«مهدويت» به معناي مهدي موعود و امام منتظر بودن. و «بابيت» در لغت به معناي دربان بودن و به اصطلاح به معناي سفير، وکيل و يا نائب خاص امام مهدي (عجل الله تعالي فرجه الشريف) بودن است.

طبق معتقدات مذهب شيعه، و روايات بسياري که از کاب هاي اهل سنت و جماعت وارد شده است، در آخر الزمان «مهدي» از آل محمد صلي الله عليه و آله ظهور خواهد کرد.

در اينجا به دو نمونه از اين روايات بسنده مي کنيم.

پيامبر اکرم صلي الله عليه و آله فرمود:

لو لم يبق من الدهر الا يوم لبعث الله رجلا من اهل بيتي يملؤ ها عدلا کما ملئت جورا

«اگر تنها يک روز از عمر دنيا باقي بماند، خداوند متعال در آن روز از خاندان من مردي را برانگيزاند و جهان را پر از عدل و داد کند، چنان که پر از ظلم و ستم شده بود.» [1] .

و نيز فرمود:

لو لم يبق من الدنيا الا يوم لطوّل الله ذلک اليوم حتي يبعث الله فيه رجلا مني اءو من اءهل بيتي يواطي اسمه اسمي.

«اگر تنها از عمر دنيا يک روز باقي بماند، خداوند آن روز را به درازا خواهد کشاند تا اين که از خاندان من مردي به پا خيزد اسم او اسم من است و....» [2] .

روايات مربوط به «مهدي موعود» که از پيامبر صلي الله عليه و آله و اهل بيت آن حضرت صادر شده و در کتاب هاي شيعه و سني مدرن است، به قدري زياد و گسترده است که نمي توان آن را انکار و يا در وجود آن شک و ترديد نمود.

کثرت و فراواني روايات «مهدويت» که از پيامبر و عترت به ما رسيده است، موجب شد تا اعتقاد به «مهدويت» در بين تمام مذاهب و فرقه هاي اسلامي فراگير شود و همه به آن معتقد گردند.

آن گونه که روايات، ويژگي هاي «مهدي موعود» را بيان کرده است، او فرزند امام حسن عسگري عليه السلام، و به عنوان دوازدهمين امام از اهل بيت رسول الله صلي الله عليه و آله است. وي صاحب دو غيبت «صغري» و «کبري» است.

ليکن برخي از افراد و پيروان مذاهب و فرق اسلامي، از اين باور فراگير (مهدويت) سوءاستفاده کرده اند و براي خود فردي را به عنوان «مهدي موعود» ادعا نمودند، در حالي که آن افراد، فرزند امام حسن عسکري عليه السلام نيستند. برخي از افراد فرصت طلب نيز به جهت اغراض ‍ سياسي و جاه طلبي به دروغ خود را «مهدي موعود» خواندند. اين افراد به نام «متمهديان» يا «مدعيان دروغين مهدويت» ناميده شده اند.

در تاريخ اسلام هر دو انگيزه براي ادعاي «مهدويت» وجود دارد. چه افراد فرصت طلبي که خود را «مهدي موعود» معرفي کرده اند و چه افراد با فضيلتي که خود چنين ادعايي نداشته، ولي ديگران آنان را «مهدي موعود» معرفي نموده اند.

افراد با فضيلتي؛ مانند «محمد حنفيه» فرزند امام علي عليه السلام، «محمد بن عبدالله بن حسن»، «امام جعفر صادق عليه السلام»، «امام موسي کاظم»، «اسماعيل بن جعفر» (فرزند امام صادق عليه السلام)، «امام محمد باقر عليه السلام» و «امام حسن عسکري عليه السلام»، را برخي از جهال «مهدي موعود» پنداشتند.

و نيز برخي از افراد خون آشام و ستمگري؛ مانند «مهدي عباسي» و «ابومسلم خراساني» را برخي از شيادان به عنوان «مهدي موعود» معرفي کردند. [3] .

از سوي ديگر برخي از افراد جاه طلب و حيله گر، از اعتقاد «مهدويت» سوءاستفاده کرده و به دروغ خود را «مهدي موعود» معرفي نموده اند که به نام چند نفر از آنان به عنوان نمونه اشاره مي کنيم.


عبيديان

«عبيدالله بن محمد فاطمي» (259 - 322 ه -) ملقب به «مهدي» که سلسله «عبيديان» يا «فاطميان» را بنا نهاد. او نخست در «شام» زندگي مي کرد و در آنجا کساني را به «مغرب» فرستاد تا مردم را به ظهور «مهدي موعود» بشارت دهند. عده اي دعوت او را پذيرفتند. در پايان قرن سوم هجري در شمال آفريقا در منطقه «سجلماسه» قيام کرد و تمام آن ناحيه را تصرف نمود و در سال (297 ه -) خود را خليفه خواند و در سال (303 ه -) در نزديکي «قيروان» شهري بنا نهاد که به مناسبت انتساب به وي آن را «مهديه» خواندند. «عبيدالله مهدي» در سال (322 ه -) درگذشت. [4] .


حاکم بامر الله

«حاکم بامرالله» از خلفاي عبيديان مصر، در سال (386 ه -) به خلافت رسيد. او در سن 11 سالگي به مرضي شبيه به جنون مبتلا شد و بعد که به حکومت رسيد يک سري دستورات نابخردانه صادر کرد.

روزي به مردم فرمان داد که بر در و ديوار مساجد و معابر، بر خلفا و صحابه دشنام بنويسند، زماني فرمان صادر کرد که مردم بايد همه سگ ها را بکشند، و نيز دستور داد تا زنان در خانه زنداني باشند، هيچ کدام از زنان نبايد از خانه بيرون روند؛ براي عملي شدن اين فرمان، کفاشان را از توليد کفش ‍ زنانه نهي کرد.

«حاکم» در آغاز ادعاي «مهدويت» و سپس ادعاي «الوهيت» نمود.

در «مصر» او را ربودند و کشتند و بعد از مدتي لباس هاي خون آلود و پاره پاره شده او را يافتند. پيروانش ادعا کردند که او نمرده، بلکه به آسمان عروج کرده است. [5] .


محمد بن تومرت

از ديگر متمهديان، محمد بن تومرت (485 - 624 ه -)، است او مؤ سس ‍ سلسله «الموحدين» و از قبيله «مصامده» بود که در جبال اطلس ‍ «مراکش» مسکن دارند. وي در آغاز مردم را به ظهور «مهدي» بشارت مي داد، ليکن بعد در سال (522 ه -) ادعا کرد که «مهدي موعود» خود او است. گروهي از اقوام «بربر» گرد او جمع شدند و چون فوت کرد (524 ه -) جانشين و پيرو او «عبدالمومن» موقع را غنيمت شمرد و اقوام «بربر» را سيل وار متوجه «مراکش» ساخت و بعد به اسپانيا تاخت و آنجا را تصرف کرد و سلسله «الموحدين» را تاءسيس نمود. [6] .


تهامي

فردي در منطقه «تهاميه يمن» در سال (1159 م)، ادعاي «مهدويت» نمود و گروهي به او گرويدند. او توانست در آن منطقه، دولتي تاءسيس کند. سرانجام «توران شاه» حاکم و «صلاح الدين ايوبي» کارگزار او را شکست داد. [7] .


بابا اسحاق

فردي به نام «بابا اسحاق، محمد قرماني»، در زمان سلطان سليمان قانوني از پادشاهان عثماني، در سال (637 ه -/ 1239 م) در «اناطولي»، ادعاي «مهدويت» نمود و گروه زيادي از مردم را قتل عام کرد، اموال آنان را به غارت برد و سرانجام «کيخسرو» امير «قونيه» او را به قتل رساند. [8] .


عباس الريفي

«عباس الريفي» از اهالي «ريف» از بلاد مغرب، در بين سالهاي (690 - 700 ه -/ 1290 - 1300 م) در آن منطقه ادعاي «مهدويت» نمود و فتنه عظيمي برپا کرد. [9] .


الرجل الجبلي

فردي به نام «عبدلله» يا «قرطياوس» در «جبل»، سال (717 ه -/ 1317 م) ادعاي «مهدويت» نمود و از طايفه «نصريه» حدود سه هزار نفر با او بيعت کردند. [10] .


ملا عرشي کاشاني

در سال (850 ه -/ 1446 م) فردي به نام «ملاعرشي کاشاني» در «اصفهان» ادعاي «مهدويت» نمود و بعد ادعاي «نبوت» کرد و در سال (880 ه -) کشته شد. جسد او را پس از کشته شدن سوزاندند. [11] .




ميرزاي بلخي

يکي از علماي «بلخ» معروف به «ميرزاي بلخي» در سال (890 ه -/ 1485 م) ادعاي «مهدويت» کرد و بعد کشته شد. [12] .


شيخ عبدالقدير بخارايي

در سال (900 ه -/ 1494 م) در «بخارا» فردي به نام «شيخ عبدالقدير بخارايي» ادعاي «مهدويت» نمود و امير «بخارا» او را به قتل رساند. [13] .


محمد جونپوري هندي

«محمد جونپوري هندي» يکي ديگر از «متمهديان» است که به دروغ خود را «مهدي موعود» معرفي نمود.

او در سال (847 ه -) متولد شد، در سال (910 ه - / 1495 م) ادعاي «مهدويت» نمود و در سال (910 ه -) مرد. [14] .


مغربي

«شيخ شمس الدين محمد فرياني» فرزند «احمد مغربي» در سال (824 ه - / 1402 م) در جبال «حميده» در «مغرب» ادعا کرد که او «مهدي موعود» است. [15] .


شيخ مغربي

در سال (950 ه -/ 1543 م) در بلاد «مغرب»، فردي ادعاي «مهدويت» نمود که در تاريخ به عنوان «شيخ مغربي» از او نامي به ميان آمده است. [16] .


شيخ زاده کردستاني

در سال (1077 ه‍/ 1666 م) در «کردستان» شيخ زاده اي خود را «مهدي» خواند و چون او را دستگير کردند و به نزد سلطان «عثماني» بردند، از ادعاي خود منصرف شد. او در پاسخ به پرسشهاي سلطان به گونه اي سخن مي گفت که سلطان شيفته او شد و او را در رديف نديمان خود قرار داد. [17] .


عبدالله العجمي

در روز جمعه 26 رمضان (1081 ه -/1670 م) در «مسجدالحرام» فردي به نام «عبدالله العجمي» ادعاي «مهدويت» نمود و در همان جا کشته شد. [18] .


بنگالي

مردي از اهالي «بنگاله هند» در «مسجدالحرام»، در ماه رجب (1203 ه -/ 1788 م) ادعاي «مهدويت» نمود و در همان جا کشته شد. [19] .


سنگالي

در سال (1244 ه -/ 1828 م) در «سنگال» مردي ادعاي «مهدويت» نمود و خود را «مهدي منتظر» خواند و پرچم مبارزه را برافراشت و بعد از چند صباحي شکست خورد و کشته شد. [20] .


شيخ سعيد يماني

در سال (1256 ه -/1840م) در «يمن» مردي به نام شيخ سعيد يماني» ملقب به «فقيه» ادعا کرد که او «مهدي موعود» و منتظر است. پادشاه يمن ملقب به «امام الهادي» او را به قتل رساند. [21] .


سوداني

«محمد، احمد بن سيد عبدالله» معروف به «مهدي سوداني» (1260-1304 ه - / 1844-1885م). يکي از مدعيان معروف «مهدويت» در «سودان» بود. او در آغاز، نزد دو تن از علماي حوالي «خارطوم» درس خواند و سپس به جزيره «اءبا» واقع در «نيل ابيض» رفت و در آنجا براي «خانقاه» ساخت و به مدت 15 سال در آن جزيره در انزوا به سرد برد. پس از مدتي با شيخ و مرشد خود، به نام «محمد شريف»، اختلاف پيدا کرد و به مرشد ديگري به نام «شيخ القريشي» روي آورد. قبيله «بگارا» که در آن ناحيه از همه مقتدرتر او را تقديس مي کردند.

وي در شعبان (1298ه -) برابر با ژوئيه (1881م) در سن 40 سالگي ادعاي «مهدويت» کرد و قبيله «بگارا» به آساني دعوت او را پذيرفتند، او در سال (1300 ه - - 1882 م) منادياني به اطراف و نواحي به نزد شيوخ قبايل روانه ساخت تا خبر دهند که او «مهدي منتظر» است و پيامبر اکرم صل الله عليه و آل و سلم از جانب خدا «مهدويت» را به او بشارت داده است. او در «سودان» بر ضد «مصر» و «انگلستان» قيام نمود. رئوف پاشا حاکم «سودان» او را به «خارطوم» دعوت کرد، ولي او نپذيرفت. پيروان او با سپاه «رئوف شاه» جنگيدند و آنان را شکست دادند. دولت مصر سپاهي به فرماندهي «جيگلر پاشا» به نبرد با او و يارانش روانه کرد، ولي «مهدي» با 000 /50 سرباز «سوداني» او را شکست داد. سپس سپاهي به فرماندهي «هکس پاشا» به جنگ با آنان رفت و شکست خورد. پس از اين پيروزي ها پيروانش در سال (1889م) به شهر «خارطوم» حمله کردند و ژنرال «گوردون پاشا» حاکم «خارطوم» را کشتند و بر پايتخت «سودان» مسلط شدند. «مهدي» در سال (1302 ه -/ 1885م) مرد و سپاهيانش در سال (1889م) شکست خورد و متلاشي شدند. [22] .


صومال

او در سال (1317 ه -/ 1889م) ادعاي «مهدويت» نمود وي نزد قبيله «اوگاوين» نفوذ وسيعي داشت و با نيروهاي «انگستان»، و «اتيويي» به مدت 20 سال درگير شد و سرانجام در سال (1920م) مرد. [23] .


علي محمد شيرازي

او در سال (1235 ه‍ / 1819م) در «شيراز» متولد شد، در 19 سالگي به «بوشهر» رفت و 5 سال به تجارت پرداخت پس از آن به «نجف اشرف» رفت و در درس «سيد کاظم رشتي» شرکت مي کرد. پس از اوقات او، خود را «باب» امام زمان و سپس «مهدي موعود» خواند. در «مکه» مردم را به خود فراخواند، سپس به «بوشهر» برگشت. وي به خاطر اين ادعا دستگير و زنداني شد. و در سال (1266 ه‍ /1850م) در «تبريز» اعدام شد. [24] .


قادياني، ميرزا غلام احمد

«ميرزا غلام احمد»، مؤ سس فرقه «احمديه» در قاديان پنجاب هندوستان به دنيا آمد و علوم متداول زمان خود را در فارسي و عربي به خوبي آموخت و بر خلافت ميل پدرش که مي خواست دولت «انگستان» در آورد، گوشه نشيني گزيد و از در آمد املاک خود زندگي مي کرد و در حدود چهل سالگي کتاب مهمي به نام «براهين احمديه» منتشر کرد. در 50 سالگي اعلام کرد که وحي به او رسيده و مجاز درگرفتن بيعت از مردم شده است. گروهي از مردم به او گرويدند، 2 سال بعد خود را مصلح و «مهدي موعود» خواند و تا آخر عمر گرفتار مخالفت مسلمانان و نيز مسيحيان و هندوها بود. [25] .

آنچه در اين بخش از آن ياد شد تنها اشاره اي بود به برخي از مدعيان دروغين «مهدويت». افزون بر اين، عده اي هم در طول تاريخ خود را «باب» و سفير امام مهدي (عجل الله تعالي فرجه الشريف) معرفي نمودند که 4 نفر از اين عده به حق سفير حضرت بودند که در فصل ششم، بحث «نواب اربعه» ذکر شد.

ادعاي «بابيت» در مجموع در دوره «غيبت صغري» و به ويژه در زمان سفارت «ابو جعفر عمري» اتفاق افتاد که در فصل گذشته يادآور شديم.

در عصر «غيبت کبري» نيز برخي خود را «سفير» حضرت معرفي نمودند و مفتضح شدند.

به عنوان نمونه افراد ذيل، خود را «باب» و «نايب خاص» امام مهدي (عجل الله تعالي فرجه الشريف) معرفي نموده اند:

1- «ابودلف مجنون» (محمد بن مظفر). او بعد از در گذشت «ابوالحسن، علي بن محمد سمري» آخرين نايب خاص امام مهدي (عجل الله تعالي فرجه الشريف) ادعاي نيابت و بابيت نمود و مفتضح شد. او در آخر زندگي اش به جنون مبتلا شد. [26] .

2 - «محمد بن سعد»، شاعر کوفي، متوفاي (540 ه‍/1145م).

3 - «احمد بن حسين رازي»، متوفاي (670 ه‍/1271م).

4 - «حسين بن علي اصفهاني کاتب»، متوفاي (853 ه‍/1449م).

5 - «علي بن محمد سجستاني» ساکن بغداد، متوفاي (860ه‍/1455م).

6 - «سيد محمد هندي»، ساکن مشهد، متوفاي (987ه‍/1579م).

7 - «شيخ محمد مشهدي»، متوفاي (1090ه‍/1679م).

8 - «سيد محمد علي شيرازي»، معروف به «باب»، متوفاي (1266ه‍/1850م). [27] .