علمای علم درایه و عده ای از کسانی که در امر تدریس یا تحقیق علوم حدیث از تخصص برخوردارند، به متواتر بودن احادیث المهدی وارد شده در کتب اهل سنت مانند صحاح و مسانید تصریح کرده اند، اما از آنجا که عده ی این افراد زیاد است، ما در ادامه به ذکر نام معدودی از ایشان اکتفا می کنیم:
1. بربهاری حنبلی (م 329 هـ)؛ شیخ محمود تویجری به نقل از کتاب شرح السنه بربهاری می نویسد:
«ایمان به نزول عیسی بن مریم (ع)»، او از آسمان فرود می آید ... و پشت سر قیام کننده ای از اهل بیت رسول اکرم (ص) نماز می گذارد. [1]
روشن است که «ایمان» به معنای «اعتقاد» است که به وسیله ی خبر واحد ثابت نمی شود. [پس لازمه ی آن وجود اخبار متواتر در این باب است]
2. محمد بن حسین آبری شافعی (م 363 هـ)؛ وی در کتاب خود مناقب الشافعی چنین می گوید:
اخبار بشارت رسول خدا (ص) به آمدن مهدی و این که او از اهل البیت بوده و دارای 70 سال خواهد بود و سرانجام پهنه ی زمین را از عدل و داد آکنده خواهد ساخت و به همراه وی، عیسی (ع) نیز ظهور خواهد کرد و در قتل دجال به وی یاری خواهد رساند، به جهت کثرت مخبران و راویان به حد تواتر رسیده است.
این سخن را قرطبی مالکی در ص 701 التذکره و المزی در تهذیب الکمال ج 25 ص 146 ش 5181 در ضمن شرح حال محمد بن خالد جندی و ابن قیم در المنار المنیف ص 142 ش 327 و غیر ایشان از آبری نقل کرده اند.
3. قرطبی مالکی (م 761 هـ)؛ وی سخن پیش گفته ی آبری را نقل کرده و با صحیح شمردن احادیث مذکور در کتاب او، مهر تأیید بر سخنان وی نهاده است. قرطبی در این قضاوت خود، به این سخن امام حافظ حاکم نیشابوری استناد کرده است:
احادیث صحیح و صریحی از رسول خدا وارد شده است که بر قیام مردی از خاندان نبی اکرم (ص) از فرزندان فاطمه به نام مهدی دلالت دارند. [2]
همچنین قرطبی در تفسیر آیه ی 33 سوره ی توبه آورده است:
اخبار صحیح وارد در این باب که مهدی از خاندان رسول خداست، به حد تواتر رسیده است. [3]
4. حافظ جمال الدین المزی (م 742 هـ)؛ او به سخن پیش گفته ی آبری در متواتر بودن احادیث المهدی (ع) استدلال کرده است و هیچ اشکالی بر آن وارد نساخته، بلکه آن را مسلم انگاشته است. [4]
5. ابن قیم (م 751 هـ)؛ او نیز سخن آبری را بدین شکل تأیید کرده که احادیث مربوط به امام مهدی (ع) را به چهار دسته تقسیم کرده است: احادیث صحیح، احادیث حسن، احادیث غریب و احادیث موضوع [5]، و بیان کرده که مجموع دو دسته ی اول به جهت کثرت و انتشار، متواترند.
6. ابن حجر عسقلانی (م 852 هـ)؛ وی ضمن نقل قول به تواتر از دیگران [6]، این گونه آن را تأیید می کند:
نماز گزاردن عیسی (ع) در پشت سر مردی از این امت در آخرالزمان و نزدیک به قیامت بر این قول حق صحه می گذارد که زمین هیچگاه از حجت خدا خالی نخواهد شد. [7]
7. شمس الدین سخاوی (م 902 هـ)؛ عده ای از علما، سخاوی را از تصریح کنندگان به تواتر احادیث المهدی به شمار آورده اند، مانند علامه شیخ محمد عربی فارسی در کتاب خود المقاصد و ابوزید عبدالرحمن بن عبدالقادرفاسی در مبهج القاصد؛ همان گونه که ابوالفیض غماری از آن دو نقل کرده است [8] و همچنین ابوعبدالله محمد بن جعفر کتانی (م 1345 هـ) در النظم المتناثر من الحدیث المتواتر ص 226، سخاوی را معتقد به تواتر دانسته است.
8. سیوطی (م 911 هـ)؛ بنابر نقل غماری، سیوطی در کتاب مفصل خود الفوائد المتکاثره فی الاحادیث المتواتره و نیز در کتاب مختصر خود الازهار المتناثره و همچنین در سایر کتاب هایش به متواتر بودن احادیث المهدی تصریح کرده است. [9]
9. ابن حجر هیثمی (م 974 هـ)؛ وی بارها از اعتقاد مسلمانان به ظهور امام مهدی (عج) دفاع کرده و به تواتر آن تصریح کرده است.[10]
10. متقی هندی (م 975 هـ)؛ وی که مؤلف کتاب معروف کنز العمال است، به دفاعی برهانی و استدلالی از عقیده ی مهدویت همت گماشته است.
شاید بتوان گفت: مهمترین مطلبی که در این کتاب آمده است، فتاوای چهارگانه ی صادره در حق فرد منکر اعتقاد به ظهور امام مهدی (ع) است که از چهار تن از علمای مذاهب اربعه از اهل مکه نقل شده؛ یعنی فتوای ابن حجر هیثمی شافعی، فتوای شیخ احمد ابوالسروربن صبا حنفی، فتوای شیخ محمد بن محمد خطابی مالکی و فتوای شیخ یحیی بن محمد حنبلی، مبنی بر این که فرد منکر اعتقاد به ظهور، باید مجازات شود و تصریح کرده اند که واجب است چنین شخصی را بزنند و او را تحقیر کنند تا ادب شود و به حق روی آورد و در غیر این صورت، واجب القتل و مهدور الدم است. [11] هر کس به فتاوای ایشان مراجعه کند، برای او یقین حاصل می شود که آن ها بر متواتر بودن احادیث المهدی اتفاق نظر دارند.
11. محمد رسول برزنجی (م 1103 هـ)؛ وی این گونه به متواتر بودن احادیث المهدی تصریح می کند:
احادیثی که بر وجود مهدی (ع) و قیام او در آخرالزمان و از خاندان رسول اکرم (ص) و فرزند فاطمه بودن وی دلالت دارند، به حد تواتر رسیده اند و جایی برای انکار آنها وجود ندارد. [12]
12. شیخ محمد بن قسام بن محمد جسوس (م 1182 هـ)؛ کتانی در تصریح وی به تواتر این احادیث را نقل کرده است. [13]
13. ابوالعلاء عراقی فاس (م 1183 هـ)؛ او دارای تألیفی درباره ی موضوع مهدویت است و کتانی تصریح وی به تواتر احادیث این باب را نقل کرده است. [14]
14. شیخ سفارینی حنبلی (م 1188هـ)؛ قنوجی می نویسد:
سفارینی در کتاب خود به نام اللوائح قول به تواتر احادیث المهدی را اختیار کرده است. [15]
15. شیخ محمد بن علی صبان (م 1206 هـ)؛ وی قول به تواتر را از صواعق ابن حجر نقل و بر آن استدلال کرده و اشکالی بر آن وارد نساخته است که این، نشانگر رضایت وی بدین قول است. [16]
16. شوکانی (م 1250 هـ)؛ به نظر می رسد برای اثبات موافقت وی با تواتر این احادیث، مروری بر کتاب معروفش التوضیح فی تواتر ماجاء فی المنتظر و الدجال و المسیح ما را از هر چیز دیگر مستغنی سازد.
17. مؤمن بن حسن بن مؤمن شبلنجی (م 1291 هـ)؛ وی ضمن تصریح به تواتر احادیث مزبور، تأکید فراوانی دارد که امام مهدی (ع) از خاندان رسول و اهل البیت است. [17]
18. مؤمن بن حسن بن مؤمن شبلنجی (م 1304 هـ)؛ او احادیث المهدی را به کثرت ستوده و می گوید: کثرت و تعدد روایت این احادیث، به تقویت و تأیید برخی از این روایات توسط برخی دیگر از آن ها می انجامد، تا جایی که برای انسان یقین حاصل می شود.[18]
روشن است که اخبار، هنگامی مفید یقین خواهند بود که متواتر باشند.
19. سید محمد صدیق حسن قنوجی بخاری (م 1307 هـ)؛ وی درباره ی احادیث مورد نظر چنین می گوید:
احادیثی که درباره ی امام مهدی (ع) به ما رسیده، علی رغم اختلاف روایات، به قدری زیاد است که به حد تواتر می رسد. [19]
20. ابوعبدالله محمد بن جعفر کتانی مالکی (م 1345 هـ)؛ وی ضمن نقل قول به تواتر از برخی، چنین می گوید:
اخبار وارد در باب مهدی منتظر متواترند. [20]
غیر از این 20 تن، افراد دیگری هستند (4) که این مجال اندک گنجایش ذکر نام و کلامشان را ندارد. نگارنده در جای دیگری اسامی آنان را از قرن سوم هجری تا عصر حاضر ثبت کرده است. [21]
در پایان، ذکر سخن مهمی از استاد بدیع الزمان سعید نورسی که از علمای به نام اهل سنت در ابتدای قرن چهاردهم هجری است، شایسته می نماید. وی می گوید:
در هیچ جای دنیا، افرادی قابل اعتماد، نجیب و شریف نمی توان یافت که به پایه ی شرافت و فضیلت اهل البیت برسند و در هیچ نقطه ای از عالم، عده ای هم رای و همدل و همراه نمی توان سراغ گرفت که چونان خاندان آل عبا، یکرنگ و یکدل و یکصدا باشند و در هیچ یک از اقطار عالم، محفلی و جمعی به نورانیت و درخشندگی حریم مطهر اهل بیت رسول خدا نمی توان یافت.
آری! اهل البیت از روح حقیقت قرآنی تغذیه شده اند و از سرچشمه ی زلال وحی شیر نوشیده اند و از پرتو ایمان و قداست شریعت اسلامی، منور گشته اند، تا آنگاه که به قله ی کمالات آسمانی عروج کرده اند و شجره ی طیبه ی آنان به بار نشسته و صدها مجاهد نستوه و هزاران رهبر روحانی و معنوی برای هدایت و راهبری امت به جهان بشریت تقدیم داشته اند. پس قطعاً با قیام پیشوای بزرگ خود، مهدی کبیر، عدالت را به جامعه ی اسلامی، هدیه خواهند کرد. آنگاه حقانیت وی با احیای شریعت محمدی (ص) و حقیقت قرآنی و سنت نبوی و تطبیق آن ها بر مسایل جاری و اجرا کردن آن ها، به اثبات خواهد رسید و چنین چیزی نه تنها ضروری است، بلکه بسیار معقول است و مقتضای قوانین حیات اجتماعی جوامع انسانی نیز غیر از این نمی تواند باشد. [22]
[1] الاحتجاج بالاثر علی من انکر المهدی المنتظر، ص 28