به عنوان مدخلی برای بیان و معرفی بعضی از اوصاف امام عصر (عج) به این حقیقت توجه می دهیم که همه امامان ما، وارث کمالات پیامبران الهی از آدم ابوالبشر تا حضرت خاتم النبیین (ص) بوده اند. این مطلب در احادیث به صراحت آمده است.
امیرالمؤمنین (ع) فرمودند:
اَلا اِنَّ العِلمَ الذی هَبَطَ به آدمُ مِنَ السمّاءِ اِلی الارضِ و جَمیعَ ما فُضَّلَت به النَّبیُّونَ الی خاتَمِ النبّیینَ فی عِترَهِ خاتَمِ النبییّن [1]
بدانید آن علومی که حضرت آدم (ع) از آسمان به زمین آورد، و همه فضائل پیامبران الهی تا حضرت خاتم الانبیا (ص)، در عترت پیامبر خاتم (ص) وجود دارد. البته از عترت پیامبر خاتم (ص) هیچ کدام «نبی» نیستند، بنابراین باید همه کمالات و فضائل انبیاء (ع) را بجز «نبوت» برای همه امامان قائل شویم. این همان مطلبی است که در حدیث امام صادق (ع) آمده است، ایشان پس از تذکر به وجوبِ معرفت امام به اسم و وصف، به پائین ترین حد معرفت امام به وصف اشاره فرموده اند:
... وَ اَدنی مَعرِفَهِ الاِمامِ اَنَّه عِدلُ النَّی (صلی الله علیه و آله وسلم) الاّ درجهَ النُبُوهِ و وارثُه [2]
پائین ترین حد معرفت امام این است که او همتای پیامبر (ص) و وارث ایشان غیر از درجه نبوت می باشد.
بنابراین اگر بخواهیم امام شناس باشیم، باید امام (ع) را دارای مقامات پیامبر (ص) بدانیم، یعنی معتقد باشیم که امام (ع) همان مقامات پیامبر (ص) را جز نبوت دارا هستند. در واقع همه خصوصیات پیامبر در امام (ع) هم یافت می شود و تنها مقام نبوت از این قاعده استثنا است. منظور از «درجه نبوت» تأسیس شریعت و مخاطب شدن به وحی تشریعی از طرف خداست.
وحی شریعت اسلام به طور کامل به پیامبر (ص) ابلاغ شده است و آنچه ائمه (ع) در بیان احکام و اعتقادات دینی ابلاغ می کنند، همه را از رسول خدا (ص) گرفته اند و به طور مستقیم به خود ائمه (ع)، «وحی تشریعی» نمی شود.
غیر از این شأن، بقیه کمالات پیامبر (ص) اعم از علم، عصمت، ولایت و ... همگی را ائمه (ع) دارا هستند. از طرف دیگر، آنچه برای یک امام ثابت شده، برای سایر ائمه (ع) هم، ثابت می شود این حقیقت در کلام امام صادق (ع) اشاره شده است:
بنده ای به حقیقت ایمان نمی رسد، مگر این که برای آخرین فرد ما (اهل بیت) همان را که برای اولین ما بوده، قائل شود.
پس اگر صفتی برای یک امام ثابت شود، برای بقیه هم آن ویژگی وجود دارد. این مطلب با آنچه درباره اختصاصات هر یک از ائمه (ع) یا برتری خمسه طیبه بر امامان دیگر آمده است، منافاتی ندارد. چون در بحث فعلی، از اوصافی سخن می گوئیم که به امامت امامان مربوط می شود و بین ایشان در بعد امامت تفاوتی وجود ندارد. با استفاده از این مقدمه، به معرفی برخی اوصاف امام زمان (عج) می پردازیم.
