مردمی که ارکان و اصول مسلمه اسلام را رها کرده به بعض ظواهر آن اکتفا نموده اند، از اسلام، جز نماز و روزه و اجتناب از نجاسات چیزی نمی دانند، آنهم بعضیها دین را در مسجد محصور کرده حقیقت آن بر اعمال و حرکاتشان نفوذ ندارد. در بازار و کوچه و خیابان و خانه اثری از اسلامشان پیدا نیست. اخلاقیات و دستورات اجتماعی را اصلاً از اسلام محسوب نمی دارند. صفات زشت در نظرشان هیچ اهمیت ندارد و به بهانه اینکه واجبات و محرمات اختلافی هستند از زیر بار آنها شانه خالی می کنند. محرمات الهی را با حیله های گوناگون و تأویلات صوری جائز می شمارند. آزادی حقوق واجبه خودداری می نمایند. به دلخواه خود احکام دین را تأویل می کنند. از قرآن، فقط به قرائت و تجوید و احترامات صوری اکتفا می نمایند. اگر امام زمان (ع) ظاهر شود و به آنان بگوید: شما از حقیقت و گوهر دین بدور افتاده اید و آیات قرآن و احادیث پیغمبر را برخلاف واقع تفسیر و تأویل کرده اید، چرا حقیقت نورانی اسلام را رها کرده به بعض ظواهرش قناعت کرده اید؟ شما اعمال و رفتارتان را با دین تطبیق نکرده اید، بلکه احکام دین را با دنیای خودتان توجیه نموده سازش داده اید. جای این همه دقت که در قرائت و تجوید به عمل می آورید به احکام قرآن عمل کنید. جدم امام حسین (ع) فقط برای گریه کشته نشد، چرا هدف جدم را گم و پایمال کرده اید؟


دستورات اخلاقی و اجتماعی را باید از ارکان اسلام بدانید و جزء برنامه عملی خویش قرار دهید. از محرمات اخلاقی باید اجتناب کنید، حقوق مالی خود را باید بپردازید و به بهانه هایی بیجا مغرور نگردید و بدانید که خواندن و شنیدن مدائح و مصائب، جای خمس و زکوه و دیون را نمی گیرد و گناه رباخواری و رشوه و تقلب و غل و غش را نمی بخشد و دود آتش عزای اباعبدالله (ع) جواب آه و ناله یتیمان و ستمدیدگان و بیوه زنان را نمی دهد. با تأویلات و توجیهات غلط، رباخواری و غل و غش را جائز می شمارید. با حیله های گوناگون از زیر بار واجبات شانه خالی نکنید. قدس و تقوی را در خانه و مسجد مصور نکنید بلکه در اجتماع شرکت جویید و وظیفه بزرگ امر به معروف و نهی از منکر را انجام دهید فلان بدعت و فلان و فلان ... را از اسلام بیرون کنید.


چنین دین و برنامه ای برایشان تازگی داشته از آن وحشت می نمایند و اصلاً اسلامش نمی دانند زیرا اسلام را جور دیگر تصور کرده بودند. آنان می پنداشتند: ترقی و عظمت اسلام به زینت کردن مساجد و منارهای بلند است، اگر امام بفرماید: عظمت اسلام به عمل صالح و راستی و درستی و امانت و وفای به عهد و اجتناب از حرام است، برایشان تازگی دارد. آنها گمان می کردند وقتی امام زمان (ع) ظاهر شد تمام اعمال مسلمین را تصحیح می کند و به انفاق آنان در گوشه مسجد مشغول عبادت می شود اما اگر مشاهده کنند که از شمشیر امام زمان (ع) خون می چکد و مردم را به سوی جهاد و امر به معروف و نهی از منکر دعوت می کند و نمازگزاران ستم پیشه را به قتل می رساند و اموالی را که از راه تعدی و رشوه خواری و ربا به دست آورده اند به صاحبانش بر می گرداند و مانع زکوه را گردن می زند، این برنامه برایشان تازه و جدید است.


حضرت صادق (ع) فرمود: وقتی قائم ما قیام کرد مردم را از نو بسوی اسلام دعوت می نماید و به سوی چیزی که کهنه شده و عموم مردم از آن بدور افتاده اند هدایت می کند. آنجناب مهدی نامیده شده، چون به چیزی که مردم از آن دور شده اند هدایت می شود و قائم نامیده شده، چون برای بپاداشتن حق قیام می کند. [1]


خلاصه: بین مهدی توهمی آنان و برنامه اش، با مهدی واقعی و برنامه اش، تفاوت از زمین تا آسمان است. از این رهگذر است که چون برنامه کارش مورد پسند مردم واقع نمی شود ابتداء از دورش متفرق می شوند لیکن چون جزوی چاره سازی نمی یابند باز تسلیمش می گردند.


حضر صادق (ع) فرمود: گویا قائم را مشاهده می کنم که قبایی در بردارد و عهدنامه پیغمبر را که با مهر طلایی مهر شده از جیبش بیرون می آورد، مهرش را گشوده برای مردم قرائت می نماید، پس مردم مانند گوسفند از اطرافش پراکنده می شوند و به جز وزیر و یازده نفر نقیب کسی نزدش باقی نمی ماند. پس مردم در جستجوی مصلح همه جا را گردش می کنند ولی چون چاره سازی جزوی نمی یابند به سویش می شتابند. به خدا سوگند! من می دانم قائم به ایشان چه می گوید که انکار می کنند. [2]