باید توجه داشت که اصل وابستگی سایر ممکنات به وجود امام سلام الله علیه و چگونگی آن و مسائل مشابه آن را، دانشمندان و علمای حکمت و عرفان با دلایل عقلی و فلسفی و عرفانی اثبات کرده اند. چنانکه به وسیله وحی و خبر آنانکه با عالم غیب ارتباط و اتصال دارند و از غیب عالم و علم کتاب و روابط نهانی و پنهانی ممکنات با یکدیگر، باذن الله تعالی و به عنایت و لطف او، مطلع می باشند نیز ثابت است و طبق همین اطلاعاتی که ایشان به ما می دهند، فرضاً دلیل عقلی مستقل هم نباشد، به آنچه خبر می دهند اعتقاد پیدا می کنیم.

زیرا برای تحقیق این گونه موضوعات به خصوص تفاصیل آن راهی مطمئن تر و باور بخش تر از وحی و اخبار انبیاء و اوصیای آنها نیست [1] چنانکه وجود ملائکه و اصناف آنها و مأموریتها و مداخلاتشان در عالم و تصرفات و ارتباطاتی که با تنظیم عالم دارند، بر حسب قرآن مجید و احادیث شریفه، ثابت و مسلم است و هر کس به نبوت و وحی و قرآن مجید و رسالت حضرت رسول اکرم (ص) مؤمن باشد، به آن نیز ایمان دارد زیرا ایمان به صدق انبیاء و وحی و انباء و اخبار آنها، قابل تبعیض نیست. بنابراین در این موضوع نیز این راه شناخت، مورد استناد و کمال اعتماد و یقین آور و اطمینان بخش است. بر حسب روایاتی که در تفسیر بعضی از آیات قرآن مجید وارد شده و همچنین روایاتی که مستقلاً روایت شده، وابستگی جهان به وجود امام (ع) ثابت است و هر چند بعضی از این روایات به وابستگی بعضی از این عالم مثل زمین، بیشتر دلالت نداشته باشد، اما بعضی دیگر دلالت بر وابستگی کل دارد. مضافاً اینکه بعضی از معیارها و ملاکها که این وابستگی را تأیید می نماید اعلام است و وابستگی کل عالم را اثبات می کند.

ناگفته نماند که از طرق اهل سنت نیز احادیثی که فی الجمله دلالت بر این موضوع دارد، روایت شده است؛ مثل روایتی که «عبدالله بن بطه عکبری» که از محدثین مشهور و نامدار است، [2] در کتاب «الابانه» به سند خود از عبدالله بن امیه مولی مجاشع [3]، از یزید رقاشی [4] از انس بن مالک [5] به این لفظ روایت کرده است:

قال: قال رسول الله، صلی الله علیه و آله: «لایزال هذا الدین قائماً الی اثنی عشر فاذا مضوا ساخت الارض باهلها» [6]

انس گفت: رسول خدا (ص) فرمود: همواره این دین برپا مخواهد شد تا دوازده نفر، پس وقتی که آن دوازده نفر در گذشته، زمین اهل خود را فرو خواهد برد.

و چنانکه از بعضی احادیث استفاده می شود، از صدر اول و عصر صحابه، افراد برجسته ای از آنان، مانند سلمان ابوذر – که نمی توان معتقداتشان را جز به استناد به هدایت و بیان و ارشاد حضرت رسول اعظم (ص) مستند دانست این وابستگی را بازگو کرده و به دیگران می آموختند، از جمله از سلمان و ابوذر در مقام توصیف امیرالمؤمنین علی (ع) روایت شده است:

«انه لزر الارض الذی تسکن الیه و یسکن الیها، و لو فقد لانکرتم الارض و انکرتم الناس» [7]

ابن اثیر در نهایه و ابن منظور در لسان العرب، «زر» را به استخوانی که در زیر قلب است و قوام قلب را به آن گفته اند، معنی کرده اند که بنابراین، ترجمه این جمله این است:

علی علیه السلام قوام زمین است، که زمین به سوی او آرام می گیرد و به سوی آن سکون و آرامش حاصل می شود و اگر او (یا جانشین او) نباشد، هر آینه زمین و مردم را، منکر و دگرگون و به وضع دیگر و ناشناخته خواهید دید.

حاصل اینکه با مراجعه اجمالی به روایات و احادیث شیعه و اهل سنت و زیارات معتبر، مثل جامعه کبیره، ارتباط وجود سایر ممکنات و بقای زمین، بلکه عالم، نزول باران، برکات و رحمت های الهی، افاضه فیوضات و نعمت ها به وجود امام (ع) فی الجمله ثابت و مسلم است. [8] چنانکه شکی نیست که یگانه راه نجات و امان از گمراهی، شناختن امام، قبول امامت او و پیروی از او است که علاوه بر احادیث متواتر ثقلین و سفینه و امان، حدیث مشهور بین شیعه و اهل سنت که حمیدی در «جمع صحیحین» آن را روایت کرده است، با کمال تأکید و توعید بر آن دلالت دارد، متن این حدیث به روایت حمیدی (در جمع صحیحین) این است:

«من مات ولم یعرف امام زمانه مات میته الجاهلیه = [9] هر کس بمیرد و امام زمان خود را نشناسد، مرده است، (مانند) مردن جاهلیت».

و فخر رازی از حضرت رسول (ص) روایت کرده است که فرمود:

«من مات و لم یعرف امام زمانه فلیمت ان شاء یهودیا و ان شاء نصرانیا [10] = هر کس بمیرد و نشناخته باشد امام زمان خود را، پس اگر خواست یهودی بمیرد و اگر خواست نصرانی».

و تصریح به این بیان و اقتباس از فرمایش حضرت رسول اعظم (ص) است، کلام معجز نظام خلیفه و وصی آن حضرت علی (ع) که مفخر علمای اسلام سید رضی از آن حضرت روایت نموده است:

«و انما الائمه قوام الله علی خلقه و عرفاوه علی عباده ولایدخل الجنه الا من عرفهم و عرفوه ولایدخل النار الا من انکرهم و انکروه [11] = همانا امامان از سوی خدا و به امر خدا، قائم بر خلق خدا و برپا دارندگان آنها، و مدبر و مدیر امور، نگهبان مصالح و سرپرست بندگان خدا می باشند داخل بهشت نمی شود مگر آن کس که بشناسد ایشان را و ایشان او را بشناسند و داخل آتش نمی شود مگر کسی که ایشان را نشناسد و انکار کند، و امامان علیه السلام او را نشناسند و انکار نمایند.»

و در رابطه با این مسائل است فرمایش دیگر آن حضرت:

«الا ان مثل آل محمد صلی الله علیه و آله کمثل نجوم السماء اذا خوی نجم طلع نجم [12] = آگاه باشید که به تحقیق مثل آل محمد (ص) مثل ستاره های آسمان است؛ که هرگاه ستاره ای بخواهد غروب کند، ستاره دیگر طلوع نماید.»

اینگونه احادیث و احادیثی که مدلول آنها گسترده تر است، از حد تواتر گذشته است و مورد نظر در این رساله، استقصاء و احصای آن احادیث و تحقیق در مقدار دلالت آنها نیست، که احصاء و بررسی این احادیث به کاوش بسیار و مطالعات زیاد و تألیف کتابی مفصل و بزرگ نیاز دارد.

آنچه در این رساله بطور مختصر در نظر است، توجیه و تفسیر عقلی و علمی و منطقی این وابستگی و بیان امکان و صورت وقوع آن است که در ضمن چند بیان توضیح و توجیه می شوئ. و اگر چه بحث و بررسی را می توان در دو زمینه قرار داد؛ یکی ارتباط اصل وجود ممکنات به وجود امام علیه السلام و دیگری ارتباط بقای آنها بوجود آن حضرت علیه السلام اما به ملاحظه اختصار و عدل تکرار، در طی چند بررسی و توجیه، معقولیت و منطقی بودن هر دو جهت را به یاری خداوند متعال بیان خواهیم کرد. و ما توفیق الا بالله علیه توکلت و الیه انیب.