان مثل آل محمد صلی الله علیه و آله کمثل نجوم السماء اذا خوی نجم طلع نجم؛
آگاه باشید مثل آل ‌محمد(ص) مثل ستارگان آسمان است. اگر ستاره ‌ای غروب کند. ستاره‌ی دیگری طلوع خواهد کرد. (تا ظهور حضرت حجت(عج)) )
به نظر مترجمین و شارحین نهج البلاغه، عبارت فوق حضرت امیر(ع)، علاوه بر معرفی امامان معصوم (ع)، عنایت خاصی به معرفی امام دوازدهم (عج) داشته است.

در جملات مذکور نهج البلاغه، حضرت علی(ع)، امامان شیعیان از جمله امام عصر(عج) را به ستاره تشبیه فرموده اند. به نظر مترجمین و شارحین نهج البلاغه، بکارگیری این تشبیه دو دلیل دارد:

الف) یکی اینکه مردم در راه شناخت و اطاعت خدا، از انوار هدایت امامان معصوم(ع) بهره مند می شوند هم چنانکه مسافر در پیمودن راه، از ستارگان آسمان، روشنی و هدایت می گیرد. [4]

ب) مناسبت دیگر همان است که خود حضرت علی (ع) فرموده اند که حجت های خدا (ع) مثل ستارگان آسمان هستند که هر گاه یکی غروب کند، دیگری طلوع خواهد کرد پس در نتیجه جهان هیچ گاه از وجود حجت که مردم را بسوی خدا رهنمون باشد خالی نیست. [5]

۲) حضرت امیر در خطبه ۱۸۲ می فرمایند:

بقیه من بقایا حجته، خلیفه من خلائف انبیائه (او باقی مانده ای از حجت های خدا و جانشینی از جانشینان پیامبر خداست.)

عبارت فوق عبارتی است که مترجمین و شارحین نهج البلاغه معتقدند در آن، امام علی(ع) به توصیف امام مهدی (عج) پرداخته اند. [6]

نکته ای که در جمله مذکور خودنمایی می کند عبارت بقیه من بقایا حجته (او باقی مانده ای از حجت های خداست) می باشد که با آیه شریفه ی «بقیه الله خیرلکم ان کنتم مؤمنین» (باقیمانده ی خدا برای شما بهتر است اگر مومن باشید) که در آیه ی ۸۶ سوره هود می باشد، شباهت ظاهری و معنایی بسیار زیادی دارد، به گونه ای که مفسرین مصحف شریف قرآن معتقدند آیه فوق در وصف امام زمان (عج) نازل شده است که این مسأله اشراف کامل حضرت امیر(ع) بر قرآن و همچنین الهام پذیری ایشان از آیات آن کتاب مجید را به وضوح نشان می دهد. [7]

۳) امام علی (ع) باز در توصیف حضرت حجت (عج) در جایی دیگر از خطبه ۱۸۲ می فرمایند:

قد لبس للحکمه جنتها و اخذها بجمیع آدابها من الاقبال علیها و المعرفه بها؛ زره دانش بر تن دارد و با تمامی آداب و با توجه و معرفت کامل آن را فراگرفته است. [8]

مفسرین و شارحین نهج البلاغه، عبارات فوق را در وصف امام غائب (عج) می دانند، اما نکته ایی که در عبارات فوق خودنمایی می کند این است که حضرت امیر (ع) برای نشان دادن اینکه حضرت مهدی (عج) بر دانش اشراف دارند از لفظ «زره» استفاده کرده اند. در بیان علت بکارگیری این لفظ برای نشان دادن احاطه امام دوازدهم (عج) بر دانش توسط امیرالمؤمنین (ع) باید گفت که زره، رزمنده ی در حال جنگ را از گزند ضربات و زخم ها مصون می دارد پس اگر کسی زره دانش بر تن داشته باشد، قطعاً مراتب حکمت را شناخته و خود را از طریق زهد، از علایق دنیوی وارسته ساخته است. در نتیجه امیرالمؤمنین (ع) با بکارگیری این کلمه یعنی زره برای دانشی که حضرت مهدی (عج) دارای آن است، به صورتی بسیار زیبا و ظریف، علم و معرفتی که در نزد حضرت مهدی (عج) موجود است را به تصویر می کشند. [9]

۴) امیرالمؤمنین(ع) در ادامه توصیف امام مهدی (عج) در همان خطبه ۱۸۲ می فرمایند: والتفرغ لها فهی عند نفسه ضالته التی یطلبها و حاجته التی یسأل عنها؛ حکمت گمشده اوست که همواره در جستجوی آن می باشد و نیاز اوست که در به دست آوردنش می پرسد. [10]

مترجمین و مفسرین نهج البلاغه بیان عبارات فوق توسط امام علی(ع) را توصیف ایشان از آخرین ذخیره الهی (عج) می دانند.

علاوه بر اینکه در عبارات فوق با اوصاف امام زمان (عج) در کلام حضرت امیر(ع) آشنا می شویم؛ اما نکته ی مهمی وجود دارد که باید به آن توجه کرد و آن است که این جمله ی امیرالمؤمنین (ع) درباره حضرت مهدی (عج) که می فرمایند «حکمت گمشده اوست» با این حدیث از حضرت محمد(ص) که می فرمایند الحکمه ضاله المؤمن (حکمت گمشده مؤمن است) دارای قرابت کاملی است، به گونه ای که پیامبر(ص) می فرمایند، حکمت گمشده مؤمن است و از آنجایی که مؤمن به معنای کامل کلمه، حضرت مهدی (عج) می باشند، طبق حدیث پیامبر (ص) می توان نتیجه گرفت که حضرت حجت (عج) طالب حکمت اند که به واسطه ی این تفاسیر می توان شباهت لفظی و معنایی کامل جملات حضرت علی (ع) با پیامبر اسلام (ص) درباره جستجوگران حکمت را مشاهده کرد و به ارزش سخنان امیرالمومنین (ع) که در مطابقت کامل با کلام پیامبر خاتم (ص) است بیش از بیش پی برد. [11]

پی نوشت:
1- شیروانی. ۱۳۸۸.ص ۲۴۹2
2-میثم البحرانی. ۱۴۰۳ قمری. صص ۲۱۴-۲۱۳
3-نواب لاهیجانی. ۱۳۷۹.ص ۵۰۶
4-انصاری قمی. ۱۳۴۵.ص ۲۶۳
5-فیض الاسلام. ۱۳۵۱.ص ۲۹۶
6-شریعتی. ص ۱۲۳
7-زمانی. ۱۳۷۴. صص ۴۵۱-۴۵۰
8-دشتی. ۱۳۸۴.ص ۲۴۹
9-معادی خواه. ۱۳۷۳. صص ۲۱۶-۲۱۵
10-شیروانی. ۱۳۸۸.ص ۳۱۴
11-میثم البحراتی. ۱۴۰۳. صص ۳۹۳ – ۳۹۲

ادامه دارد.....

نویسنده: رضا نکوهی
امام مهدی (عج) در نهج البلاغه-بخش اول


در خواست عضویت جهت دریافت ایمیل
نام:
ایمیل:
montazar.net

نظر سنجی
مایلید در کدام حوزه مطالب بیستری در سایت گذاشته شود؟
معارف مهدویتغرب و مهدویت
وظایف ما در عصر غیبتهنر و فرهنگ مهدویت
montazar.net

سایت های وابسته