خداوند منان، عمل به وعده خود را موکول به انجام همه مراتب شکر نفرموده، ولی البته وظیفه بنده این است که نسبت به شکر عملی هم کوتاهی نکند و به انجام آن نیز مبادرت ورزد. سرعت بخشیدن خدای سبحان به تحقق وعده خویش، به معنای تجویز سستی در انجام مراتب مختلف شکر نیست.
امام صادق (ع) فرمود:
ما مِن عَبدٍ تَظاهَرَت عَلَیهِ مِنَ اللهِ نِعمَهٌ اِلاَّ اشتُدَّت مَؤُونَهٌ الناسِ عَلَیهِ، فَمَن لَم یَقُم لِلناسِ بِحَوائِجِهِم فَقَد عَرَضَ النِعمَهً لِلزَّوالِ [1]
هیچ بنده ای نیست که نعمتی برای او از جانب خدا برسد، مگر آن که خرج (بار) مردم بر او فزونی و شدت می یابد. پس هر کس نیازهای مردم را بر آورده نسازد، آن نعمت را در معرض نابودی قرار داده است.
هر نعمتی که خدای عزوجل به انسان عطا می فرماید، مسؤولیت خاصی – متناسب با آن نعمت – در قبال دیگران برای او پدید می آید. مثلاً اگر ثروت و امکاناتی پیدا کند مسؤولیت رسیدگی به فقرا و نیازمندان بر عهده اش می آید.
اگر آبرویی نزد مردم داشته باشد، نسبت به کسانی که احتیاج به این آبرو دارند، مسؤولیت خواهد داشت و ... در صورت کوتاهی کردن در انجام این مسؤولیت ها، آن نعمت خدا در معرض زوال قرار می گیرد. این مضمون با تعابیر مختلفی در روایات آمده است که حکایت از اهمیت شکر عملی نسبت به نعمت های خدا می کند. در حدیث دیگری امیرالمؤمنین (ع) به جابر فرموده اند:
یا جابِرُ! مَن کَثُرَت نِعَمُ اللهِ عَلَیهِ کَثُرَت حَوائِجُ النّاسِ اِلَیهِ، فَاِن قامُ بِما یَجِبُ لِلهِ مِنها عَرَضَ نِعمَتَهُ لِدَوامِها، وَ اِن ضَیَّعَ ما یَجِبُ للهِ فیها عَرَضً نِعمَتَهُ لِزَوالِها [2]
ای جابر! هر کس نعمت های خدا بر او زیاد شود، نیازهای مردم هم نسبت به او زیاد می گردد. پس اگر حق واجب خدا را در آن نعمت ها ادا کند، آنها را در معرض دوام و استمرار قرار داده است. و اگر حقوق الهی را در مورد آنها تباه سازد، نعمت خدا را در معرض تباهی قرار داده است.
رسیدگی به نیازهای گوناگون مردم، در واقع ادای حقوق الهی در مورد نعمت اوست که شکر عملی آن محسوب می شود.
عدم التزام به شکر عملی نعمت، می تواند موجب سلب آن گردد.