آنچه که در روایات به آن اشاره شده است، علت نزول ملائکه بر ولی امر (ع) تقدیم مقررات امور جهان هستی و تنظیم وظایف حضرت از جانب خداوند متعال است. امام باقر (ع) در خصوص این آیه فرمودند:

دعای افتتاح:

یکی از دعاهای پرمحتوا و قابل توجه که در بهترین ایام سال یعنی ماه مبارک رمضان به ویژه در شب های قدر خوانده می شود دعای افتتاح است که سه بخش دارد؛ قسمت اول: حمد و ثنای الهی، قسمت دوم: سلام و صلوات بر حضرات چهارده معصوم (ع) و قسمت سوم: نتیجه گیری از دعا، که توجه به امام عصر (ع) است و قسمت عمده ای از دعا را تشکیل می دهد. در فراز پایانی دعا چنین می خوانیم: .... اللهم المم به شعثنا و اشعب به صدعنا وارتق به فتقنا...»؛ [7] خدایا پریشانی ما را به حق آن حضرت جمع گردان و پراکندگی ما را به وجود آن حضرت اصلاح فرما ...

نکته قابل توجه آن که فرازهای پایانی دعای افتتاح (اللهم المم به شعثنا و اشعب به صدعنا) با سخنان حضرت علی (ع) در خطبه 150 نهج البلاغه همخوانی دارد (یصدع شعبا و یشعب صدعا).


«در شب قدر بیان همه امور و دستورات آن سال بر ولی امر نازل می شود و به او ابلاغ می شود که در مورد خود، چه اوامری را باید اجرا کند و در باره مردم چه امری را باید اجرا کند و نیز بر او ابلاغ می شود که در سال آینده چگونه عمل کند و چه کارهایی انجام دهد.» [1]

بنابراین طبق تفسیر سوره قدر، وظایف و مسئولیت های یک ساله امام زمان (ع) در مورد خود و امور عالم خلقت، در شب قدر توسط ملائکه الهی و روح القدس نازل می شود تا حضرت، طبق مشیت الهی به تدبیر امور جهان هستی در آن سال بپردازد.

با نگاهی اجمالی به آیات دیگری که در خصوص شب قدر نازل شده است [2] و نیز جمع بندی آیاتی که در خصوص حضرت مهدی (ع) تأویل و تفسیر می شود و ضمیمه نمودن روایاتی که به شرح و تفسیر آن می پردازد همگی مؤید این مطلب است که حضرت مهدی (ع) در زمان غیبت به تدبیر امور و تربیت نیرو پرداخته و جهان بشریت را با تدبیر و به صورت طبیعی آماده فرج و تشکیل حکومت عدل الهی در سراسر جهان می فرماید.

ب) روایات:

احادیث و روایات فراوانی که دلالت می کند بر آن که حضرت صاحب الامر (ع) در بین مردم حاضر می شود، سخن آنان را می شنود، با آنها رفت و آمد می کند، در مسائل جزئی و کلان جامعه دخالت کرده و نقش آفرینی می کند آنقدر زیاد و متنوع است که اگر با دقت به عبارات و کلمات آن توجه شود به این جمع بندی خواهیم رسید که حضرت مهدی (ع) در زمان غیبت به تدبیر امور می پردازند. [3]

حضرت علی (ع) در خصوص ایام غیبت حضرت مهدی (ع) می فرماید:

«و ما اقرب الیوم من تباشیر غذ یا قوم. هذا ابان ورود کل موعود و دنو من طلعه ما لاتعرفون... لیحل فیها ربقا و یعتق فیها رقا و یصدع شعبا و یشعب صدعا فی ستره عن الناس لایبصر القائف اثره ولو تابع نظره. ثم لیشحذن فیها قوم شحذ القین النصل ...» [4]

«ای مردم! چه نزدیک است امروز ما به فردایی که سپیده آن آشکار شد. اینک ما در آستانه تحقق وعده های داده شده و نزدیکی ظهور آن چیزهایی که نمی دانید قرار داریم. بدانید آن کس از ما (حضرت مهدی علیه السلام) که فتنه های آینده را دریابد، با چراغی روشنگر در آن گام می نهد و بر همان سیره و روش پیامبر (ص) و امامان معصوم (ع) رفتار می کند تا گره ها را بگشاید، بردگان و ملت های اسیر را آزاد سازد، جمعیت های گمراه و ستمگر را پراکنده و حق جویان پراکنده را جمع آوری کند. آن حضرت (ع) سال های طولانی در پنهانی از مردم به سر می برد. آن چنان که اثر شناسان، اثر قدمش را نمی شناسند گر چه در یافتن اثر و نشانه ها تلاش فراوان کنند. سپس گروهی برای درهم کوبیدن فتنه ها آماده می گردند و چون شمشیرها صیقل می خورند.»

حضرت علی (ع) در این خطبه با صراحت از اقدامات و فعالیت های حضرت مهدی (ع) که به صورت پنهان مدیریت می شود پرده بر می دارد:

1. باز نمودن گره ها.

2. آزاد کردن بردگان (ملت ها و انسان های اسیر و دربند).

3. متفرق کردن گمراهان.

4. متحد کردن حق جویان.

و این کارها را تا زمانی انجام می دهد که گروهی از یاران حضرت برای درهم کوبیدن فتنه ها در زمان ظهور آماده شوند همانند آماده شدن شمشیر به دست آهنگر.

در روایت دیگری حضرت علی (ع) می فرماید:

«فورب علی! ان حجتها علیها قائمه، ماشیه فی طرقاتها، داخله فی دورها و قصورها، جواله فی شرق الارض و غربها، تسمع الکلام و تسلم الجماعه ...» [5]

«سوگند به خدای علی! حجت خدا در میان آنان است، در کوچه و بازار آنها گام بر می دارد و بر خانه های آنان وارد می شود و شرق و غرب عالم را طی می کند و گفتار مردم را می شنود و در اجتماعات آنان وارد شده به آنها سلام می دهد.»

به راستی، این همه رفت و آمد و نشست و برخاست با مردم برای چیست؟ آیا جز نقش آفرینی، هدایت، دستگیری و به عبارت دیگر آیا جز مدیریت امور است؟

و نیز حضرت مهدی (ع) در توقیع شریف خویش می فرمایند:

انا غیر مهملین لمراعاتکم ولا ناسین لذکرکم ولولا ذلک لنزل بکم اللاواء و اصطلمکم الاعداء. [6]

ما در رسیدگی به امور شما و سرپرستی شما کوتاهی نمی کنیم و یاد شما را از خاطر نبرده ایم که اگر جز این بود، دشواری ها و مصیبت ها بر شما فرود می آمد و دشمنان، شما را ریشه کن می نمودند.

ج) ادعیه و زیارات:

ادعیه و زیارات مستند و معتبری که از جانب امامان معصوم (ع) صادر شده دلالت بر مدیریت حضرت مهدی (ع) در زمان غیبت می کند.

دعای افتتاح:

یکی از دعاهای پرمحتوا و قابل توجه که در بهترین ایام سال یعنی ماه مبارک رمضان به ویژه در شب های قدر خوانده می شود دعای افتتاح است که سه بخش دارد؛ قسمت اول: حمد و ثنای الهی، قسمت دوم: سلام و صلوات بر حضرات چهارده معصوم (ع) و قسمت سوم: نتیجه گیری از دعا، که توجه به امام عصر (ع) است و قسمت عمده ای از دعا را تشکیل می دهد. در فراز پایانی دعا چنین می خوانیم: .... اللهم المم به شعثنا و اشعب به صدعنا وارتق به فتقنا...»؛ [7] خدایا پریشانی ما را به حق آن حضرت جمع گردان و پراکندگی ما را به وجود آن حضرت اصلاح فرما ...

نکته قابل توجه آن که فرازهای پایانی دعای افتتاح (اللهم المم به شعثنا و اشعب به صدعنا) با سخنان حضرت علی (ع) در خطبه 150 نهج البلاغه همخوانی دارد (یصدع شعبا و یشعب صدعا).