گفتار دوم:
تجلی توحید در اسلام، به قدری نیرومند و پر تلالو است، که اسلام و توحید، و موحد و مسلم، ماند دو لفظ مترادف، مفهوم واحد یافته، و به گفته بیگانگان مثل گوستاولوبون عقیده توحید، تاج افتخاری است که در بین ادیان بر سر اسلام نهاده شده است. [1]

اسلام، دین خدا است، دین توحید است و دین همه پیغمبران و پیروان راستین شان دین حضرت خاتم الانبیا (ص) است. نه برای دین حق اسمی بهتر از این اسم می توان یافت، و نه برای بشر، واقعیت و اصالتی اصیل تر و عالیتر از مفهوم این اسم. و این از قضایایی است که می گویند: «قیاسأتها معها» دلیلش با خودش می باشد، و خودش دلیل خودش است.

دین حق غیر از اسلامف به حق نخواهد بود، و هر تعبیر دیگر که از دین حق بشود، اگر مفهومش، مفهوم کلمه «اسلام» یا کلماتی که در لغات دیگر با آن مترادفند، نباشد، دین حق نیست. خدا واحد است، و دین حق واحد است، و آن اسلام است که در مفهومش هیچ گونه دوگانه خواهی و دوگانه پرستی و شرک نیست. تسلیم خدا بودن، و فرمانبردار و فرمان پذیر بی قید و شرط او بودن، هم به اعتقاد و هم به عمل، اسلام است. برای انسان هم، عالی تر از این، مقام و مرتبه ای نیست و کمالی از این بالاتر نمی شود. لذا خداوند متعال پیغمبر جلیل خود حضرت خلیل (ع) را در قرآن مجید مسلِم خوانده است، و از پسران یعقوب حکایت می فرماید که در پاسخ پدرشان که در هنگام در گذشت از این جهان، به آنها گفت: «ما تعبدون من بعدی» گفتند: «نعبد الهک و اله آبائک ابراهیم و اسمعیل و اسحق الها واحداً و نحن له مسلمون» [2]

بنابراین اگر چه اسلام، عنوان و نام و رسالت دعوت حضرت خاتم الانبیا (ص) می باشد، و پس از ظهور آن حضرت، بر غیر آنچه آن حضرت به آن رسالت داشته، صحت اطلاق ندارد، اما این نامگذاری و حصر عنوان اسلام، به این دین، برای این است که اسلام خالص است، و اسلام هیچکس، جز به تسلیم در برابر این دین و پذیرفتن احکام و محرمات و واجبات آن محقق نمی شود، و یکی از شواهد بر خاتمیت این دعوت و بقای آن تا روز قیامت اینست که در عصری که مفهوم اسلام مجهول و ناشناخته مانده بود و نامها و عنوان ها و برچسب های ناجور، به ادیانی که سابقه الهی و حقانیت داشتند، زده بودند، و نه فقط این نامها نارسا و معرف حقیقت آنها نبود، بلکه با اسلام مغایر و منافی بود، در چنین زمانی، این دعوت بر اساس وحی الهی، اسلام را به جهانیان عرضه کرد، و صریحاً در مثل آیه «و من یبتغ غیر الاسلام دیناً فلن یقبل منه» [3] و آیه «ان الدین عندالله الاسلام» [4] اسلام را یگانه راه نجات اعلام کرد. و در آیاتی مثل «فلا وربک لایؤمنون حتی یحکموک فیما شجربینهم ثم لایجدوا فی انفسهم حرجا مما فضیت و یسلموا تسلیما» [5] و آیه «و ما کان لمؤمن ولا مؤمنه اذا قضی الله و رسوله امراض ان یکون لهم الخیره من امرهم» [6] و آیه «و من یسلم وجهه الی الله و هو محسن فقد استمسک بالعروه الوثقی» [7] و آیه «و من احسن قولاً ممن دعا الی الله و عمل صالحاً و قال اننی من المسلمین» [8] و آیات دیگر، ویژگیها و آثار و جلوه های اسلام و حقیقت دین را به نحوی که هیچ تعلق و وابستگی به گروه و نژاد و منطقه ای نداشته باشد، و اصول و فروع آن فطری و خردپسند، و در همه ازمنه و اعصار، وحدت دینی را تأمین نماید، روشن فرمود؛ که پس از چهارده قرن، یگانه بیان کامل و جامع و بی بدیل، دین حق است، والی الابد هم بی بدیل خواهد بود همه باید به این دین بگروند و همه باید ندای وحدت سر دهند و اسلام را که عالی ترین و کامل ترین طرح وحدت است، بپذیرند، و شعارهای وحدت «ان اکرمکم عندالله اتقیکم [9] = همانا گرامی ترین شما، نزد پروردگار پرهیزکار و با پرواترین شما است» و «الناس کلهم بنو آدم و آدم خلق من التراب ولافضل لعربی علی عجمی ولا عجمی علی عربی ولا احمر علی ابیض ولا ابیض علی احمر الا بالتقوی [10] = همه مردم فرزند آدمند و آدم از خاک خلق شده و هیچ فضل و برتری بر هیچ عربی نسبت به عجمی و بر هیچ عربی و بر هیچ سرخ پوستی به سفید پوستی، و بر هیچ سفید پوستی به سرخ پوسیتی نیست مگر به تقوا». را سر دهند، و زبان حال و مقال همه مردم جهان، از هر نژاد، و اهل هر قاره و شهر و روستا، این باشد:

الصین لنا و العرب لنا

والهند لنا و الکل لنا

اضحی الاسلام لنا دینا
وجمیع الکون لنا وطنا

توحیدالله لنا نور

اعددنا الروح له سکنا