درخواست معرفت آن حضرت از خداوند - عزّوجلّ - از وظايف مهمّ ما مى‏باشد، زيرا كه علم با آموزش و درس خواندن بسيار نيست، بلكه علم نورى است كه خداوند در دل هركس كه بخواهد هدايتش كند، قرار مى‏دهد و هركه را خداوند هدايت كند، هدايت يافته است
. و در كافى از ابوبصير، از حضرت ابوعبد اللَّه امام صادق‏عليه السلام آمده: درباره فرموده خداى - عزّوجلّ - : وَمَنْ يُؤْتَ الحِكْمَةَ فَقَدْ أُوتِيَ خَيْراً كَثِيراً؛ و هركس كه حكمت به او داده شود، خير بسيار به او داده شده. فرمود: يعنى طاعت خداوند و معرفت امام‏عليه السلام. (1)
و در همان كتاب از ابوبصير آمده، كه گفت: حضرت ابوجعفر باقرعليه السلام به من فرمود: آيا امام خود را شناخته‏اى؟ گويد: عرضه داشتم: آرى. به خدا سوگند! پيش از آن‏كه از كوفه بيرون بيايم. فرمود: همين تو را كفايت مى‏كند. (2)
و در همان منبع، در خبر صحيحى از حضرت ابوجعفر امام باقرعليه السلام آمده كه فرمود: بلندى و ركن و كليد امر و درب اشيا و خشنودى خداى - تبارك و تعالى - بعد از معرفت او اطاعت امام است. (3)
و از ابوخالد كابلى روايت آمده كه گفت: از حضرت ابوجعفر امام باقرعليه السلام درباره فرموده خداى - عزّوجلّ - : فَآمِنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَالنُّورِ الِّذِي أَنْزَلْنا؛ (4) پس به خداوند و رسول او و نورى كه نازل كرديم، ايمان آوريد. سؤال كردم. فرمود: اى ابوخالد! اين نور به خدا سوگند! امامان از آل محمدعليهم السلام تا روز قيامت مى‏باشند و آنان هستند به خدا سوگند! نور خداوند، كه آن را نازل كرده و آنان هستند به خدا! نور خداوند در آسمان‏ها و در زمين. قسم به خدا، اى ابوخالد! همانا نور امام در دل‏هاى مؤمنين از خورشيد تابان در روز روشن‏تر است و آنان به خدا سوگند! دل‏هاى مؤمنين را نورانى مى‏سازند و خداى - عزّوجلّ - نورشان را از هر كس بخواهد مى‏پوشاند، پس دل‏هاى چنين كسانى تاريك مى‏گردد، به خدا قسم، اى ابوخالد! هيچ بنده‏اى ما را دوست ندارد و از ما پيروى نكند، تا اين‏كه خداوند دلش را پاك گرداند و خداوند دل بنده‏اى را پاك نسازد، تا اين‏كه به ما تسليم شود و با ما سازگار باشد، پس هرگاه با ما سازگار باشد، خداوند او را از سختى حساب به سلامت خواهد داشت و از هراس بزرگ روز قيامت ايمنش خواهد ساخت. (5)
بيان و توضيح
پيش‏تر دانستى كه مهم‏ترين و واجب‏ترين امور بعد از شناخت خدا و رسول او، شناختن ولىّ امر و صاحب الزمان است، زيرا كه اين امر، يكى از اركان ايمان مى‏باشد.
و هر كس در حالى بميرد كه امام زمانش را نشناخته باشد، به مرگ جاهليت مرده است و معرفت او، كليد تمام ابواب خير و سعادت و رحمت مى‏باشد و خداوند بندگان خود را امر فرموده، كه معرفت او را تحصيل نمايند و دعا از جمله درهايى است كه خداى تعالى فرمان داده كه از آن‏ها وارد شوند، او فرموده است: أُدْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ؛ (6) مرا بخوانيد كه شما را اجابت كنم. وَاسْأَلُوا اللَّهَ مِنْ فَضْلِهِ؛ (7) و از فضل خداوند درخواست كنيد.
و نيز فرموده: إِنَّكَ لا تَهْدِي مَنْ أَحْبَبْتَ وَلكِنَّ اللَّهَ يَهْدِي مَنْ يَشآءُ؛ (8) البته تو اى رسول ما! چنين نيست كه هر كس را بخواهى، هدايت توانى كرد، بلكه خداوند هركه را بخواهد، هدايت مى‏كند
. و در كافى به سند خود از محمد بن حكيم آورده كه گفت: به حضرت ابى عبد اللَّه امام صادق‏عليه السلام عرضه داشتم: معرفت ساخته كيست؟ فرمود: از ساخته‏هاى خداوند است، بندگان را در آن ساخت بهره‏اى نيست.(9)
و آيات و رواياتى كه بر اين مطلب دلالت مى‏كند بسيار است، پس بر بندگان لازم است كه از درگاه خداوند شناخت و معرفت امام زمانشان را به آنان روزى نمايد و كامل گرداند.
و نيز مؤيّد و دليل بر آنچه ياد كرديم، وارد شدن دعا براى اين مطلب به طور خاصّ مى‏باشد، چنان‏كه در امر آينده ان شاء اللَّه تعالى خواهد آمد.
و اين منافات ندارد با آن‏كه بنده مختار و مأمور به كسب و تحصيل و مطالعه وسايل معرفت باشد، زيرا كه اين نظير روزى است كه بندگان امر شده‏اند، آن را طلب نمايند و نيز براى آن دعا كنند، ولى خداوند - جلّ شأنه - خود روزى دهنده است، چون سعى و كوشش وظيفه بنده است و به ثمر رساندن، برعهده خالق متعال مى‏باشد، خداوند - تبارك و تعالى - فرموده: وَالَّذِينَ جاهَدُوا فِينا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنا؛ (10) و آنان كه در راه ما تلاش كنند، البته آنان را به راه‏هاى خويش هدايت مى‏نماييم.
همچنان كه كِشت و آبيارى و مانند اين‏ها وظيفه بندگان است، چون تحت قدرت و در اختيار آن‏ها مى‏باشد، و رويانيدن و پرورانيدن و از آفت‏ها دور نگهداشتن، تا آن‏كه به نتيجه برسد و مقصود حاصل گردد، بر خداوند است، چون از قدرت بندگان بيرون است، ولى برعهده آن‏ها است كه دعا كنند و درخواست نمايند كه نتيجه مقصود به دست آيد.
و همين‏طور شناخت و معرفت امام‏عليه السلام وسايل و اسبابى دارد، كه خداى تعالى آن‏ها را براى بندگانش فراهم ساخته و در توان آنان هست، مانند: دقّت كردن و بررسى معجزات و اخلاق آن حضرت‏عليه السلام و مطالعه اخبار امامان پيشين در مورد او، ويژگى‏هاى او و طولانى شدن غيبتش و آنچه در فرمان غيبت او بر مؤمنين مى‏رسد و شؤونى كه خداى تعالى به آن جناب اختصاص داده و دلايلى كه بر او دلالت دارند و امور ديگر، كه بر بندگان خدا لازم است با وسايل ياد شده و مانند اين‏ها در تحصيل معرفت آن حضرت سعى كنند و همّت گمارند، ولى چون معرفت از ساخته‏هاى خداى - عزّوجلّ - است، به حكم عقل و نقل بر آنان واجب و مؤكّد است كه دعا كنند و معرفتش را از درگاه خداوند تعالى مسألت نمايند، كه آنچه خداوند از درهاى رحمت بر مردم بگشايد هيچ كس نتواند آن را بربندد و هر آنچه او ببندد، كسى را ياراى گشودنش نيست. (11)

  1- اصول كافى، 185/1
. 2- اصول كافى، 185/1
. 3- اصول كافى، 185/1
. 4- سوره تغابن، آيه 8.
5- اصول كافى، 194/1
. 6- سوره غافر، آيه 60.
7- سوره نساء، آيه 32.
8- سوره قصص، آيه 56.
9- اصول كافى، 163/2
. 10- سوره عنكبوت، آيه 69.
11- سوره فاطر، آيه 2
.