یکی از حکمت های دستور شرع برای کمتر خارج شدن زن از خانه این است که او بتواند بنیان مقدس خانواده را استحکام بخشد.
محور کانون خانواده در اسلام، بانوی خانه است. او می تواند با حسن رفتار خود، یک محیط گرم و سازنده برای همه اعضاء خانواده فراهم آورد، که این کار، کم از تلاش های خالصانۀ مرد در بیرون از خانه، ندارد. یک خانم متدین نباید تصور کند که پایبند بودن به خانه و کمتر خارج شدن از آن، او را از توفیفات بسیاری محروم می کند. برعکس، خدای متعال، کسب بسیاری از ثوابها و انجام خیرات را برای او بسیار آسان کرده است. اگر زن، طریق تعبدّ پیشه سازد و در اعمال خویش نیتِ درست داشته باشد، می تواند به این پاداش های بزرگ دست یابد.

به عنوان نمونه، به این کلام امام صادق (ع) توجه کنید:

ما مِنِ امرَأهٍ تَسقی زَوجَها شَربَهً مِن ماءٍ اِلا کانَ خیراً لَها مِن عِبادَهِ سَنَهٍ، صِیامِ نَهارِها وَ قیامِ لَیلِها، وَ یَبنِی اللهُ لَها بِکُلِّ شَربَهٍ تَسقی زَوجَها مَدَینَهً فِی الجَّنَهِ وَ غَفَرَ لَها سِتّینَ خَطیئَهً [1]

هیچ زنی نیست که به همسرش یک جرعه آب بدهد، مگر این که این عمل برایش بهتر است از عبادت یکساله که روزهایش روزه گرفته و شب هایش مشغول عبادت باشد. و هر بار که او به شوهر خود آب بدهد، خدا برایش شهری در بهشت می سازد و شصت گناهِ او را می بخشد.

وقتی انسان اعمال خود را با اعتقاد و نیّت صحیح انجام دهد، از نتیجۀ آن هم بهره مند می شود. اما گاهی شخص زحمات بسیاری را تحمل می کند، در حالی که عملش مطابق شرع نیست (حرمت یا کراهت دارد)، و اعتقاد و نیّت صحیح نداشته است، لذا خود را از ثوابِ بی شمارِ آن محروم می سازد.

در شرع مقدس اسلام به سلامت و گرمیِ خانواده اهمیت زیادی داده شده است، و این مهم جز با همکاری و همراهیِ زن و شوهر با یکدیگر، تحقق نمی یابد. البته مادر خانواده، نقش اسای و محوری در گرم نگهداشتن این کانون مقدس دارد، اما شوهر او نیز با رفتار نیک و شایسته خود، می تواند همسرش را در حفظ این حالتِ محوری، کمک فراوان نماید. یکی از این رفتارهای شایسته را، امیرالمؤمنین (ع) در نامۀ خود به امام مجبتی (ع) تذکر فرموده اند:

لاتُملِکَّ المَرأَهَ مِنَ الأَمرِ ما یُجاوِزُ نَفسَها، فَاِنَّ ذلِکَ اَنعَمُ لِحالِها وَ اَرحی لِبالِها وَ اَدوَمُ لِجَمالِها، فَاِنَّ المَرأَهَ رَیحانَهٌ وَ لَیسَت بَقَهرَمانَهٍ [2]

به زن، مسئولیتی که بالاتر از حد (تحمل) اوست، واگذار نکن، رعایت این نکته، حال او را بهتر می کند، فکر و خیالش را آسوده تر می دارد، و به زیبائیش دوام بیشتر می دهد. چرا که زن، گل خوشبو است و قهرمان نیست!

اطلاق تعبیر «ریحانه» بر زن، بسیار دقیق و درس آمور است، دانستن این خصوصیت زن برای خانم ها و آقایان لازم و مفید است. آقایان متوجه می شوند که چگونه باید با زن برخورد کنند؛ شایسته است که با او رفتاری چون رفتار باغبان با گلُ داشته باشند و از سختی دادن به زن و اعمال خشونت و زورگویی به او بپرهیزند و حتی المقدور به وسیله اظهار محبت و با برخوردهای لطیف و ملایم خانوادۀ خود را اداره کنند. و زنان نیز با توجه به این خصوصیت، قدر خود را بیشتر دانسته و متوجه می شوند که اگر شرع انجام بعضی امور را از عهده آنها ساقط کرده است، به جهت رعایت «ریحانه» بودن آنهاست. و داعیۀ برابری با آقایان، هم مخالف با نحوۀ خلقت و آفرینش آنها است، و هم به خیر و صلاح خودشان نیست. امیرالمؤمنین (ع) فرمودند: «زن، قهرمان نیست»، و تحمیل وظایف سنگین تحت عناوین فریبنده و شعارهای زیبا، چیزی جز ضایع کردن حقوقشان نمی باشد، و آنها را از مسیر بندگی پروردگار خارج می سازد. امیرالمؤمنین (ع) در وصیّت دیگری به پسرشان محمد بن حنیفه بر آن عبارات قبلی، این جملات را افزوده اند:

فَدارِها عَلی کُلِّ حالٍ وَ أَحسِنِ الصُّحبَهَ لَها [3]

پس با او در هر حالی مدارا کن و با او خوش رفتار باش.

خداوند، زن را قهرمان نیافریده است. بنابراین مردها باید با آنها با ملاطفت برخورد کنند و خشونت و تندی نشان ندهند. مدارا کردن با زن ها و فراهم کردن اسباب رفاهشان، با تعبیرهای مختلفی به مردها توصیه شده و بعضی از مصادیق آن هم به عنوان حقّ زن بر مرد بیان شده است.

به عنوان مثال: اسحاق بن عمّار از امام صادق (ع) پرسید: حق زن شوهر چیست که اگر آن را انجام دهد، به زنش احسان کرده است؟ حضرت فرمودند:

یُشبِعُها وَ یَکسُوها، وَ اِن جَهِلَت غَفَرَلَها [4]

برای او غذا و لباس مناسب تهیه کند. و اگر از روی نادانی کار (بدی) کرد او را ببخشد.

روحیه گذشت و سختگیری نکردن مرد نسبت به زن در روایات متعددی مورد تأکید قرار گرفته است، تا آن جا که اگر مردی بر بداخلاقی همسرش صبر پیشه کند و آن را به حساب خدا بگذارد، پاداش عظیمی نزد خدا خواهد داشت.

پیامبر اکرم (ص) فرمود:

مَن صَبرَ عَلی سوُءِ خُلقِ امرَأَتِهِ وَ احتَسَبَهُ، اَعطاهُ اللهُ لَهُ بَکُلِ مَرَهٍ یَصبِرُ عَلَیها مِنَ الثَّوابِ مِثلَ ما اَعطی اَیُّوبَ عَلی بَلائِهِ [5]

کسی که نسبت به بد اخلاقیِ زنش صبر پیشه کند و آن را به حساب خدا بگذارد، خداوند به ازای هر بار که او بداخلاقی زنش را تحمل می کند، پاداشی معادل آنچه به حضرت ایوب (در صبر) برگرفتاری اش بخشید، عطا می فرماید.

شرع مقدس اسلام از یک سو به زن، دستور خوب شوهرداری داده، و از سوی دیگر، به مرد سفارش کرده که بداخلاقی همسر خود را تحمل کند و آن را به حساب خدا بگذارد. هدف از این توصیه هایی که در دین به زن و شوهر شده، حفظ شدن اصالت خانواده و سلامت آن است، چون این بناء در اسلام بیش از هر چیزی محبوب خدای متعال است.

پیامبر خدا (ص) فرمود:

ما بُنِیَ بِناءٌ فِی الاِسلامِ اَحَبُّ اِلَی اللهِ عَزَّوَجَلَّ مِنَ التَّزویجِ [6]

هیچ ساختمانی در اسلام ساخته نشده که نزد خدال عزوجل، از ازدواج دوست داشتنی تر باشد.

برای حفظ این بِناء، باید زن و شوهر، کمال همکاری را با یکدیگر داشته باشند و هر دو به معنای واقعی کلمه، «جهاد» کنند.

جهاد زن این است که خوب شوهرداری کند. امام موسی بن جعفر (ع) فرمود:

جِهادُ المَرأَهِ حُسنُ التَّبَعُّلِ [7]

جهاد زن، خوب شوهرداری کردن است.

و جهاد مرد هم این است که در هر حالی با همسرش مدارا کند، بر بداخلاقیِ او صبر داشته باشد، انتظار بیش از حد از او نداشته باشد، از او چون یک گل خوشبو مراقبت و محافظت کند، مسئولیت های سنگین بر عهده اش نگذارد، و اگر خطایی از او سر زد، خرده نگیرد.

انجام این دو نوع وظیفه، هر دو جهاد است. و تا این جهادها صورت نگیرد، کانون خانواده گرم و سالم نمی ماند، و با کوچکترین اختلافی از هم می پاشد.

یکی دیگر از وظایف مرد نسبت به خانواده اش، این است که به آنها رسیدگی خوب داشته باشد، نه این که خدای نکرده خوش خلقی هایش در بیرون از خانه باشد و کسالت و بداخلاقی اش مربوط به خانواده اش باشد. رسیدگی مرد به خانواده، هم رسیدگی های روحی و معنوی و هم رسیدگی مادی است. پیامبر اکرم (ص) خودشان بیشتر از همه به اهل خانه خویش رسیدگی می کردند و دیگران را هم به این مسأله ترغیب می نمودند:

خَیرَکُم، خَیرَکُم لِاَهلِهِ، وَ اَناَ خَیرَکُم لِاَهلی [8]

بهترین شما، بهترینِ شما برای خانواده اش است. و من، بهترینِ شما برای خانواده ام هستم.

رسیدگی به اهل خانه، وظیفه آقایان است. کسانی که بیرون خانه خیرشان به همه می رسد، ولی نسبت به اهل خانه بی توجهی می کنند، مطابق دستور پیامبر اکرم (ص) عمل نمی کنند. بلکه رسیدگی و انجام کارهای خیر، در درجه اول باید متوجه افراد نزدیک و خانواده باشد.

اینها بعضی از مصادیق ورع برای آقایان است که می توانند با رعایت آن قصد یاری امام زمان خود (ع)، را داشته باشند. و به این وسیله، هم به وظایف خود عمل کنند، و هم پاداش فوق العاده بزرگِ یاری امام غریب خود را ببرند.