ساموئل هانتینگتون نظریه پرداز غربی در رابطه با پایان تاریخ می گوید :

الف. تقابل و در گیری عمده بین ملت ها وگروه ها در آینده ، فرهنگ ها وتمدن های مختلف است نه ایدئو لوژی و اقتصاد .
ب . تمدن های زنده جهان هشت تمدن است . تمدن غرب ، کنفو سیوسی ، ژاپنی ، اسلامی ، هندو، اسلاو، ارتدکس وتمدن آمریکای لاتین
ج. برخورد تمدن ها اساسی است وتعییر ناپذیر .
د. خود آگاهی تمدنی در حال افزایش است .
ه . رفتار غرب موجب رشد خود آگاهی تمدنی دیگران گردیده است.
و . خصومت هزاروچهارصد ساله اسلام وغرب در حال افزایش بوده وروابط میان تمدن اسلام وغرب آبستن حوادث خونین است .
ز . سر انجام تمدن اسلام وکنفوسیوسی در کنار هم رو در روی تمدن غرب قرار خواهد گرفت.

نتیجه : درگیری تمدن ها آخرین مرحله تکامل درگیری جهان بوده ، تمدن غالب تمدن غرب است.

پاسخ :

1-ایشان تفسیری از تمدن ننموده است .
2-دلیلی برای برخورد تمدن ها بیان نکرده است.
3-ایشان بین فرهنگ وتمدن خلط کرده است ، در حالی که این دو با یکدیگر متفاوتند. تمدن جنبه علمی وعینی دارد و فرهنگ بیشتر جنبه ذهنی ومعنوی . هنر ، فلسفه وحکمت ، ادبیات واعتقادات مذهبی وغیر مذهبی در قلمرو فرهنگ هستند ، ولی تمدن ، بیشتر ناظر به سطح حوایج مادی انسان است در اجتماع . ونیز تمدن بیشتر جنبه اجتماعی دارد وفرهنگ جنبه فردی . تمدن ، تأمین کننده پیشرفت انسان در هیئت اجتماع است ، ولی فرهنگ ، گذشته از این جنبه می تواند ناظر به تکامل فردی باشد . تمدن وفرهنگ با هم مرتبطند نه ملازم .
4-ایشان بی آنکه تعریف روشنی از غرب ارائه دهد آن را موجودیتی یک پارچه با محوریت آمریکا تصور می کند در حالی که خلاف واقع است . برژینسکی ،فساد درونی نظام غربی را عامل تهدید کننده قدرت جهانی آمریکا می داند نه برخورد تمدن ها را .
5-ایشان تضاد بین دو فرهنگ را تضادی ماهوی وبر طرف نشدنی و ناشی از جبر تاریخی می داند ولذا ضرورت استراتژیک آماده شدن غرب را برای مصاف با کشورهایی که در صدد احیای تمدن اسلامی هستند توصیه می کند ، در حالی که تنش ها بین این دو تمدن از سیاست دولت های غربی سرچشمه گرفته نه تمدن مسیحی و اسلامی .

ویل دورانت می گوید : « هرچند محمد (ص) پیروان دین مسیح را تقبیح می کند ،با این همه نسبت به ایشان خوش بین است وخواستار ارتباط دوستانه بین آنها وپیروان خویش است ».

روبستون می گوید : « تنها مسلمانان هستند که با عقیده محکمی که نسبت به دین خود دارند ، یک روح سازگار وتسامحی نیز با ادیان دیگر در آنها وجود دارد ».

آدم متز می گوید : « کلیسا ها وصومعه ها در دوران حکومت اسلامی چیان می نمودند که گویی خارج از حکومت اسلامی به سر می برندو به نظر می رسید بخشی از سرزمین دیگری هستند؛ که این به نوبه خود موجب می شد چنان فضایی از تسامح برقرار گردد که اروپا در صده های میانه با آن آشنایی نداشت .»