استعمار ببر انگلیس برای ورود به کشور هند و تسخیر آن، قرار داد کمپانی هند شرقی را منعقد کرد و به بهانه حمایت دارایی های خود، قشون خود را وارد هند و به همین بهانه در هیئت حاکمه هندوستان داخل شده و آنچه خواستند انجام دادند.

همین نقشه را برای ایران که مرکز تجمع شیعیان بود با قرار داد تنباکو اجرا کردند. و به دنبال آن، نیروهای نظامی، اطلاعاتی، سیاسی و اقتصادی انگلیس در قالب کارکنان، کارگزاران و وابستگان شرکت رژی به ایران سرازیر شدند و در قلعه ها و مکان های متعددی مستقر شدند. ضمن آنکه سلاح های زیادی هم وارد نمودند. اما آنچه که خواب های آشفته استعمار انگلیس را برملا کرد و نقشه های شوم آنان را فاش ساخت فتوای تحریم تنباکو بود که از جانب مرجع کل، مرحوم میرزای شیرازی (ره) صادر شد و به دنبال انقلابی در ایران به نام نهضت تنباکو صورت گرفت.

حکایت آن چنین است که مرحوم فشارکی نزد میرزای شیرازی رفته و در خصوص عدم صدور فتوا از میرزا گلایه می کند. آنگاه به ایشان می گوید: شما حق استادی و تعلیم و تربیت و سایر حقوق دیگر بر من دارید، ولی خواهش می کنم به اندازه چند دقیقه به من اجازه بدهید آزادانه صحبت کنم! میرزای شیرازی با کمال تواضع می فرمایند: بگویید! مرحوم فشارکی بی پروار می گوید: سید چرا معطلی؟ چرا علیه استعمار انگلیس قیام نمی کنی؟ چرا فتوی تحریم تنباکو را نمی دهی؟ می ترسی که جانت در خطر بیفتد، چه بهتر که بعد از خدمت به اسلام و تربیت علمی عده ای از شاگردان، به سعادت شهادت برسی که موجب سعادت شما و افتخار ماست! آیا خون تو از خون سیدالشهدا (ع) رنگین تر است؟ قیام کن و فتوای تحریک تنباکو را بده.

مرحوم میرزای شیرازی می فرماید: من هم همین عقیده را داشتم. لکن در این مدت، جهات مختلف این فتوا را بررسی می کردم و می خواستم به دست دیگری نوشته شود و امروز که به سرداب مقدسه امام عصر (ع) رفتم تا از مولایم امام زمان (ع) اجازه فتوا را بگیرم، آقا نیز اجاره فرمودند و امروز فتوا را صادر کردم:

«الیوم استعمال توتون و تنباکو بأی نحو کان در حکم
محاربه با امام زمان (ع) است!»

در این فتوای تاریخی و سرنوشت ساز که حتی به اندرونی کاخ ناصر الدین شاه هم سرایت کرد [1] نکات قابل دقت و توجه فراوانی وجود دارد.

1. در متن فتوا به جای استفاده از اصطلاحات فقهی نظیر «واجب» و «حرام» که در بین مراجع تقلید رایج بوده و هست از اصطلاحات اعتقادی و کلامی استفاده شده است.

2. به طور مستقیم بر روی مسئله اعتقاد به مهدویت انگشت نهاده شده است.

3. مسئله جنگ و محاربه با امام زمان (ع) مطرح شده است. [2]

این نوع فتوا معمولا در بین فقهای شیعه رایج نبوده و خود این مسئله و آثار و برکات فروانی که این فتوا به همراه داشته نشان می دهد که قضیه دیگری در کار بوده است. خود میرزای شیرازی بعد از ارائه فتوا فرمودند:

«این متن از ناحیه مقدسه شرف صدور یافته است. این گونه فرمودند که صادر کنیم.» [3]