اگر بخواهیم شکر یکی از نعمت های الهی را به جا آوریم، باید همزمان با معرفت قلبی نسبت به آن نعمت، به زبان هم سپاسگزار باشیم و در عمل نیز آن نعمت را در جهت رضای خدا به کار ببریم. همه این مراتب، اعمال اختیاری ما هستند، ولی «معرفت حمد خدا» و «توفیق سپاسگزاری» از او را مدیون خود او هستیم و لذا باید بگوئیم:

فَکیفَ لی بِتَحصیلِ الشُکرِ؟! وَ شُکری اِیّاکَ یَفتَقِرس اِلی شکرٍ، فَکُلَّما قُلتُ لَکَ الحَمدُ، وَجَبَ عَلَیَّ لِذلِکَ آن اَقوُلَ لَکَ الحَمدُ [1]

خدایا! چگونه می توانم حق شکر (تو) را ادا کنم، در حالی که هرگونه شکرگزاری من از تو، احتیاج به شکر دیگری دارد!؟ پس هرگاه تو را حمد گویم، بر من لازم می شود که دگر بار حمد تو را باز گویم.

این که ما بتوانیم خدا را حمد گوئیم، نعمتی بزرگتر از نعمت قبلی است که به خاطر آن خدا را حمد گفته ایم «کانَ الحَمدُ اَفضَلَ مِن تِلکَ النِعمَهِ» [2]

پس با هر شکر نعمتی، بیشتر مدیون خداوند می شویم. و حتی اگر سجده شکر به جا آوریم، شناخت و توفیق انجام این عمل نیز نعمتی است که نسبت به آن هم وظیفه شکرگزاری داریم، حال اگر بخواهیم شکر آن را به جا آوریم، هر عملی که به عنوان شکر انجام دهیم، ما را بیشتر مدیون لطف بی پایان الهی می سازد. و بدین ترتیب، به روشنی می یابیم که هیچ گاه قادر به شکرگزاری خدای متعال نیستیم.

امام صادق (ع) می فرمایند:

فیما اَوحَی اللهُ عَزَّوَجَلَّ الِ موسی علیه السلام: یا موسی اُشکُرنی حقَّ شُکری. فقالَ: یا ربَّ وَ کَیفَ اشکُرُکَ حقَّ شُکرِکَ، وَ لَیسَ مِن شُکرِ اشکُرُک بِهِ اِلاّ وَ اَنتَ انعمتَ بِهِ علِّی؟ قالَ : یا موسی الآنَ شَکَرتَنی حینَ عَلِمتُ اَنَّ ذلکَ مِنیّ! [3]

خدای عزوجل به حضرت موسی (ع) وحی فرمود: ای موسی! حق شکر مرا ادا کن. حضرت موسی عرضه داشت: ای پروردگار من! چگونه حق شکر تو را ادا کنم، در حالی که هیچ شکری نیست که با آن، شکر تو را به جا آورم، مگر این که در همین شکرگزاری هم نعمت تو شامل حال من شده است (که توانسته ام شکر کنم.)

(خداوند) فرمود: ای موسی! حال که فهمیدی (معرفت و توفیق) شکرگزاری نعمتی از جانب من است، شکر مرا به جا آورده ای!
بنده باید معرفتی پیدا کند تا بفهمد در هر کار نیکی همچون شکر پروردگار، مدیون لطف خداست. در چنین صورتی است که خود را نسبت به شکر نعمت های بیکران الهی عاجز می یابد و بالاترین حد شکرگزاری رسیدن به همین مرحله است و می توان گفت حق شکر خدا تنها در این صورت ادا می شود و تا وقتی که انسان هنوز به این حد نرسیده در شکر پروردگارش کوتاهی کرده است.