حال که در اين پژوهشها و بحثها، به اينجا رسيديم، بجاست که درباره مسئله سريان فيض، و فيضان جود الهي، و چگونگي آن- اگر چه به اختصار- سخني به ميان آوريم.

يکي از بزرگترين مسائل معرفت وشناخت، درسطوحِ مختلف شناختي، اعم ازديني (قرآني- حديثي)، و فلسفي، و عرفاني، مسئله «فيض» و «وساطت» است، و دانستن چگونگي تعلق فيض، از مبدأ هستي، به هستها و هستيها. فيض، همواره بايد از طريق واسطه اي «قابل» و «مقرَّب»، از مبدأ فيآض گرفته شود، و به موجودات ايصال گردد.
مسئله فيض و وساطت، از روزگاران کهن، مطرح بوده است. واسطه فيض، در معارف ديني و احاديث، به عنوان «نخستين مخلوق» ياد شده است.

مسئله نخستين مخلوق(اَوَّلُ ما خَلَقَ الله...)، با وساطت در فيض ارتباطِ مستقيم دارد، بلکه بعين، طرح همين مسئله مهم است.
اين بحث پيش از اسلام، از جمله، در فلسفه فلوطين(نوافلاطوني)جايي عمده داشته است. دراسلام درمکتبهاي فلسفي، در«فلسفه فارابي»، و فلسفه هاي ديگر و «فلسفه ميرداماد»، مطرح گشته است. در عرفان- بويژه عرفان نظري- نيز، اين موضوع مورد نظر قرار گرفته است.

محيي الدّين ابن عربي، به «فيض اقدس»، و «فيض مقدّس»، معتقد بوده و «براي وجود، که حقيقت واحد ازلياست، دو تجلي قائل شده است: 1- تجليي که به وسيله آن، اعيان موجودات، در عالم غيب، ثابت مي شود(اعيانِ ثابته). 2- تجليي که به سبب آن، همان اعيان ثابته درعالم غيب، درعالم محسوس، ظاهر مي شوند. تجلي نخستين را، فيض اقدس، و تجلي دومين را، فيض مقدس، ناميده است».
فيض الهي، بطور کلي، به دو قسم تقسيم مي شود:

1- فيض خلقت و تکوين

2- فيض هدايت و تشريع.

مقصود ما، در اينجا، گفتگويي است به اختصار، درباره«واسطه فيض»، از اين رو، اين موضوع را، در دو قسمت مطرح مي سازيم:

1- وساطت در فيض تکويني

2- وساطت در فيض تشريعي.