علاوه بر کناره گیری از اهل، مسأله دور بودن از سرزمین و بلاد هم برای امام زمان (ع) مطرح است. از حدیث امام صادق (ع) بر می آید که حضرت به زندگی در مدینه و اطراف آن علاقه دارند. [1] همچنان که همه ائمه (ع) به سرزمین جدشان پیامبر (ص) بسیار علاقه مند بوده اند، در آنجا احساس آرامش می کرده اند و هنگام خروج از آن شهر غمناک می شدند. به عنوان مثال، وقتی خواستند امام رضا (ع) را به اجبار از مدینه به خراسان ببرند، حضرت چندین بار برای وداع با جدّ بزرگوارشان، بر سر قبر پیامبر خدا (ص) رفتند و هر بار با صدای بلند گریه و فغان سر دادند و سپس به کسی که شاهد حالات ایشان بود، فرمودند:

فَاِنّی اُخرَجُ مِن جِوارِ جَدِّی صَلَّی اللهُ عَلَیهِ وَ آلِهِ وَ سَلَّمَ، وَ اَموُتُ فی غُربَهٍ، وَ اُدفَنُ فی جَنبِ هارُونَ [2]

مرا از کنار جدم (رسول خدا صلی الله علیه و آله وسلم) می برند، و من در غربت می میرم، و در کنار هارون دفن می شوم.

عیلرغم علاقه حضرت مهدی (ع) به مدینه منورّه، پدر بزرگوارشان امام حسن عسکری (ع) به ایشان سفارش فرموده اند که در دورترین و مخفی ترین مکان ها سکنی گزینند، تا در امان باشند. امام عصر (ع) سفارش پدر را چنین بیان فرموده اند:

اِنَّ اَبی عَلَیهِ السَّلامُ عَهِدَ اِلَّی اَن لا اُوَطِنَّ مِنَ الارضِ اِلاّ اَخفاها وَ اَقصاها، اِسراراً لِآمری وَ تَحصیناً لِمَحَلّی لِمَکائِدِ اَهلِ الضَّلالِ وَ المَرَدهِ، مِن اَحداثِ الاُمَمِ الضَّوالِ [3]

به درستی که پدرم (امام حسن عسکری «ع») با من عهد کرده اند که وطنی از زمین جز مخفی ترین و دورترین جای آن برنگیرم، تا این که امر خود را پوشیده سازم، و به خاطر وجود نیرنگهای گمراهان و منحرفان، مکان خود را از فتنه های امتهای گمراه، محفوظ بدارم.

این روایت، شاهدی بر اثبات غربت امام زمان (ع)، به معنای مورد بحث است. خداوند سبحان می خواهد ایشان از شرّ دشمنان محفوظ باشند. یک راهِ محفوظ ماندنشان، این است که محل زندگیشان دور افتاده باشد، و در جائی قرار گیرند که دست کسی به آن جا نمی رسد، و بدین صورت از شرّ منحرفان و گمراهان محفوظ بمانند. البته خداوند عزوجل قادر است که ولی خود را بدون اینکه وطنش را در مکان های دور افتاده قرار دهد حفظ کند، ولی فعلاً بنابر حدیث یاد شده چنین اراده کرده است.
به هر حال، امام حسن عسکری (ع) از آنجایی که می دانستند وجود مقدس امام زمان (ع) به وسیله دوستان نادان و دشمنان دانا در معرض خطر قرار می گیرند، از ایشان خواسته اند که در جاهای دور دست سکنی گزینند. و مسلماً دوری ایشان از محل مورد علاقه و دوستان مخلص، سبب عزت آن حضرت می شود.

اما در این میان، دلهای اهل طاعت و اخلاص، بی قرار و ناآرام، به سوی امام زمان (ع) پر می کشد. و جز به یاد ایشان آرام نمی گیرد. آنها به پرندگانی می مانند که در هر نقطه دور و نزدیکی رها شوند، همواره به سوی آشیانه خود بر می گردند. امام حسن عسکری (ع) فرزند خود را در مصیبت غربتش، این چنین تسلیّ داده اند:

اِعلَم اَنَّ قُلُوبَ اَهلِ الطاعِهِ وَ الاِخلاصِ نُزَّعُ اِلیکَ مِثلَ الطَّیرِ اِلی اَوکارِها [4]

بدان که دلهای اهل طاعت و اخلاص به سوی تو – همچون پرنده به آشیانش کنده شده است.

در این روایت، دوستان امام زمان (ع) با وصف اهل طاعت و اخلاص معرفی شده اند. و بدین ترتیب، حضرت نشان داده اند که آنها متدین های واقعی هستند که دلهایشان به سوی امام زمان (ع) کنده شده است.

دلهای آنها، تنها نزد امام زمان (ع) آرامش می یابد، همان طور که پرندگان، تا وقتی در آشیان خود نباشند، آرامش ندارند و مضطرب هستند. محل قرار و آرام دلهای اهل طاعت نیز، وجود مبارک امام عصر (ع) است. بدن های ایشان هر جا باشد، اما قلوب آنها نزد مولایشان است، و جز به ایشان قرار و آرامش ندارد، اما چه باید کرد که این ولی نعمتِ همه عالم، دور از وطن و دوستان خویش به سر می برد. آنچه قلب دوستداران حضرتش را به درد می آورد، این است که گلِ سر سبد هستی که همگان به طفیل او زنده اند و از کنار سفره او روزی می خورند خود، آواره بیابانهاست، در مقام و منزلتی که انتظار می رود و در جایگاهی که باید مطرح باشد نیست، در مناصب و مواقعی که حق مسلم و خاص ایشان است، جای حضرتش خالی است. این درد، بر قلب کسانی که امام شناس واقعی هستند، همواره سنگینی می کند، اما چاره ای جز صبر و دعا برای این غریب دور از اهل و دیار ندارند.