جلالی: مسلمانان در زمان غیبت امام زمان چه وظیفه ای دارند؟


هوشیار: دانشمندان وظائفی را تعیین کرده و در کتابها نوشته اند، مانند: دعا کردن به آن حضرت، صدقه دادن برای او، حج کردن و حج دادن به نیابت او، استعانت و استغاثه به آنجناب و نظائر اینها. البته همۀ اینها در جای خویش نیکوست و احتیاجی به بحث ندارد. مهمترین وظیفه ای که در روایات وارد شده و احتیاج به توضیح دارد انتظار فرج است. لیکن تا حدودی مورد غفلت واقع شده و بحث کافی در آن به عمل نیامده است. راجع به فضلیت انتظار فرج روایات بسیاری از ائمه اطهار صادر شده و در کتاب های حدیث موجود است. از باب نمونه:


حضرت صادق علیه السلام فرمود: کسیکه با ولایت ما اهل بیت بمیرد در حالیکه منتظر فرج باشد مانند کسی است که در خیمۀ قائم باشد.[1]


حضرت رضا علیه السلام به واسطه پدرانش از رسول خدا (ص) روایت کرده که فرمود: بهترین اعمال امت من انتظار فرج است. [2]


علی بن ابیطالب علیه السلام فرمود: کسی که در انتظار دولت ما باشد مانند کسی است که در راه خدا به خون خویش بغلتد.[3]


حضرت رضا علیه السلام فرمود: صبر و انتظار فرج چقدر خوبست؟! آیا نشنیدند که خدا در قرآن می فرماید: شما در انتظار باشید منهم در انتظار خواهم بود؟ پس بردبار باشید زیرا فرج، بعد از نومیدی خواهد رسید. کسانیکه پیش از شما بودند از شما بردبارتر بودند.[4]


از این قبیل احادیث بسیار است. ائمه اطهار همواره به شیعیان سفارش می کردند باید شما در انتظار فرج باشید، می فرمودند: انتظار فرج خودش یک نوع فرج است کسیکه در انتظار فرج باشد مانند کسی است که در میدان جنگ با کفار جنگ کند و در خون خویش آغشته گردد. پس در این جهت تردید نیست که بزرگترین وظیفه مسلمانان در زمان غیبت انتظار فرج می باشد. اکنون باید دید معنای انتظار فرج چیست؟ و چگونه انسان می تواند منتظر فرج باشد تا به آن همه ثوابهای کلان نائل گردد؟ آیا در تحقق انتظار فرج همین قدر کافی است که انسان با زبان بگوید: من منتظر ظهور امام زمان هستم؟ یا گاه و بیگاه با آه و ناله بگوید: خدا فرج امام زمان را نزدیک گرداند؟ یا بعد از ادای نمازهای یومیه و در مشاهد مشرفه برای تعجیل در ظهور دعا کند؟ یا بعد از ذکر صلوات، اللهم عجل فرج الشریف بگوید؟ یا در روزهای جمعه دعای ندبه را با سوز و گداز بخواند؟


البته همه اینها در جای خویش نیکوست لیکن گمان نمی کنم تنها این قبیل کارها انسان را مصداق حقیقی منتظر فرج قرار دهد که آن همه فضیلت برایش ذکر شده و در زبان ائمه با کسیکه در میدان جهاد در خون خودش می غلتد برابر معرفی شده است.
افرادی که از زیر بار هر نوع مسئولیت اجتماعی و وظیفه امر به معروف و نهی از منکر شانه خالی می کنند، در مقابل انواع فساد و بیدادگری ساکت و بی اراده اند، صحنه های رقت انگیز فساد و مادیگری و ظلم و ستم را تماشا می کنند و در مقابل تمام این حوادث بیش از این عکس العملی نشان نمی دهند که می گویند: خدا فرج امام زمان را نزدیک کند تا جلو مفاسد را بگیرد، گمان نمی کنم وجدان شما این مطلب را باور کند که این افراد سست عنصر را در ردیف افرادی قرار دهد که برای دفاع از دین دست از زن و بچه و مال و ثروت خودشان کشیده و در میدان جهاد جان گرامی خویش را سپر قرار داده در این راه شربت شهادت را نوشیده اند؟!


بنابراین، باید انتظار فرج معنای دقیق تر و ارزنده تری داشته باشد برای اینکه مطلب بهتر روشن شود ناچارم قبلا دو موضوع را به عنوان مقدمه ذکر کنم سپس به اثبات مقصد بپردازم.


مقدمه: اول: از احادیث استفاده می شود که برنامه کار امام زمان، برنامه بسیار وسیع و عالی و دشواری است، زیرا باید تمام جهان را اصلاح کند، ظلم و ستم را بطور کلی ریشه کن سازد، آثار کفر و بی دینی و مادیگری را براندازد. تمام افراد بشر را خداپرست گرداند، دین اسلام را دین رسمی و همگانی جهانیان قرار دهد، عدل و داد را در تمام گیتی گسترش دهد، مرزهای موهوم و غلط را از مغز افراد بشر بیرون کند، تا همه آنان زیر یگانه پرچم خداپرستی با صلح و صفا زندگی کنند. تمام اقوام و ملل و نژادهای بشر را تحت پرچم واحد توحید داخل کند و حکومت واحد جهانی اسلام را تأسیس نماید. البته اهل تحقیق و دانشمندان می دانند که اجرای چنین برنامه ای بسیار سنگین و دشوار است. بقدری دشوار است که گروهی در اصل امکان تحقق آن تردید دارند. بنابراین، در صورتی ممکن است یک چنین نقشه وسیع و عالی اجرا شود که مزاج بشریت برای پذیرش آن مهیا گردد، سطح افکار عمومی به قدری ترقی کند که خواستار یک چنین برنامه خدایی باشند و اسباب و مقدمات نهضت امام زمان و دادگستر جهان از هر جهت فراهم گردد.


مقدمه دوم: از احادیث اهل بیت استفاده می شود که امام زمان (ع) و یارانش به وسیله جنگ و جهاد، بر کفر و مادیگری و بیدادگری غلبه می کنند و به واسطه نیروی جنگی، سپاه دشمن و طرفداران بی دینی و ظلم و ستم را مغلوب می سازند. احادیث این باب بسیار است. از باب نمونه:


امام محمد باقر (ص) فرمود: مهدی از این جهت، با جدش محمد باهت دارد که با شمشیر قیام می کند، دشمنان خدا و رسول و ستمکاران و گمراه کنندگان را به قتل می رساند، با شمشیر و ترس نصرت می یابد، هیچیک از لشکریانش با شکست مواجه نمی شوند.[5]


بشیر می گوید: خدمت حضرت ابی جعفر (ع) عرض کردم: مردم می گویند وقتی مهدی قیام کرد کارها طبعاً برایش روبراه می شود و باندازه شاخ حجامتی هم خونریزی نمی شود؟ حضرت فرمود: به خدا سوگند چنین نیست. اگر چنین موضوعی امکان داشت برای رسول خدا صورت می گرفت. در صورتی که در میدان جنگ دندانش خونین شد و پیشانی مبارکش شکست. به خدا قسم نهضت صاحب الامر هم انجام نمی گیرد مگر اینکه در میدان جنگ عرق بریزیم و خونها ریخته شود. سپس دست به پیشانی مبارکش کشید.[6]


از این قبیل اخبار استفاده می شود که موفقیت و پیروزی مهدی موعود تنها در اثر تأییدات الهی و نیروی غیبی نیست و بنا نیست که بدون توسل به نیروهای ظاهری، به طور اعجاز برنامه های اصلاحی خویش را به مرحله اجرا در آورد، بلکه علاوه بر تأییدات الهی، از نیروی سپاه و سلاح های جنگی نیز استفاده خواهد کرد. ترقی و پیشرفت حیرت انگیز علوم و صنایع و اختراع سلاح های مخوف و خطرناک جنگی را نیز در نظر داشته باشید.


با توجه به این دو مطلب اکنون باید دید که شرائط ظهور مهدی موعود چیست؟ مسلمانان در قبال نهضت آنجناب چه وظیفه ای دارند و در چه صورتی می توان گفت مسلمانان برای قیام جهانی و دشوار آن حضرت آمادگی دارند و در انتظار ظهور و تأسیس دولت نیرومند الهی روزشماری می کنند؟ من از احادیث اهل بیت چنین استفاده می کنم که مهمترین وظیفه مسلمانان در زمان غیبت امام زمان این است که اولاً در اصلاح نفوس خودشان کوشش و جدیت کنند، به اخلاق نیک اسلامی آراسته شوند، به وظائف فردی خودشان عمل نمایند و احکام و دستورات قرآن را به کار بندند. ثانیاً احکام و برنامه های اجتماعی اسلام را استخراج کنند و در بین خودشان بطور کامل اجرا سازند. به واسطه اجرای برنامه های اقتصادی اسلام مشکلات اقتصادی خودشان را حل کنند و با فقر و بیکاری و تمرکز ثروت های غیر مشروح مبارزه نمایند و با بکار بستن قوانین نورانی اسلام جلو ظلم و بیدادگری را حتی المقدور بگیرند. به طور خلاصه احکام و برنامه های سیاسی و اجتماعی و اقتصادی و حقوقی و عبادی اسلام را بطور کامل در بین خودشان اجرا نمایند و نتایج درخشان آن را عملاً در پیش جهانیان مجسم سازند.


در تحصیل دانش و صنایع جدیت نمایند و غفلت و سستی و عقب افتادگی سابق خودشان را جبران کنن. نه تنها خودشان را به کاروان تمدن بشری برسانند بلکه از هر جهت بر جهانیان تقدم جویند. عملاً به جهانیان بفهمانند که احکام و قوانین نورانی اسلام می تواند مشکلاتشان را حل کند و سعادت دو جهانی آنان را تضمین نماید. بابکار بستن قوانین و برنامه های نورانی اسلام یک دولت نیرومند و مقتدر اسلامی به وجود آورند و به عنوان یک ملت متمدن و نیرومند و مستقل اسلامی در صفحه گیتی ظاهر شوند.


نیروی شرق و غرب را مهار کنند و مقام رهبری جهانیان را اشغال نمایند. در تقویت نیروی دفاعی و تحکیم قوای نظامی و تهیه سلاح های جنگی تا سر حد قدرت بکوشند. ثالثاً طرحها و برنامه های سیاسی و اقتصادی و اجتماعی اسلام را استخراج کنند و به سمع جهانیان برسانند. ارزش و مزایای برنامه های خدایی آماده سازند، اسباب و مقدمان حکومت واحد جهانی اسلام و مبارزه با ظلم و بیدادگری را آماده نمایند. کسانی را که در این راه سعی و کوشش می نمایند و برای پیشبرد هدف مقدس امام زمان و تهیه اسباب و مقدمات نهضت قیام آن جناب جدیت می کنن، می توان منتظر فرج خواهند و درباره شان گفت خودشان را برای ظهور و قیام مهدی دادگستر آماده می سازند. چنین افراد فداکار و کوشایی را می توان گفت مانند کسانی هستند که در میدان جنگ در خون خویش می غلتند.


اما افرادی که حل مشکلاتشان را از قوانین موضوعه بشری انتظار دارند، قوانین اجتماعی و سیاسی اسلام را به طور کلی نادیده گرفته اند احکام اسلام را در مساجد و معابد محصور نموده در بازار و اجتماعشان اثری از اسلام دیده نمی شود، انواع فساد و بیدادگری را مشاهده می کنند و به جز گفتن «خدا فرج امام زمان را نزدیک کند» عکس العملی نشان نمی دهند، در علوم و صنایع کاسه لیس دگرانند، اختلافات نمی سازند، درباره چنین ملتی نمی توان گفت منتظر فرج آل محمد و نهضت مهدی موعود می باشند. چنین افرادی برای تأسیس حکومت جهانی اسلام آمادگی ندارند، گر چه روزی صدها مرتبه بگویند: الهم عجل فرجه الشریف.


من این مطلب را از روایات انتظار فرج به خوبی می فهمم. به علاوه، در روایات دیگر هم کم و بیش بدین موضوع اشاره شده است. از باب نمونه: امام صادق (ع) فرمود: خودتان را برای ظهور و نهضت قائم ما آماده سازید ولو به ذخیره کردن یک تیر باشد.[7]


عبدالحمید واسطی می گوید: به حضرت باقر (ع) عرض کردم: ما به انتظار این امر از کسب و بازار هم دست کشیدیم؟ فرمود: ای عبدالحمید آیا گمان می کنی کسی که جانش را در راه خدا وقف نمود خدا برایش گشایش قرار نمی دهد؟ بخدا سوگند خدا در کارهایش گشایش خواهد داد. خدا رحمت کند بنده ای را که امر ما را زنده بدارد. عبدالحمید گفت: اگر پیش از قیام قائم مرگ من فرا رسد چه خواهد شد؟ فرمود: هر یک از شما که بگوید: اگر قائم را درک کنم یاری اش می نمایم، مانند کسی است که در رکاب آنجناب شمشیر می زند. بلکه مانند کسی است که در خدمت آن حضرت به شهادت نائل گردد.[8]


ابوبصیر می گوید: روزی امام صادق علیه اسلام به اصحابش فرمود: آیا شما را خبر ندهم به چیزی که خدا اعمال بندگانش را جز به آن قبول نمی کند؟ ابوبصیر عرض کرد: بفرمایید. فرمود: شهادت به یگانگی خدا و پیمبری محمد و اعتراف به دستورات خدا و دوستی با ما و بیزاری از دشمنانمان و تسلیم در مقابل ائمه و پرهیزکاری و جدیت و آرامش و در انتظار قائم بودن. سپس فرمود: برای ما دولتی است که هر وقت خدا بخواهد تأسیس خواهد شد. هر کس میل دارد که از اصحاب و یاران قائم ما باشد باید در انتظار فرج باشد. پرهیزکار را شیوه خویش کند به اخلاق نیک آراسته گردد و در همان حال در انتظار قائم ما بسر برد. اگر چنین بود و پیش از قیام قائم مرگش فرا رسید به اجر و ثواب کسانی که قائم را درک می کنند نائل خواهد گشت. ای شیعیان جدیت و کوشش نمایید و منتظر ظهور آنجناب باشید، ای گروهی که مورد توجه و رحمت خدا واقع شده اید پیروزی گوارایتان باد.[9]