ولایت در لغت به معنای قرب و نزدیکی است .

فیومی می گوید : « ولی مثل فلس به معنای قرب ونزدیکی است » .

در اقرب الموارد آمده است : « وَلی عبارت است از قرار گرفتن فرد یا شیئ دوم به دنبال فرد یا شیئ اول بدون فاصله...» . راغب اصفهانی می گوید : « ولاء و توالی به معنای آن است که دو چیز و یا بیشتر طوری کنار هم قرار می گیرند که بین آن دو ، غیر از خود آنها چیز دیگری فاصله نبوده باشد .»

با توجّه به حالات اوّلیه انسان در کاربرد الفاظ و اینکه معمولاً کلمات را در آغاز برای بیان معانی مربوط به محسوسات به کار می برد ، می توان گفت :

واژۀ « ولایت» در آغاز برای قرب ونزدیکی خاص در محسوسات «قرب حسّی » به کار رفته است ، آن گاه برای قرب معنوی استعاره آورده شده است . بر این اساس ، هر گاه این واژه در امور معنوی به کار می رود بر نوعی از نسبت قرابت دلالت می کند ولازمۀ این واژه این است که ولیّ نسبت به آنچه بر آن دلالت دارد دارای حقّی است که دیگری ندارد و می تواند تصرّفاتی را بنماید که دیگری جز به ان او نمی تواند . مثلاً ولیّ میّت می تواند در اموال او تصرّف کند. این ولایت او ناشی از حقّ وراثت است . کسی که بر صغیر ولایت دارد حق تصرف در امور وی را دارد ، و کسی که ولایت نصرت دارد می تواند در امور منصور « آن کسی که نصرتش را عهده دار است» تصرف کند . خداوند ولی امر بندگان خویش است یعنی امور دنیوی و اخروی آنها را تدبیر می کند و او ولیّ مؤمنان است، یعنی بر آنها ولایت خاص دار د .

بنابراین، حاصل معنای ولایت در همه موارد استعمال آن ، گونه ای از قرابت است که منشأ تصرف و مالک بودن تدبیر است .

به عبارت دیگر: ولایت، نوعی اقتراب و نزدیکی به چیزی است، یه گونه ای که موانع و حجاب ها از میان برداشته می شود.

حال اگر کسی با ریاضت های نفسانی و قابلیّت هایی که برای خود ایجاد کرده ، واز طرفی دیگر مورد عنایات و الطاف الهی قرار گرفته وبه مقام قرب تامّ الهی نایل شود، این چنین شخصی از جانب خداوند بر مردم ولایت دارد ، ولایتی که لازمۀ آن این است که ولی نسبت به آنچه بر آن دلالت دارد، دارای حقّی است که دیگری ندارد و او می تواند تصرّفاتی بنماید که دیگری جز به اذن او نمی تواندو همه اینها به اذن و اراده و مشیّت خداوند است .