بر اين مطلب دلالت ميکند - اضافه بر اينکه اين امر از لوازم ايمان و نشانههاي يقين است - آنچه روايت شده در فضيلت نيّت خير و تصميم داشتن بر انجام کار نيک، و اينکه براي هر کسي همان است که نيّت کرده و روايات ديگري که بر محبّ رهرو پوشيده نيست. و نيز بر آن دلالت دارد فرمايش مولاي متَّقيان اميرالمؤمنين عليعليه السلام که در نهج البلاغه روايت آمده که: «در جاي خود قرار گيريد، و بر بلا و سختي صبر کنيد، و دستها و شمشيرهاي خود را در پي هوسهايي که بر زبان ميرانيد به حرکت نياوريد، و در آنچه خداوند آن را زود برايتان نياورده شتابزدگي مکنيد، که هر يک از شما هرگاه حق پروردگار و حق رسول خدا صلي الله عليه وآله و خاندان او را شناخته باشد چنانچه بر رختخواب خود بميرد، شهيد مرده است، و پاداش او با خدا است، و شايستگي ثواب عمل صالحي را که در نيتش بوده خواهد يافت، و اين نيت به جاي شمشير کشيدن او خواهد بود، و به درستي که هر چيزي را مدت و زمان معيّني هست. [1] .
و بر اين مطلب دلالت دارد آنچه ثقة الاسلام محمد بن يعقوب کليني در روضه کافي به سند خود از عبدالحميد واسطي آورده که گفت: به حضرت ابوجعفر امام باقرعليه السلام عرضه داشتم: اصلحک اللَّه؛ به درستي که ما در انتظار اين امر بازارهايمان را ترک گفتيم تا جايي که بيم آن ميرود که بعضي از ما به گدايي افتند! حضرتعليه السلام فرمود: اي عبدالحميد آيا ميپنداري هر کس خودش را در راه خداوند وقف کرد، خداوند برايش راه درآمدي قرار نخواهد داد؟ چرا به خداي سوگند که خداوند براي او گشايشي پيش خواهد آورد، خداوند رحمت آرد بر بندهاي که امر ما را إحيا نمايد. عرض کردم: اصلحک اللَّه، اين مُرجئَه [2] ميگويند: بر ما باکي نيست که بر آنچه [از معتقدات] هستيم باشيم، تا هرگاه که آنچه شما ميگوييد فرا رسد پس ما و شما يکسان ميشويم، فرمود: اي عبدالحميد آنها راست گفتهاند، هر کس توبه کند خداوند توبهاش را ميپذيرد و هر کس از روي نفاق و دورويي عمل کند خداوند بينياش را به خاک بمالد، و هر کس امر ما را إفشا سازد خداوند خونش را هدر ميدهد، [و چنين افرادي را] خداود بر اسلام ذبح خواهد کرد، همچنان که قصّاب گوسفندش را سر ميبُرَد. راوي گويد: عرضه داشتم: پس در آن روز ما و مردم در آن مساوي هستيم؟ فرمود: خير، شما ارکان زمين و فرمانروايان آن خواهيد بود، در دين ما جز اين نيست. عرض کردم: اگر پيش از آنکه قائمعليه السلام را درک کنم بميرم چه؟ فرمود: به درستي که هر کس از شما نظرش اين باشد که: هرگاه قائم آل محمد صلي الله عليه وآله را دريابد او را ياري خواهد کرد، مانند کسي که در حضور او با شمشير خود جهاد کرده باشد، [3] و شهادت در رکاب آن حضرت دو شهادت است. [4] .
نيز بر اين مقصود دلالت ميکند آنچه سيد نعمت اللَّه جزائريرحمه الله در کتاب شرح صحيفه سجاديه به طور مرسل روايت آورده، عبارت سيد جزائري اين است: امام صادقعليه السلام فرمود: «من خودم را از شهداي کربلا بيرون نميدانم، و ثوابم را کمتر از آنان نميشمارم، زيرا که در نيّت من ياري [دين و کمک به جدم حسينعليه السلام] هست اگر آن روز را درک ميکردم، و همچنين شيعيان ما شهيدانند هر چند که در رختخوابهايشان بميرند. و آن حضرتعليه السلام شيعيان را از الحاح کردن بر ظهور صاحب الزمان و کشف احوال او نهي مينمود و ميفرمود: به خاطر نيّتهايتان ثواب کسي را داريد که در خدمت آن حضرت شهيد شود هر چند که بر خوابگاههايتان بميريد. [5] .
و از شواهد اين معني و تأکيد آن است روايتي که ثقة الاسلام کليني در کتاب اصول کافي به سند صحيحي از امام صادقعليه السلام آورده که فرمود: همانا بنده مؤمن فقير ميگويد: پروردگارا! به من روزي ده تا از کارهاي نيک و گونههاي خير چنين و چنان کنم، پس اگر خداي عز و جل اين را از روي نيّت درست از او بداند، براي او پاداشي مينويسد چنانکه اگر آن کارها را انجام ميداد، خداوند کريم و رحمتش نامتناهي است. [6] .
مصنّف اين کتاب محمد تقي موسوي اصفهاني - که خداوند تعالي شأنه به فضل و منّتش او را از ياران صاحب الزمان عجل اللَّه تعالي فرجه قرار دهد - ميگويد: بدون ترديد مؤمن مخلص اگر از خداي تعالي درخواست کند که فَرَج مولايش را نزديک فرمايد تا اين بنده در رکاب آن جناب با کفّار جهاد نمايد، و با نيّت خالص و راستيني تصميم اين کار را داشته باشد، خداي تعالي ثواب جهاد در رکاب آن حضرت را به او ميدهد و او را مشمول عنايات خود مينمايد و اين نزد اهل بينش روشن است به مدلول رواياتي که ياد آورديم. و امّا فضيلت جهاد در رکاب آن حضرت؛ در اصول کافي از حضرت ابوجعفر امام باقرعليه السلام روايت آمده که فرمود: «هر کس قائم ما را درک کند و با آن حضرت خروج نمايد و دشمن ما را بکشد، پاداشي همچون پاداش بيست شهيد براي او خواهد بود و هر کس در رکاب قائم ما کشته شود، همانند پاداش بيست و پنج شهيد براي او خواهد بود. [7] .
ميگويم: اگر تصميم و نيّت مؤمن چنين باشد در زمان غيبت امامش - صلوات اللَّه عليه - به اين ثواب بزرگ نايل ميگردد، بر حسب رواياتي که از ائمه اطهارعليهم السلام پيشتر گذشت.
[1] نهج البلاغه، صبحي، خطبه 232 ص 282.
[2] مرجئه کساني را گويند که حضرت اميرالمؤمنينعليه السلام را خليفه چهارم شمارند. و آن حضرت را از مرتبهاش تأخير اندازند و يا کساني که پندارند ايمان، صرف عقيده است و هيچ گناهي به آن ضرر نرساند، يعني عذاب را از گناه تأخير دهند. (مترجم).
[3] ايکه حضرت فرموده: «و شهادت در رکاب آن حضرت دو شهادت است» دو معني را محتمل است: يکي اينکه در رکاب آن جناب را خداي تعالي ثواب دو شهيد عطا ميفرمايد: يکي ثواب شهادت و ديگر ثواب تصميم داشتن بر ياري آن حضرت. احتمال دوم: اينکه شهيد در رکاب آن جناب بهتر از شهداي در خدمت ديگران است، لذا خداوند به کسي که در رکاب آن جناب شهيد شده ثواب دو شهادت در خدمت امامان ديگرعليهم السلام را عطا ميکند، به خاطر حکمتهايي که بر ما پوشيده است، و اللَّه العالم. و اين منافات ندارد با آنچه در روايت اما باقرعليه السلام خواهد آمد، چون شايد آنچه در اين حديث ذکر گرديده ثواب کسي باشد که در عرصه کارزار شرکت کند هر چند نه کسي را بکشد و نه کشته شود، تأمل کنيد. (مؤلف).
[4] امکان دارد که نهي کردن حضرتش، نگاهي به پافشاري شيعيان - براي خروج قبل از رسيدن هنگام دعا بوده و نهي از پافشاري آنها به خاطر عدم ولادت حضرت صاحب الأمرعليه السلام در زمان حضرت صادقعليه السلام باشد. و ممکن است منظور از نهي پافشاري ايشان، پافشاري بر خروج و قيام ديگر امامان باشد، به خاطراينکه آنان ندانند امامي که خداوند به قيام فرمانش داده، امام دوازدهم است. (مؤلف).
[5] روضة الکافي، 80، ح 37.
[6] اصول کافي، 85:2.
[7] اصول کافي، 222:2.
تصميم قلبي بر ياري کردن آن جناب در زمان حضور و ظهور او