بدان که عبارت «وَعَرَجْتَ بِهِ...» موافق با نسخه‏اي است که عالم ربّاني حاج ميرزا حسين نوري‏رحمه الله در کتاب «تحية الزائر»، از کتاب «مزار قديم» و «مزار شيخ محمد بن المشهدي» و «مصباح الزائر سيّد بن طاووس» نقل کرده است، و مدرک اصلي که همه از آن گرفته‏اند، کتاب محمد بن علي بن ابي قره است، ولي در «زاد المعاد» آمده: «وَعَرَجْتَ بِرُوحِهِ...» که ظاهراً در نسخه مصباحي که مجلسي از آن نقل کرده تصحيفي واقع شده باشد، سپس شهرت يافته و سبب شبهه برخي از کوته‏نظران و معاندان گشته، و حال آن‏که معراج جسماني از ضروريات مذهب، بلکه دين است و روايات از ائمه اطهارعليهم السلام درباره آن به تواتر رسيده و قرآن از آن سخن گفته است.


توجه: هنگامي که در اين عبارت تأمّل نمودم الهام شدم که خود همين دعا شاهد و دليل بر همان است که ما نقل کرديم و صحيح همين است که يادآور شديم، و اين‏که در عبارت «زاد المعاد» اشتباهي روي داده و شايد بعضي از اهل عناد اين کار را کرده باشند، جهت دلالت و گواهي اين‏که دو جمله «وَسَخَّرْتَ لَهُ البُراقَ» و «وَعَرَجْتَ بِهِ إِلي سَمآئِکَ...» در کنار هم آورده شده‏اند، و با دقّت تمام براي اهل بصيرت ظاهر مي‏شود که آنچه ما گفتيم صحيح است، چون بالا رفتن روح نيازي به «براق» ندارد و اين مطلب بر کسي که دلش از شرک و نفاق پاک باشد، پوشيده نيست.


و اگر گفته شود: در اينجا بنابر شمارش فضايل حضرت سيد المرسلين‏ صلي الله عليه وآله است، و مقتضاي عطف به واو آن نيست که عروج به آسمان به وسيله براق باشد.


مي‏گويم: بر فرض که عبارت دعا «بِرُوحِهِ» باشد، بر نفي معراج جسماني دلالت ندارد، چون اين خود فضيلتي است که اثبات آن منافات ندارد که فضيلت ديگري نيز براي پيغمبر صلي الله عليه وآله ثابت باشد. و مي‏توان گفت که اين عبارت منافات ندارد با آنچه دلالت دارد بر اين‏که معراج پيغمبر اکرم‏ صلي الله عليه وآله با بدن شريفش بوده، از آن جهت به کار بردن واژه «روح» در مورد بدن در هر دو لغت عربي و فارسي واقع است. در لغت عرب، چنان‏که در زيارت آمده: «وَعَلَي الأَرْواحِ الَّتِي حَلَّتْ بِفِنآئِکَ =و سلام بر جان‏هايي که در پيشگاه تو منزل کرده‏اند» که ظاهر است اين‏که بدن‏هاي شهيدان در پيشگاه حضرت سيد الشهداعليه السلام منزل گرفتند و سکونت کردند. و اما در لغت فارسي، چنان است که افصح و املح شُعرا سعدي شيراز گويد:





جانا هزاران آفرين بر جانت از سر تا قدم


صانع خدايي کاين وجود آورد بيرون از عدم





و از جمله دعاهايي که براي زمان غيبت صلاحيت دارد، آن است که سيّد بن طاووس‏رحمه الله در «مهج الدعوات» ياد کرده است. وي گفته: در خواب کسي را ديدم که دعايي به من مي‏آموزد که براي زمان غيبت صلاحيت دارد، و الفاظ دعا اين است که: «يا مَنْ فَضَّلَ اِبْراهِيمَ وَآلَ اِسْرآئِيلَ عَلَي العالَمِينَ بِاخْتِيارِهِ وَأَظْهَرَ فِي مَلَکُوتِ السَّمواتِ وَالأَرْضِ عِزَّهُ اقْتِدارِهِ وَأَوْدَعَ مُحَمَّداً صَلَّي اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَأَهْلِ بَيْتِهِ غَرآئِبَ أَسْرارِهِ، صَلِّ عَلي مُحَمَّدٍ وَآلِهِ وَاجْعَلْنِي مِنْ أَعْوانِ حُجَّتِکَ عَلي عِبادِکَ وَأَنْصارِهِ»؛ اي کساني که ابراهيم و خاندان يعقوب را به اختيار خود برتري داده و در ملکوت آسمان‏ها و زمين عزّت و اقتدار خويش را آشکار نمود و به محمد و اهل بيت او - که درود خدا بر همه آنان باد - اسرار شگفت‏انگيزش را سپرده است، بر محمّد و آل او درود فرست و مرا از ياران و انصار حجّتت بر بندگانت قرار ده.