منزه است آن (خدایی) که اعتراف به نعمت خود را حمد قرار داده است. منزه است آن (خدایی) که اعتراف به عجز از شکر را شکر قرار داده است.
اگر انسان با معرفت قلبی نسبت به نعمت، اعتراف کند که آن نعمت از جانب خداست، در حقیقت حمد خدا را به جای آورده است. و با اعتراف به «عجز از شکر» می تواند بالاترین حد شکر را به جا آورد. البته رسیدن به این مقام، وجدان بیدار می خواهد. انسان باید معرفت عمیق نسبت به نعمت های خدا داشته باشد تا تقصیر خود نسبت به شکر او را بفهمد. ولی اگر قدر نعمت های خدا را نداند، چه بسا از روی جهل و غفلت گمان کند که شکر آنها را به جا آورده است.
به عنوان مثال، وقتی مقابل شخص بزرگی قرار می گیریم که به ما الطاف بسیاری کرده است، هر قدر به مقام آن بزرگ بیشتر آگاه باشیم و قدر الطاف او را بهتر بدانیم، بیشتر احساس کوچکی و تقصیر در شکر نسبت به او می کنیم. لذا اگر هدیه ای هم جهت سپاسگزاری برای او تهیه کرده باشیم، از همان هدیه خود هم عذر می خواهیم و با همه وجود، احساس می کنیم که هدیه ما شایسته او و جوابگوی اندکی از الطاف او نمی باشد و آنگاه که به عبارت های مختلف از او تشکر می نمائیم، از تشکر خود هم خجالت می کشیم و احساس قصور می کنیم. ولی کسی که آن شخص بزرگ را نمی شناسد و قدر الطاف او را نمی داند، در نهایت به اندازه معرفت خود، شکر می کند، و چه بسا ادعا کند که حق او را به جا آورده است و دیگر هیچ دینی از او به گردن ندارد. درست مانند کودکی که به ارزش اشیاء آگاهی ندارد، طلا و سنگ سیاه برای او یکسان است، لذا تشکر او از لطف منعم به اندازه فهم خودش است.
بنابراین هر چه فهم و درک شخص از خدای منان و نعمت هایش بیشتر باشد، خود را در ادای شکر او ناتوان تر می یابد. از این رو معصومین (ع) بیشتر از هر کس به درگاه خدا اِنابه می کردند. معرفت والای آن بزرگواران، در دعاها و مناجات هایشان جلوه گر است. ما نمی توانیم حدود معرفت ایشان را درک کنیم، ولی با استعانت از خدای سبحان و نصب العین قرار دادن بیانات و رهنمودهای نورانی آن بزرگواران (ع)، می توان به عجز خود در شکر پروردگار آگاه تر شد.
