این سوال گاهی به طریق دیگری نیز مطرح می شود که چرا حکومت عدل جهانی در پایان تاریخ وآخر الزمان اجرا می گردد؟ آیا این امر اتفاقی است یا اینکه وجه ودلیلی دارد ؟می گوییم : تکامل فرد ودر نتیجه ایجاد مجتمع کامل ونیز دولت وکحومت عدل در جامعه بادوعامل اساسی تحقق پذیر است:

1- عامل خارجی: به این معنا که هر فرد از افراد جامعه ، معنای عدل وکمالی راکه هدف خلقت در اوست بداند ونیز راهی را برای رسیدن به آن بیابد، واز آنجا که فهم بشر قاصر از درک این امور است لذا بشر در طول تاریخ محتاج به انبیا برای هدایت و رسیدن به اهداف خود بوده است.

2- عامل داخلی: که همان شعور بشر به این مسئولیت وهدف بزرگ است . لذا برای رسیدن به هدف ،تحقق این عامل داخلی در وجود انسان لازم است . این شعور به مسئولیت تحقق نمی یابد مگر به اینکه:

الف .عقل، اهمیت اطاعت خداوند وخضوع وخشوع نسبت به او را درک کند.
ب. بداند که اطاعت خهدا ضامن حقیقی برای سعادت خود وجامعه وایجاد عدل مطلق در جامعه خواهد بود.
ج. حقیقت عدل وقسط وآثار وبرکات آن را بداند.
این عامل داخلی با انواعش از چند طریق قابل پیاده شدن است:

1- اینکه این ایمان واخلاص در افراد جامعه به صورت معجزه تحقق یابد.

این احتمال با قانون معجزات منافات دارد، زیرا معجزه طریق انحصاری است، در حالی که برای رسیدن به نتیجه و هدف راه های دیگر غیر از طریق معجزه وجود دارد.ونیز با اختیار انسان-که کمال او در گرو آن است – منافات دارد.

2-بشر بدون جبر وبا تجربه و ارشاد به سطحی عالی از فهم وشعور برسد تا تواند ان هدف عالی را با رهبری الهی پیاده کند.

با ملاحظه حلات وخصوصیات بشر پی می بریم که هنوز انسان به آن سطح عالی از فهم شعور برای رسیدن به این هدف کامل نرسیده است ،زیرا بشر از ابتدای خلقت، دو شرط اساسی از شرایط تطبیق عدل کامل را نداشته است :

الف. شناخت عدل به صورت کامل.
ب. امادگی برای فداکاری در راه تطبیق وپیاده کردن عدالت بعد از شناخت آن .
اگر برفرض ، بشر شرط اول را دارا باشد، هنوز آ مادگی کامل برای شرط دوم را پیدا نکرده است. و لذا حتی در عصر صحابه رسول اکرم که ان را بهتری عصر می دانند آن حضرت مشکلاتی با صحابه در زمینه فداکاری آنان در راه اسلام داشته است .

خداوند متعال در اعتراض به جماعتی از صحابه می فرماید: « یا ایها الذین امنو ما لکم اذا قیل لکم انفروا فی سبیل الله اثاقلتم إلی الارض أرضیتم بالحیاه الدنیا من الآخره فما متاع الحیاه الدنیا فی الآخره الا قلیل» . « ای کسانی که ایمان اورده اید ! چرا هنگامی که به شما گفته میشود:به سوی جهاد در راه خدا حرکت کنید بر زمین سنگینی می کنید ( وسستی به خرج می دهید)؟ آیا به زندگی دنیا به جای آخرت راضی شده اید؟! با این که متاع زندگی دنیا ، در برابر آخرت، جز اندکی نیست .»

حال به این نتیجه می رسیم که بشر تاکنون به شروط اساسی برای تشکیل حکومت حهانی دست نیافته وزمینه را برای ظهور فراهم نساخته است.

سید رضا صدر رحمه الله می گوید: « روزی خواهد رسید که بشر قابلیت پیدا کند که دادگستری توانا و بینا بر او حکومت کند وقابلیت پیدا کردن بشر برای چنین حکومت عبارت است از تکامل او. بشر تکامل نیافته شایستگی ولیاقت حکومت عدل را ندارد و آن را نمی پذیرد،واگر با جبر وزور بر او تحمیل شود نقض غرض خواهد بود .جبر وزور ظلم است .ظلم نردبان عدل نخواهد بود. عدلی که به وسیله ظلم برقرار شود عدل نیست ، هر چند نام عدل بر آن گذارند. بشر تکامل نیافته حاکم عدل را نمی پسندد و دوست می داردکه او برکنار شود. حضرت علی ع می فرماید : « این مردم از من ملول شدهاند ومن هم از آنها ملول هستم» ، سپس در حق انها نفرینی کرده ، فرمود: « خدایا مرا از انها بگیر». حکومت عدل بایستی با رضایت خلق برقرار شود وآن وقتی است که بشر خواستار آن باشد. بشر وقتی خواستار حکومت عدل می شود که خوی حیوانی تحت فرمان خوی انسانی او قرار گیرد .

در روایات نیز به جهتی دیگر اشاره شده است.

امام باقر ع فرمود: « دولتنا آخر الدول ولن یبقی أهل البیت لهم دوله الا ملکوا قبلیا لئلا یقولوا إذا رأوا سیرتنا إذا ملکنا سرنا مثل سیره هؤلاء وهو قول الله عزوجل : « والعاقبه للمتقین» .

« دولت وحکومت ما آخرین دولت ها وحکومت ها ست . حکومت برای هیچ اهل بیتی باقی نمی ماند مگر اینکه قبل از ما به حکومت رسیده وآن را به نهایت رسانده است، به جهت انکه هر گاه سیره ما را در حکومت مشاهده کردند نگویند: اگر ما نیز مالک وعهده دار حکومت بودیم این چنین حکومت می کردیم . اشاره به این معناست قول خداوند متعال که می فرماید:(وعاقبت برای پرهیز کاران است). »