رسول خدا صلی الله علیه و آله در زمان حیاتش عملاً در رأس حکومت اسلامی قرار گرفت. آن حضرت امور مسلمین را اداره می کرد و از جانب خدا، برای انجام این مسئولیت بزرگ، اختیارات وسیعی در اختیارش نهاده شد. قرآن می فرماید: النبی اولی بالمؤمنین من انفسهم. [1]


پیامبر در تصرف در امور مسلمین، از خودشان شایسته تر است.


و می فرماید: فاحکم بینهم بما انزل الله ولا تنبع اهوائهم. [2]


به وسیله احکام و قوانینی که بر تو نازل شده در بین مسلمین حکومت کن و از خواسته های نفسانی آنها پیروی نکن.


بنابراین رسول خدا صلی الله علیه و آله دو مقام و منصب را عهده دار بود: از یک طرف به وسیله وحی با خداوند متعال در ارتباط و تماس بود، احکام و قوانین شریعت را دریافت و به مردم ابلاغ می فرمود و از طرف دیگر مقام زمامداری و اداره امت اسلام را بر عهده داشت و با اجرای قوانین و برنامه های سیاسی و اجتماعی اسلام، مسلمین را اداره می کرد.


با مطالعه سیره رسول خدا صلی الله عله و آله بخوبی روشن می شود که زمام امور مسلمین را عملاً بر عهده داشته و برآنان حکومت می نموده است. حاکم و فرماندار می گمارده، قاضی می فرستاده، دستور جهاد و دفاع صادر می کرده و به طور کلی همه کارهائی را که برای اداره یک امت کوچک لازم بوده انجام می داده است.[3]


این مأموریت از جانب خدا به آنجناب واگذار شده بود. مأموریت داشت احکام و قوانین سیاسی و اجتماعی اسلام را به اجرا درآورد. مسلمین مأمور به جهاد بودند ولی رسول خدا هم مأموریت داشت آنان را برای جهاد و دفاع بسیج کند. از باب نمونه: در قرآن می فرماید:


یا ایها النبی حرّض المؤمنین علی القتال. [4]


ای پیامبر! مؤمنین را در جهاد ترغیب و تحریص کن.


و می فرماید: یا ایها النبی جاهد الکفار و المنافقین واغلظ علیهم. [5]


ای پیامبر! با کفار و منافقین جنگ کن و بر آنان سخت بگیر.


رسول خدا مأموریت داشت که در بین مردم حکومت و داوری کند. در قرآن می فرماید: انا انزلنا الیک الکتاب بالحق لتحکم بین الناس بما اراک الله ولا تکن للخائنین خصیماً. [6]


ما قرآن را بر تو نازل کردیم تا اینکه با آنچه خدا به تو نشان داده در بین مردم حکم کنی و نباید که به نفع خیانتکاران به خصومت برخیزی.


از این مجموعه چنین استفاده می شود که رسول خدا علاوه بر مقام نبوت و دریافت وحی و ابلاغ به مردم، مقام حکومت و زمامداری مسلمین را نیز بر عهده داشته و مأمور بوده که با اجرای احکام و برنامه های سیاسی و اجتماعی اسلام، مسلمین را اداره کند و در همین رابطه اختیارات ویژه ای به آن حضرت واگذار شده و مسلمانان موظف بوده اند که از دستورهای حکومتی آنجناب اطاعت نمایند. در قرآن می فرماید: واطیعوالله و اطیعوالرسول و اولی الامر منکم. [7]


از خدا و رسول و صاحبان امر (مسئولین امور) اطاعت کنید.


واطیعوا الله و رسوله ولاتنازعوا فتفشلوا. [8]


از خدا و رسول اطاعت کنید و از تنازع و اختلاف اجتناب نمائید که ضعیف می شوید.


وما ارسلنا من رسول الاّ لیطاع باذن الله. [9]


هیچ رسولی را نفرستادیم جز اینکه به اذن خدا مورد اطاعت قرار گیرد. در این قبیل آیات اطاعت از رسول در کنار اطاعت خدا قرار گرفته و به مسلمین خطاب شده است که هم از خدا اطاعت کنید، هم از رسول خدا.


اطاعت از خدا به این صورت تحقق می پذیرد که احکامی را که به وسیله پیامبر ارسال شده مورد قبول قرار گیرد. علاوه بر این، بر مسلمین واجب شده که از دستورها و فرمان های ویژه رسول خدا نیز اطاعت نمایند. فرمان های ویژه رسول الله عبارتست از: دستورها و فرمان هائی که از آن حضرت به عنوان اینکه حاکم مسلمین است صادر می شده. که از این جهت نیز واجب الاطاعه بوده است. البته وجوب اطاعت از او بالاستقلال نیست بلکه چون خدا به اطاعت از او فرمان داده واجب الاطاعه گشته است. بنابراین حکومت از آغاز اسلام، جزو دین بوده و پیامبر اکرم (ص) عملاً آن را بر عهده داشته است.