پس از رحلت پيامبر گرامي اسلام‏صلي الله عليه وآله مهمترين بحثي که در جامعه نوپاي اسلامي مطرح شد موضوع خلافت و جانشيني رسول خداصلي الله عليه وآله بود. گروهي بر اساس آراء بعضي بزرگان صحابه پيامبرصلي الله عليه وآله، خلافت ابوبکر را پذيرفتند و گروه ديگر معتقد شدند که جانشين پيامبر بنابر تعيين آن حضرت، امام علي‏عليه السلام است. در زمان‏هاي بعد دسته اول به عامّه (اهل سنّت و جماعت) و گروه دوم به خاصّه (تشيّع) معروف گرديدند.

نکته قابل توجه اينکه اختلاف شيعه و سنّي تنها در شخص جانشين پيامبرصلي الله عليه وآله نيست؛ بلکه در ديدگاه هر يک، «امام» معني و مفهوم و جايگاه ويژه‏اي دارد که اين دو مذهب را از يکديگر متمايز مي‏کند.

براي روشن شدن موضوع، معناي امام و امامت را بررسي مي‏کنيم تا تفاوتِ ديدگاه‏ها آشکار گردد.

«امامت» در لغت به معني پيشوايي و رهبري است و «امام» کسي است که سرپرستي يک گروه را در مسيري مشخص به عهده مي‏گيرد. و در اصطلاحِ علم دين، امامت به گونه‏هاي مختلف تفسير شده است.

به نظر اهل سنت، امامت حاکميتي دنيوي (و نه منصبي الهي) است که از رهگذر آن جامعه مسلمين سرپرستي و اداره مي‏گردد و از آنجا که هر جمعيّتي نياز به پيشوا و بزرگي دارند جامعه مسلمين نيز، پس از پيامبرصلي الله عليه وآله بايد براي خود رهبري برگزيند و چون براي اين گزينش راه و رسم ويژه‏اي در دين ترسيم نشده است، انتخاب جانشين پيامبرصلي الله عليه وآله مي‏تواند از راههاي مختلف همچون رجوع به آراء اکثريت مردم يا بزرگان آنها يا وصيّت خليفه پيشين و يا حتي کودتا و غلبه نظامي باشد.

ولي شيعه که امامت را ادامه نبوّت و امام را حجت خدا در ميان خلق و واسطه فيض او به مخلوقات مي‏داند معتقد است که «امام» تنها به تعيين الهي است که از زبان پيامبرصلي الله عليه وآله، پيام آور وحي، معرفي مي‏گردد. اين ايده به خاطر جايگاه رفيع و بلند امامت در تفکر شيعي است که امام را نه تنها سرپرست و مدير جامعه مسلمين که بيان کننده احکام الهي و مفسّر قرآن کريم و راهبر راه سعادت مي‏داند. به بيان ديگر در فرهنگ شيعه، امام، مرجع امور مردم در دو بخش دين و دنياست نه آنگونه که اهل سنت معتقدند که تنها وظيفه خليفه، حکومت داري و اداره دنياي مردم باشد.