ترک معاصی، حداقل مرتبه شکر عملی است. لذا برای انجام وظیفه وجدانی شکر عملی، باید از معصیت اجتناب کرد. امیرالمؤمنین (ع) فرمودند:

اَقَلُّ ما یجِبُ لِلمُنعِمِ ان لایُعصی بِنِعمَتِهِ [1]

کمترین چیزی که بری منعم واجب می باشد (باید در حق منعم انجام شود) این است که با نعمت او معصیت نشود.

اولین مرتبه خروج از حد کفران نعمت، این است که با نعمت وَهبی از جانب خدای رحمان، معصیت او انجام نشود. کاملاً روشن است که فرد نمی تواند مدعی شکر باشد، ولی در عمل با همان نعمت، مخالفت امر خدا کند. مثل این که فرزندی به زبان از پدر و مادرش تشکر کند، ولی در عمل، از هیچ آزار و اذیتی فرو گذار نکند. بدین ترتیب هر شاهد عاقلی، فرزند را ناسپاس در حق پدر و مادر می داند، و او را منافق می شمرد.

حضرت امیرالمؤمنین (ع) فرمودند:

شکرُ المؤمنِ یَظهَرُ فی عَمَلِهِ [2]

شکر مژمن در عملش آشکار می شود.

شُکرُ المنافِقِ لا یَتَجاوَزُ لِسانَهُ [3]

(ولی) شکر منافق از زبانش تجاوز نمی کند.

گفتن «الحمدلله رب العالمین» تمام شکر است، به شرط آن که حکایت از معرفت قلبی انسان نسبت به نعمت و ولی نعمت بکند که در این صورت، این معرفت و شکر قلبی در عمل او هم ظاهر و آشکار می گردد. بنابراین حمد گفتن مؤمن با منافق تفاوت دارد. و به صرف «الحمدلله» گفتن، نمی توان فهمید که این شکر زبانی از قلب برخاسته است، بلکه اگر کلام از دل برآید، در عمل هم ظهور و بروزی پیدا می کند.

حضرت علی (ع) فرموده اند:

شُکرُ کُلِّ نِعمَهٍ الوَرَعُ عَمّا حَرَّمَ اللهُ [4]

شکر هر نعمتی پرهیز از چیزهایی است که خدا حرام کرده است.

از هر نعمتی می توان استفاده حلال و یا سوء استفاده در جهت حرام کرد، ولی سوء استفاده از نعمت، کفران آن می باشد. شکر هر نعمتی در صورتی گزارده می شود که در مسیر رضایت منعم مورد استفاده قرار گیرد. در غیر این صورت، مورد کفران قرار گرفته و کفران نعمت، سبب از دست رفتن نعمت می شود.