montazar.net
montazar.net
montazar.net
montazar.net
montazar.net

حکومت ولایی و زمینه ‌سازی ظهور- بخش دوم

آسیب‌ شناسی جامعه ی ولایی
اگرچه فرهنگ ولایی در جامعه ی ولایی در نزد جامعه مورد پذیرش واقع می‌گردد، بزرگ ‌ترین ضعفی که چنین جامعه ‌ای با آن دست و پنجه نرم می‌کند، فقدان حکومت ولایی و وجود طاغوت در رأس قدرت است. این ضعف زمانی موجب گزش و تورم بيش‌تر اذهان می‌ شود که بدانیم از منظر قرآن، افراد جامعه ‌ای که تحت سیطره و سلطه ی طاغوت هستند، بردگان و بندگان طاغوت قلمداد می ‌شوند. قرآن کریم در داستان برخورد موسی و فرعون، جابرانه فرمان راندن فرعون بر بنی ‌اسرائیل را تعبید و بنده گرفتن می‌ خواند و از زبان موسی در جواب فرعون می ‌گوید: «تِلْكَ نِعْمَةٌ تَمُنُّهَا عَلَيَّ أَنْ عَبَّدتَّ بَنِي إِسْرَائِيلَ» [1] یعنی تو بنی ‌اسرائیل را بنده ی خود ساخته ‌ای و آن‌ گاه بر من منت می‌ نهی که هنگامی که در خانه ی تو بودم چنین و چنان شد!
بدیهی است که بنی ‌اسرائیل نه فرعون را پرستش می ‌کردند و نه بردگان فرعون بودند، بلکه صرفاً تحت سیطره ی طاغوتی و ظالمانه ی فرعون قرار داشتند که در جای دیگر، قرآن از زبان فرعون نقل می‌کند: «قَوْمُهُمَا لَنَا عَابِدُونَ» [2] یعنی خویشاوندان موسی و هارون (بنی ‌اسرائیل) بندگان ما هستند.
در واقع آنچه سبب شده بود فرعون مردم زمانه خود را بنده ی خود بخواند، حاکمیت و سیطره ی او بر زمام امور کشور بود که مردم نیز ناچار به تبعیت از این ولایت شیطانی بودند.
علی (ع) در خطبة قاصعه، محکومیت بنی ‌اسرائیل در چنگال فرعون و تسلط ظالمانه ی فرعون را شرح می ‌دهد و از حکومت و ولایت طاغوت بر فرعونیان با تعبیر «بنده گرفتن» یاد می ‌فرماید: «اتّخذتهم الفراعنة عبیداً؛ [3] فرعونیان مردم را بنده خود قرار داده بودند.»
از این قراین به‌ دست می ‌آید که هر طاعتی نوعی عبادت محسوب می ‌شود و اگر این طاعت در پرتو اراده ی الهی و حکومت ولایی صورت پذیرد، مردم آن جامعه بندگان خدا و اگر طاعت در حکومت طاغوتی رخ نماید، بردگی و بندگی طاغوت و ابلیس امری اجتناب ‌ناپذیر خواهد بود.
شگفت است که فرما‌نبرداری ‌های اجباری که از نظر اخلاقی به هیچ وجه عبادت شمرده نمی ‌شود، از نظر اجتماعی عبادت است. [4] به عبارت دیگر اگر جامعه ‌ای نتواند سیطره ی طاغوتی حاکمان خود را کنار زند، خواهی یا نخواهی به بندگی طاغوت کشیده خواهد شد.
تنها درمان برون‌ رفت از این مصیبت بزرگ اجتماعی، قیام و خیزش همگانی برای سرنگونی نظام طاغوتی و برپایی حکومت ولایی است. به عبارت دیگر هر ملتی به تحقق جامعه ی ولایی نباید بسنده کند، بلکه تمام توان خود را در برپایی حکومت ولایی باید به‌ کار گیرد و به تعبیر قرآن کریم دو به دو یا نفر به نفر برای تحقق اراده ی الهی در ملک او قیام کنند.

حکومت ولایی زمینه ‌ساز
حکومت ولایی و دینی امری بایسته‌ است که ائمه (ع) بارها با تعابیر گوناگون بر ضرورت آن پای فشرده ‌اند. امام علی (ع) در نامه ی خود به مردم مصر، اساسی ‌ترین نگرانی خود را درباره ی جامعه آن می‌ داند که سفیهان و فاجران قدرت و حکومت را به دست گیرند و ولایت سیاه شیطانی خود را اجرا کنند و مردم را به بردگی و بندگی وادارند. امام (ع) می ‌فرماید:
به خدا سوگند اگر تنها با دشمنان رو به ‌رو شوم، در حالى كه آنان تمام روى زمين را پر كرده باشند، نه باكى دارم، و نه هراسی... لكن از اين اندوهناكم كه بى ‏خردان و تبهكاران اين امت، حكومت را به دست آورند. آن ‌گاه مال خدا را دست به دست می‌ گردانند و بندگان او را به بردگى می‌ كشند و با نيكوكاران می ‌جنگند و فاسقان را همراهی می ‌کنند.
روشن است که عبارت «سفیهان» ناظر به جاهلان و بی‌ خردانی است که از فقاهت و بصیرت دینی به دورند و «فجار» نیز مفسدانی ‌اند که از تقوا و دیانت بی ‌بهره ‌اند. به دیگر معنا مهم ‌ترین دغدغه ‌ای که امام (ع) به مصریان گوشزد می ‌کند آن است که مراقب باشند مبادا حکومت و قدرت از میان اهل فقاهت، عدالت و کفایت رخت بربندد. امام (ع) در ادامه به آسیب ‌شناسی این امر می ‌پردازد و آثار ویرانگر حکومت شیطانی دین‌ ستیزان یا دین ‌گریزان را بر می ‌شمرد: چپاول اموال الهی، بردگی بندگان الهی، ستیزه‌ جویی با ابرار الهی و دلجویی از دشمنان الهی. سپس امیرمؤمنان (ع) یاد آور می ‌شود که اگر اين‌ گونه خطرات و حوادث فتنه‌ گون نبود، شما را بر نمى ‏انگيختم و سرزنشتان نمى ‏كردم و شما را به گردآورى عِده و عُده تشويق نمى‏ كردم و آن‌ گاه كه سر باز مى زديد، رهایتان مى‏ كردم.
تاریخ اسلام به خوبی به یاد دارد که وقتی پس از سقیفه حکومت و قدرت از مدار ولایت فاصله گرفت و نظام سیاسی، فرهنگی و اقتصادی با دوری از چشمه ی قرآن و عترت رو به خشکی نهاد و حکم و حکومت بر اساس اجتهاد و بدعت پایه‌ ریزی شد، چگونه تاریخ اشک ریخت و از سینه ‌های آن خون چکید. [5] امیرمؤمنان (ع) در نهج ‌البلاغه اوضاع اسفبار این برهه را چنین به تصویر می ‌کشد: «به خدا سوگند كه در آن روزها مردم دچار خبط و خطا، چموشی و سركشى، دورویی و نفاق و در نهایت در جازدن و عرض ‌پیمایی (به جای طول‌ پیمایی و طی مسیر) شدند و من در اين زمان دراز در گرداب محنت شكيبايى مى ‏ورزيدم.» [6]
بنابراین، عقل و نقل تلاش مجاهدانه یک ملت را برای دفع یا رفع تسلط و حکومت طاغوتی و شیطانی و استقرار حکومت ولایی امری لازم و حیاتی می ‌داند و با توجه به قراین دیگر نظیر احادیث «حوادث واقعه»، مقبوله ی عمر بن حنظله و «مجاری الامور» می ‌توان گفت که مهم‌ ترین و بارزترین مصداق عهد میان امام زمان (عج) و مردم، قیام و مجاهدت آنان برای تحقق حکومتی ولایی است که می ‌تواند در دو حوزه ی نرم ‌افزاری و سخت‌ افزاری زمینه‌ های ظهور مهدی (عج) را فراهم نماید؛ چرا ‌که اگر ملتی بتواند طاغوت و امام جائر زمان خود را در هم بشکند، دست به بزرگ‌ ترین جهاد زده و با برداشتن این منکَر بزرگ یا بزرگ ‌ترین منکر راه را برای بت ‌شکنی‌ های دیگر فراهم می‌کند. همچنین این مهم می‌ تواند با ترویج و توسعه ی تفکر زوال‌ پذیری طواغیت در میان جهانیان، زمینه‌ های فکری و عملی ظهور منجی را تسریع بخشد.
جامعه ی ولایی واجد حکومت ولایی قادر است با ابزار قدرت و سازوکارهای موجود، فرد و جامعه را به سوی آینده ای روشن نوید دهد و در راستای بسترسازی ظهور گام ‌های بلندی بردارد. این بسترسازی‌ ها می ‌تواند در دو حوزه نقش آفریند:

1. حیث نرم ‌افزاری
از عوامل زمینه ‌ساز ظهور ایجاد بیداری عمومی و ارتقای سطح معرفتی افراد است. اینکه امام زمان (عج) در کلامی خطاب به محمد بن علی بن هلال کرخی از عدم بینش و بصیرت در برخی از محبان و شیعیان ابراز ناراحتی می‌کند: «يا محمّد بن علي! قد آذانا جهلاء الشّيعة و حمقاؤهم، و من دينه جناح البعوضة أرجح منه»، [7] می ‌تواند دربر دارنده ی این پیام باشد که یکی از وظایف منتظران حضرت، افزایش بُعد معرفتی و دین ‌شناختی آن ‌هاست. از این رو هرچه سازوکارهای توسعه و تعمیق معرفت و عقلانیت در جوامع بيشتر باشد، نرخ رشد توسعه و تعمیق افزون ‌تر و در نتیجه زمینه‌ ها برای پذیرش و گرایش به منجی سریع ‌تر فراهم می‌ گردد. در مقابل، حکومت‌ های طاغوتی که ولایت شیطانی دارند، سازوکارها و امکانات حکومتی را در راستای گمراهی و ابهام ‌زایی و در نتیجه زمینه‌ سوزی ظهور به کار می ‌بندند.
امام علی (ع) موارد و شگردهای معاویه را برای رسیدن به قدرت و انحراف شامیان، سانسور خبری معاویه و تلاش او برای انحراف افکار عمومی از حق و اهل آن برمی‌ شمارد و نتیجه ی این امر را نیز هلاکت جاهلان و بی ‌خبران به دست خود ذکر می ‌کند.
دانشمندان مسلمان مسأله ی هدایت بندگان را از شئون امام (ع) می ‌دانند. پس اگر هر کس یا گروهی به توفیق الهی بتواند وسیله ی هدایت گروهی شود، در واقع آن حضرت را در امر دین و تبلیغ آن و باروری عقول و قلوب یاری کرده و با این عمل نصرت الهی را محقق نموده است و طبق آیه ی «إِن تَنصُرُوا اللَّهَ يَنصُرْكُمْ وَيُثَبِّتْ أَقْدَامَكُمْ» [8] خداوند را یاری و خداوند نیز آن‌ها را یاری خواهد نمود. [9] مجموعه ی این‌گونه اقدامات می ‌تواند در زمینه ‌سازی مصلح جهانی نقش بیافریند.
در این میان حکومت ولایی می‌ تواند با قدرت و امکانات وسیع رسانه ‌ای که در اختیار دارد، فرهنگ ولایی و انتظار را در سطح منطقه ‌ای و حتی فرامنطقه ‌ای تبلیغ کند و با به راه انداختن یک دانشگاه بزرگ، معارف و ارزش ‌های فطری اسلام را به گوش جهانیان برساند و اذهان و افکار عمومی را به سوی حقیقت مهدوی رهنمون نماید.
استراتژیست ‌های بزرگ غرب مانند ژوزف نای و شوارتز اصلی ‌ترین عنصر قدرت نرم یک کشور در دنیای کنونی را عنصر فرهنگی می ‌بینند. آن‌ ها اساسی ‌ترین شاخصه های عنصر فرهنگی را چنین می ‌شمارند:
1. ایدئولوژی جذاب؛
2. ارزش ‌های پایدار و جهان ‌شمول؛
3. هنجارهای مقبول؛
4. انسجام و همسانی نسبی نگرش ‌ها و بینش‌ های شهروندان؛
5. کاهش تعارضات و اختلافات افراد جامعه؛
6. داشتن الگوهای مقبول و مطلوب. [10]
جالب آن‌که با تأمل و واکاوی در شاخصه‌ های مذکور می‌توان به خوبی دریافت که در میان حکومت ‌ها و نظام ‌های موجود جهان، بهترین و مناسب ‌ترین نظامی که می ‌تواند این شاخصه ‌ها را در خود گرد آورد، حکومت ولایی است؛ چرا که اساساً نظام ولایی بر اساس توحید و یگانه‌ پرستی و مطابق فطرت انسان ‌ها استوار بوده و ظرفیت ایجاد یک قدرت نرم منحصر به فرد را دارد.
اقتدار فرهنگی حکومت ولایی خود می‌ تواند موجبات تقویت منابع دیگر قدرت نرم مانند دیپلماسی عمومی و سیاست خارجی قدرت نرم را رقم زند.
حکومت ولایی تقویت برخی دیگر از شاخصه ‌های زمینه ‌ساز ظهور را نیز به همراه خود دارد که از جمله ی آن‌ ها می ‌توان به تزریق روحیه ی خودباوری و اعتماد به نفس در ملت ‌ها و احیاي روح جهاد و شهادت اشاره نمود .
بر این اساس از کارکردهای مهم حکومت ولایی ایجاد زمینه ‌های معرفتی و روحی ظهور منجی است که با قدرت نرم خود سطوح منطقه ‌ای و فرا منطقه‌ ای را پوشش می ‌دهد.

2. حیث سخت ‌افزاری
حکومت ولایی می ‌تواند از حیث سخت ‌افزاری نیز مقدمات ظهور را فراهم کند؛ چرا که بر اساس آموزه‌ های قرآن به ‌ویژه آیه ی «وَأَعِدُّوا لَهُم مَااستَطَعْتُم مِن قُوَّةٍ وَمِن رِبَاطِ الْخَيْلِ تُرْهِبُونَ بِهِ عَدُوَّ اللّهِ وَعَدُوَّكُمْ وَآخَرِينَ مِن دُونِهِمْ» [11] جامعه و حکومت ولایی موظف است تمام توان خود را در تجهیز و تقویت امکانات و آلات نظامی و دفاعی به کار گیرد تا با قدرت بازدارندگی بالا، تهدیدات و تعرضات احتمالی دشمنان را دفع کند.
از سوی دیگر در روایات اسلامی سخن از آن است که در زمان غیبت علاوه بر آمادگی فکری، آمادگی فیزیکی و دفاعی نیز امری بایسته و شایسته است. برای مثال در روایتی از امام صادق (ع) آمده است: «ليعدّنّ أحدكم لخروج القائم و لو سهماً؛ مؤمن این آمادگی را در خود ایجاد نماید، ولو با ذخیره یک تیر.» [12] بنابراین دست از روایات، ایجاد چنین سازوکارهایی حتی به اندازه یک تیر می ‌تواند به نوعی در تعجیل امر فرج نقش بیافریند.
این موضوع می ‌تواند بیانگر نقش عظیم حکومت ولایی در زمینه‌ سازی ظهور باشد؛ چرا که حکومت ولایی نه با یک تیر و هزار تیر، بلکه در آن کشور با تمامی امکانات و قوای هوایی، زمینی و دریایی آماده و در خدمت مهدی موعود بوده و پایگاهی بس بلند را برای یاری او فراهم خواهد نمود. ‌بی‌ تردید ایجاد این پایگاه انسانی و دفاعی، منتظران و زمینه‌ سازان ظهور را در سراسر جهان، امیدوارتر و استوارتر و دشمنان و زمینه ‌سوزان ظهور را مأیوس ‌تر و متزلزل ‌تر خواهد کرد. همچنین حکومت ولایی قادر است با عینیت بخشیدن و اجرایی نمودن شاخصه‌ های جامعه ی مدنی و انسانی که بر اساس الگوی اسلامی پایه ‌ریزی می ‌شود، اذهان جهانیان را با شگفتی و شیفتگی متوجه خود نماید که چنین حکومتی خود در انتظار حکومت ولایی دیگری است که از حیث کمّی و کیفی بسی زیباتر و والاتر از آن خواهد بود.
برای مثال پیشرفت و توسعه ی عدالت ‌محور حکومت ولایی در حوزه‌ های اقتصادی، رفاهی، آبادانی و عمرانی و از سوی دیگر مبارزه با فساد و ناهنجاری ‌های اخلاقی و اقامه ی امر به معروف و نهی از منکر، جهانیان را به سوی این تفکر رهنمون خواهد کرد که حکومت دینی نه‌ تنها در تعارض با علم و پیشرفت و اخلاق نیست، بلکه اساساً حاکمیت دینی و ولایی می‌ تواند موجبات تعمیق و توسعه ی علوم، اخلاقیات و پیشرفت را در یک جامعه رقم زند. همچنین اشتیاق جهانیان به حکومت ولایی زمانی مضاعف می ‌شود که آنان دریابند در آرمان ‌شهر حکومت مهدوی که برخاسته از حکومت ولایی است، شاخصه‌ های انسانی به اوج خود خواهد رسید و اوضاع فرهنگی، اقتصادی، اجتماعی و امنیتی به ‌گونه‌ ای خواهد بود که تاریخ بشر همواره آن ‌ها را از مقوله ی آرمان ‌ها و ایده‌ آل‌ های دست ‌نیافتنی خود می ‌پندارد. جالب آن ‌که در روایات اسلامی این تصویر آرمانی از اوضاع حکومت مهدوی به خوبی نمایان شده است.


......نقل به تخلیص

پی نوشت:
1-شعراء: 22
2- مؤمنون: 47
3- خطبه 234
4- نک: مطهری، 1375: 69 ـ 71
5- طبری، 1879: 446
6- خطبه ی سوم
7- طبرسي، 1368: 289
8- محمد: 7
9- فقیه ایمانی، 1381: 35
10- الیاسی، 1388: 152
11- انفال: 60
12- نعمانی، بی ‌تا: 320
نویسنده: حامد پوررستمی
حکومت ولایی و زمینه ‌سازی ظهور- بخش دوم


در خواست عضویت جهت دریافت ایمیل
نام:
ایمیل:
montazar.net

نظر سنجی
مایلید در کدام حوزه مطالب بیستری در سایت گذاشته شود؟
معارف مهدویتغرب و مهدویت
وظایف ما در عصر غیبتهنر و فرهنگ مهدویت
montazar.net

سایت های وابسته