برخی از مستشرقان و سایر منکران ظهور امام مهدی (ع)، به حدیث محمد بن خالد جندی متوسل شده اند که امام مهدی را به عیسی بن مریم منحصر ساخته است و علمای اسلام بدون استثنا، این حدیث را به شدت ردّ کرده و آن را یک شوخی تلقی کرده اند؛ اما برای این که هیچ گونه شکی در جعلی و دروغین بودن آن برای کسی باقی نماند، به بحث کوتاهی در این زمینه می پردازیم:
حدیث مزبور را ابن ماجه از یونس بن عبدالاعلی از شافعی از محمد بن خالد جندی از ابان بن صالح از حسن بصری از انس بن مالک از رسول خدا (ص) چنین نقل کرده است:

کارها سخت تر خواهد شد و دنیا بیشتر پشت خواهد کرد و مردم حریص تر خواهند گشت و روز قیامت جز برای بدکاران برپا نخواهد شد و مهدی کسی جز عیسی بن مریم نیست.

رد کردن این حدیث و ابطال آن، دشوار نیست. زیرا مخالفت با جمیع روایات صحیح و متواتر پیش گفته، برای اثبات بطلان آن کافی است و چنانچه استدلال به هر روایتی (به هر صورتی که به دست ما رسیده) درست بود، تأسیس علم «رجال» و فن «درایه الحدیث» لغو و بیهوده می نمود، ولی قطعاً علمای اسلام بی جهت به این دو علم شریف نپرداخته اند، در حالی که لازمه ی پذیرش همه ی احادیث منقول و لغو بودن علم الرجال و الدرایه، صحیح شمردن احادیث مجعول، ثقه دانستن دروغ گویان و مشهور خواندن ناشناخته گان و سادات محسوب کردن نواصب است و با این فرض (به هم آمیختن محدث ثقه با راوی بی اعتبار و ناقل مورد اشکال و خلط کردن سره با ناسره) هیچ حدیث متواتری باقی نخواهد ماند.

آیا هیچ مسلمان عاقلی به نیرنگ باز کذابی از زمره ی راویان دروغ پرداز به نام محمد بن خالد جندی اعتماد می کند؟ همان کسی که حدیث مشهور «جند» را از قول رسول خدا برای منطقه «جند» که در فاصله دو روز از «صنعاء» قرار دارد، جعل کرده است: کجاوه ها به سوی چهار مسجد حرکت می کنند: مسجدالحرام، مسجد من، مسجد الاقصی و مسجد الجند. [1]

از این حدیث روشن می شود که این فرد کذاب چگونه در صد جلب توجهات و علاقه های قلبی به زیارت منطقه نظامی «الجند» بوده است. پس از آن که با ذکر قصد زیارت نمودن مسلمانان نسبت به سه مسجد مقدس معروف جهان اسلام، برای کارگر شدن نیرنگ خود، مقدمه چینی کرده است.

شگفت آور است که حافظ ابن ماجه چگونه دست کاری و زیاد کردن فقره ی «و مهدی کسی جز عیسی بن مریم نیست» را در انتهای این حدیث در نیافته است، در حالی که همین حدیث از طرق صحیح نقل شده که این زیاده در آن ها به چشم نمی خورد. حاکم و طبرانی از ابوامامه با همین الفاظ وارد در سنن ابن ماجه، ولی بدون قسمت اخیر، آن را حکایت کرده اند و حاکم می افزاید:
این حدیث صحیح السند است، لیکن شیخین آن را روایت نکرده اند. [2]

آری! حاکم این حدیث را به همراه زیادت آن نقل کرد، لیکن تصریح می کند که این حدیث را فقط از روی شگفتی و تعجب، در مستدرک خود آورده و نه به جهت احتجاج بر شیخین بخاری و مسلم. [3] و ابن قیم نیز جمله ی: «و مهدی کسی جز عیسی بن مریم نیست» را نقل کرده و ضمن بیان سخنان علمای اهل سنت درباره ی این حدیث، نقل این حدیث را منحصر به محمد بن خالد جندی دانسته است.

همچنین او از آبری (م 363 هجری) نقل می کند که محمد بن خالد، نزد علمای منقول و علم الحدیث، غیر معروف و ناشناخته است و سخن بیهقی را این گونه نقل می کند:

این روایت منحصر به محمد بن خالد است و حاکم ابوعبدالله وی را مجهول خوانده و گفته است: در طریق وی و ترتیب اسنادش نیز اخلاف هایی به چشم می خورد. مثلاً روایت او از طریق ابان بن ابوعیاش از حسن و به شکل مرسل از رسول خدا (ص) حکایت شده است. پس این حدیث به روایت محمد بن خالد باز می گردد که وی «مجهول» است و از ابان بن عیاش نقل کرده که وی «متروک» است و او از حسن و وی از رسول خدا (ص) حکایت کرده که «منقطع» است و این در حالی است که «احادیث المهدی» از لحاظ سندی به مراتب صحیح تر از این روایت اند. [4]

ابن حجر نیز به ایرادهای ابوعمرو و ابوالفتح ازدی بر محمد بن خالد اشاره کرده است. [5] و ذهبی می گوید:

او منکر الحدیث است و ابوعبدالله حاکم می گوید: وی مجهول است و من معتقدم که حدیث «مهدی کسی جز عیسی بن مریم نیست» خبر منکری است که ابن ماجه آن را حکایت نموده است. [6]

همچنین قرطبی می نویسد:

گفته ی او که «مهدی کسی جز عیسی نیست» با تمامی احادیث این باب معارض است.

آنگاه ضمن نقل سخنان اشخاصی که بر محمد بن خالد خدشه وارد کرده و حدیث او را رد کرده اند، می نویسد:

احادیث صادر از رسول خدا (ص) و تصریحات آن حضرت به قیام مهدی خاندانش که از فرزندان فاطمه است، ثابت شده و صحیح تر از این روایت است. پس باید براساس آنها قضاوت کرد (و نه این یک روایت). [7]

ابن حجر آورده است:

نسائی به منکر بودن این حدیث تصریح ورزیده و حفاظ دیگر نیز به صحیح تر بودن سند احادیث پیش از این روایت که به روشنی مهدی را از فرزندان فاطمه معرفی می کنند یقین دارند. [8] همچنان که ابونعیم این حدیث را به «غرابت» متصف ساخته و گفته است: «این حدیث را فقط بر طبق روایت شافعی نوشته ایم.» [9]

ابن تیمیه می نویسد:

حدیثی که در آن عبارت «مهدی کسی جز عیسی بن مریم است» به چشم می خورد، توسط ابن ماجه نقل شده که حدیث ضعیفی به شمار می رود. ابن ماجه حدیث را از یونس و او از شافعی و او از شیخی ناشناخته از اهالی یمن حکایت کرده است که سندش از هیچ حجیت و اعتباری برخوردار نیست و این فرد در اسناد ابن ماجه نقشی ندارد، بلکه محور اصلی، یونس بن عبدالاعلی است که این حدیث را از شافعی نقل کرده است و در کتاب «خلعیات» و غیر آن چنین آمده است: «یونس از شافعی برای ما روایت کرد» و تعبیر نشده که «شافعی برای ما روایت کرد.» سپس می افزاید: «از روایت محمد بن خالد جندی» و این عمل نوعی پنهان کاری و بزک کردن مطلب است که بیانگر غیر قابل اعتماد دانستن محمد بن خالد است. برخی نیز ادعا کرده اند که شافعی چنین حدیثی را روایت نکرده است. [10]

به جهت انبوه اشکالاتی که بر محمد بن خالد جندی وارد شده است، برخی از اصحاب امام شافعی، وی را از روایت این حدیث تبرئه کرده و شاگرد وی یونس را به دروغ پردازی و نسبت ناروا دادن به استادش متهم ساخته و ادعا کرده اند که امام شافعی در خواب به ایشان گفته است:

یونس بن عبدالاعلی بر من دروغ بسته است، این حدیث را من روایت نکرده ام. [11]

و ابوالفیض غماری حدیث «مهدی کسی جز عیسی بن مریم نیست» را به هشت دلیل تکذیب کرده که همگی متین و سنجیده اند. [12]