برای رسیدن به معنای صحیح کلمه شکر، از قرآن کریم بهره می گیریم. در قرآن، آیات زیادی در بحث شکر وارد شده است. در سوره نمل آیه 40 آمده است که وقتی «آصف بن برخیا» تخت بلقیس را برای حضرت سلیمان (علی نبینا و آله و علیه السلام) حاضر کرد، پیامبر الهی متذکر شد که این نعمت از جانب خدای متعال است:

فَلَمّا رَآهُ مُستَقِرّاً عِندَهُ قالَ هذا مِن فَضلِ رَبّی لِیَبلُوَنیءَ اَشکُرُ اَم اَکفُرُ وَ مَن شَکّرَ فَاِنَّما یَشکُرُ لِنَفسِهِ وَ مَن کَفَرَ فَاِنَّ رّبّی غَنُّی کَریم [1]
وقتی حضرت سلیمان (ع) آن (تخت) را نزد خود یافت، فرمود: این فضل و عطای پروردگار من است، تا مرا بیازماید که شکرگزار هستم یا کفران می کنم. و هر که شکر کند، برای (نفع) خودش شکر کرده، و هر کس کفران کند، خدای من بی نیاز (و) بزرگوار است.

بندگان مؤمن، در هر نعمتی اول خدا را می بینند و متذکر می شوند که نعمت از جانب ولی نعمت اصلی به آنها رسیده است. و لذا می گویند: «هذا مِن فَضلِ رَبّی». البته خدا از شکر ما نفعی نمی برد و فایده شکر تنها به بنده می رسد. و کسی که کفران نعمت های الهی را کند، تنها خودش زیان می بیند، و خداوند نیازی به او ندارد.

در این آیه، حضرت سلیمان (ع) «شکر» را مقابل با «کفر» قرار داده اند. در آیات دیگر قرآن نیز این دو واژه مقابل هم به کار رفته اند:
فَاذکُرُونی اَذکُرکُم وَ اشکُرُوالی وَ لاتکفرونِ [2]

مرا یاد کنید تا من شما را یاد کنم و شکر مرا بگزارید و به من کفر نورزید.

معنای این که ما خدا را یاد کنیم، روشن است. ولی این که خدا ما را یاد کند. بدین معناست که خدا نعمت و لطف و رحمت خود را بر ما، افزون سازد.

در ادامه آیه نیز در نقطه مقابل «شکر کردن» آمده: «لاتکفُرونِ» و در اینجا نیز کفر در مقابل شکر به کار رفته است.

لئن شکَرتُم لازید نکم و لئن کَفَرتُم اِنَّ عَذابی لَشَدیدُ [3]

اگر شکرگزارید، قطعاً نعمت های خود را برای شما زیاد می کنم. و اگر کفران کنید همان عذاب من سخت است.

از تقابل دو واژه «شکر» و «کفر» در این آیات و آیات دیگر، می توان در بیان معنای «شکر» استفاده کرد. یعنی برای روشن شدن معنای «شکر» باید به معنی «کفر» توجه شود. «کفر» به معنی «پوشاندن» است. کافر، کسی است که حقیقتی را که خدا بر او روشن ساخته، می پوشاند و انکار می کند. «شکر» در مقابل «کفر» است. پس معنای شکر، باید در مقابل «پوشاندن» یعنی: «اظهار»، «آشکار کردن» و یا «کتمان نکردن» باشد. پس شکر نعمت، همان اظهار نعمت می باشد.

اگر بخواهیم خدا را به خاطر نعمتی شکر کنیم. باید آن نعمت را «نپوشانیم» و «کتمان نکنیم» به عبارتی آن را «ظاهر» کنیم. لذا باید بدانیم که «اظهار نعمت» چگونه است و چه مراتبی دارد.