پیامبر اسلام و اهل بیت گرامی ایشان (ع) که مربیان توحید هستند در ابتدای هر کاری لب به ثنای الهی گشوده و خدا را حمد نموده، و اهمیت و راه شکرگزاری او را به ما آموزش داده اند. امام سجاد (ع) صحیفه سجادیه را با حمد و ستایش خدای یکتا آغاز نموده اند. در عنوان اولین دعای صحیفه آمده است:
حمد، مخصوص خدائی است که اگر شناخت حمد و سپاسگزاری خود را نسبت به عطایای پی در پی خود که وسیله آزمایش آنهاست و نیز نعمت های پیوسته ای که برایشان به طور کامل ارزانی داشته، محروم می ساخت، در آن صورت، از مواهب و نعمت های الهی استفاده می کردند، اما خدا را حمد نمی کردند، و در روزیش گشایش می یافتند (با فراخی و وسعت، از رزق و روزی خدا استفاده می کردند) ولی شکر او را به جا نمی آوردند. و اگر چنین می بودند، آن وقت از مرزهای انسانیت خارج شده و به جرگه پایان می رفتند، و آن گونه می شدند که خدا در کتاب محکم خود (قرآن) وصف کرده است:
«آنها نیستند مگر چون چارپایان بلکه گمراه تر از آنان» و حمد و سپاس خدای را که خود را به ما شناسانده و شکر خود را به ما الهام نموده است.
از بیان نورانی و روشن امام سجاد (ع) می فهمیم که اگر خدای متعال، فهم و شناخت «حمد» خودش را به بندگان عطا نکرده بود، آنها از این نعمت بزرگ محروم می ماندند. پس این که انسان بفهمد و عقلش برسد که باید خدا را حمد کند، اکتسابی نیست و مانند همه معرفت های دیگر، صنع خود خداست [3] و اگر خدا باب حمد خودش را بر بندگانش نمی گشود تا آنها بفهمند که باید او را شکر کنند، این باب برای همیشه بسته می ماند. البته حمد کردن، فعل اختیاری ماست، ولی معرفت حمد، صُنع خداست. و تا این معرفت برای ما حاصل نشود، زمینه ای برای حمد اختیاری ما به وجود نمی آید.
[1] سوره فرقان / آیه 44
[2] صحیفه سجادیه – دعای اول
[3] برای روشن شدن این که هر معرفتی صنع خداست، به کتاب «گوهر قدسی معرفت» از همین نویسنده رجوع کنید.
