مقصود از ولایت تکوینی آن است که ردی بر اثر پیمودن راه بندگی آن چنان قرب و کمال معنوی پیدا می کند که به فرمان و اذن الهی بتواند در جهان تصرّف نماید .«ولایت تکوینی» یک کمال روحی و معنوی است که در سایۀ عمل به تکالیف الهی و قوانین شرع در درون انسان پدید می آید و سرچشمۀ مجموعه ای از کارهای خارق العاده می گردد . این نوع ولایت بر خلاف«ولایت تشریعی» کمال و واقعیتی است اکتسابی ، وراه کسب برخی از مراتب آن به روی همه باز است ، و امام می تواند به بالاترین مراتب آن برسد .

ولی مقاماتی که در « ولایت تشریعی» بیان گردیده ، همه موهبت خداوندی است که پس از تحصیل یک سلسله زمینه ها ، چیزی جز خواست خداوند در آن دخالت ندارد .