علم به امور غیبی اولاً و بالذات مخصوص خداوند متعال است.

وعنده مفاتح الغیب لا یعلمها الا هو [1]

کلیدهای غیب تنها نزد خداست و کسی جز او از آن خبر ندارد.

اما اگر خداوند متعال اراده کند تمام آن علوم غیبی را می تواند به یک شخص یا اشخاص اعطا کند.

علم الغیب فلا یظهر علی غیبه احد الا من ارتضی من رسول [2]

علم غیب مخصوص خداست و هیچ کس را از علم غیب آگاه نمی سازد مگر رسولانی که آنان را برگزیده است.

حضرت آیت الله جوادی آملی (ره) در خصوص این آیه می فرمایند: اگر الف و لام در «الغیب» را استغراق یا جنس بگیریم می شود مطلق غیب یعنی «عالم کل الغیب» و یکی از مصادیق غیب مطلق، قیامت است و اگر «الف و لام» را عهد ذهنی بگیریم، باز هم علم به قیامت ثابت می شود چرا که آیات قبل از (عالم الغیب) مربوط به قیامت است. پس خداوند متعال در این آیه نفی غیب برای عموم می کند ولی برگزیدگان خود را استثناء می کند (الا من ارتضی من رسول) پس اهل بیت (ع) که برگزیدگان واقعی خداوند متعال هستند عالم به زمان برپایی قیامت هستند و در زیارت جامعه کبیره هم می خوانیم:

اصطفاکم بعلمه و ارتضاکم لغیبه، و اختارکم لسره.

خداوند متعال شما را برای علم و دانش خویش برگزید و علم به غیب خویش را برای شما پسندید و شما را برای اسرار خویش اختیار کرد. [3]

به اعتقاد علمای شیعه مهم ترین مصداق علم غیب، علم به زمان برپایی قیامت است که با توجه به روایات صادر شده، حضرات اهل بیت (ع) از آن آگاهی کامل دارند.

قال الصادق (ع):

لو کنت بین موسی و الخضر، لاخبر تهما انی اعلم منهما و لانباتهما ما لیس فی ایدیهما لان موسی و الخضر اعطیا علم ما کان ولم یعطیا علم ماهو کائن الی یوم القیامه و ان رسول الله (ص) اعطی علم ما کان و ما هو کائن الی یوم القیامه فورثناه من رسول الله (ص) وراثه. [4]

اگر میان حضرت موسی و خضر (ع) بودم، حتما آن دو را آگاه می ساختم که از آنان عالم ترم و به آنان خبر می دادم آنچه را که در دستشان نبود.

زیرا به حضرت موسی و خضر (ع) تنها علم وقایع گذشته عطا شده و علم و دانش اموری که تا روز قیامت اتفاق می افتد به آن دو عطا نشده بود، در حالی که دانش وقایع گذشته و آینده تا روز قیامت و هر آنچه به وقوع می پیوندد، همگی به رسول خدا (ص) عطا شده و ما اهل بیت (ع) نیز آن علوم را از رسول خدا (ص) به ارث برده ایم.

وقتی امام صادق (ع) می فرمایند که ما علم به وقایع تا روز قیامت را داریم، «الی یوم القیامه» یعنی تا آخرین رخدادی که وصل به قیامت می شود. بنابراین اگر کسی تا مرز برپایی قیامت را بداند، قطعاً به زمان برپایی قیامت هم آگاه خواهد بود، چرا که بعد از آخرین واقعه، قیامت برپا خواهد شد. [5]

آیت الله جوادی آملی (ره) می فرمایند: علم به قیامت و زمان برپایی آن از مهم ترین مصادیق علم به غیب است و علم به زمان ظهور امام زمان (ع) زیر مجموعه علم به قیامت است. بنابراین اهل بیت (ع) که علم به زمان برپایی قیامت را دارند، به طریق اولی علم به زمان ظهور نیز خواهند داشت. [6]

حجه الاسلام و المسلمین استاد شیخ الاسلامی نیز فرمودند: زمانی که اهل بیت عصمت و طهارت (ع) علم به گذشته، حال و آینده «الی یوم القیامه» را داشته باشند، به طور قطع و یقین زمان ظهور در این بین (از زمان حال تا قیامت) واقع خواهد شد. پس علم به آن نیز دارند و اصولاً نمی توان تصور کرد که از تمامی وقایع و جزئیات آن تا روز قیامت آگاهی داشته باشند و در این بین، تنها علم به ظهور برای آنان مبهم و ناشناخته بماند.

آیت الله ناصری می فرمایند: بدون تردید زمان ظهور در شمار اسرار الهی است و در زیارت وجود مبارک حضرت حجت (ع) می خوانیم:
السلام علیک یا حافظ اسرار رب العالمین المؤمن علی السر. [7]

سلام بر تو ای نگهبان اسرار پروردگار و امین سر الهی.

نگهبان بودن و امین بودن اسرار پروردگار فرع بر آگاه بودن است و بدون داشتن علم و آگاهی معنا ندارد. [8]

بدیهی است دلائل و مستندات علم حضرت مهدی (ع) به زمان ظهور خویش بیش از آن چیزی است که این مقام گنجایش آن را داشته باشد. [9]

اما به عنوان کلام آخر روایت گهرباری از حضرت امام صادق (ع) را خطاب به یکی از اصحاب خود نقل می کنیم که فرمودند:

اتری من جعله الله حجه علی خلقه یخفی علیه شیء من امورهم. [10]

آیا گمانت کرده ای کسی را که خداوند متعال او را حجت بر خلقش قرار داده چیزی از امور آن ها بر او مخفی می ماند.

دقت و تفکر

ممکن است این سئوال در ذهن برخی مطرح شود که «اگر امام زمان (ع) از زمان دقیق ظهور خویش آگاه است، پس چرا باید برای فرج آن حضرت دعا کنیم؟ در جواب می گوئیم: دعا برای فرج آقا امام زمان (ع) دلایل و آثار متعددی دارد، از جمله:

1- امتثال امر آن حضرت (ع) و امر اهل بیت (ع) است که در روایات متعدد به دعا نمودن برای فرج امر نموده اند.

2- عمل به فتوای مراجع تقلید در وجوب دعا کردن برای فرج می باشد. [11]

3- ایجاد ارتباط قلبی و معنوی با ولی عصر و امام زمان (ع) خواهد بود.

4- امکان حصول بداء در اثر دعا کردن وجود دارد و طبق نقل روایات فرج را جلو خواهد انداخت.

5- آثار و برکات فراوانی که برای دعا کننده در دنیا و آخرت خواهد داشت. [12]

سئوال دوم: اگر حضرت مهدی (ع) از زمان ظهور خویش آگاه است چرا ما که از شیعیان و محبان آن حضرت هستیم ندانیم؟

مرحوم ملا نظر علی طالقانی (ره) در بیان خفای مدت غیبت و زمان ظهور می نویسد: «بدان که معلوم نبودن زمان ظهور مورد اتفاق شیعه و سنی است و ابا نمودن ائمه اطهار (ع) از بیان آن، نزد شیعه معلوم و هویداست. چه بسا جهل به بعضی امور بهتر از علم به آن است، مانند ندانستن زمان مرگ، و لذا به دلیل آثار تربیتی فراوانی که در انتظار وجود دارد به طور مجمل می توان گفت که ندانستن زمان ظهور بهتر از دانستن آن است و گرنه خداوند متعال و ائمه اطهار (ع) آن را از خلق پنهان نمی کردند. [13]