از آنجا كه مخالفين و معاندين اسلام شبهاتي در اذهان مردم وارد مي ساختند و مردم هم به حسب ظاهر دسترسي به امام (ع) نداشتند نواب اربعه كه با همه اقشار مختلف در تماس بودند مي بايست پاسخ اين شبهات و اشكالات را بدهند و همه مردم را از اين شبهات بيرون آوردند. اين امر خود مي رساند كه بدون شك و ترديد و در درج اول نواب اربعه خود بايد از علم و دانش آن اندازه برخوردار و آگاه باشند كه آن شبهات را با بيان علمي و از طريق برهان و استدلال پاسخ و به طور قطع و يقين هر گونه ايرادات را روشن سازند و از هر لحاظ چه علمي و چه اخلاقي به نحو احسن آراسته باشند.

با مراجعه به تاريخ غيبت صغري و مناقشات عديده و پرسشهاي زيادي كه از طريق مردم انجام گرفته مخصوصاً‌ مناقشات زيادي كه در زمان حسين بن روح (ره) كوچكترين عجز و ناتواني از خود نسبت به پاسخ سئوالات ظاهر نمي ساخت بلكه با كمال قدرت علمي و اطلاعات همه جانبه در تمام موضوعات علمي، ديني، مذهبي، فقهي، حكمتي، كلامي و فلسفي و ... ايراد هر يك از پرسش كنندگان را در موضوعات مختلفه پاسخ مي داد. چنانكه در شرح حال حسين بن روح (ره) وارد است كه وقتي با آن شخص متكلم هروي روبرو شد، آن شخص حاضر نبود حضرت فاطمه زهرا (ع) را بر ساير دختراني كه حضرت خديجه (ع) از رسول اكرم (ص) داشت برتري دهد جناب حسين بن روح (ره) فضيلت و برتري حضرت فاطمه (ع) را با بيان علمي ثابت و مدلل ساخت. و آن شخص هروي نهايت تحسين و تجليل از حسين بن روح نمود كه خواهد آمد و هم پاسخ منطقي و مستدل به آن شخص داد كه درباره حضرت سيد الشهداء (ع) نموده بود از نظر اينكه پروردگار چرا دشمن خود را بر دوست خود مسلط نموده است. چنانكه گذشت.

و نيز پوشيده نماند كه تا آن روز كه جناب ايشان پاسخ نداده و اظهار نكرده بود كسي واقع و حقيقت امر را نمي دانست كه حضرت موسي بن جعفر (ع) امام هفتم را كه زهر داده و شهيد كرده است. جناب حسين بن روح (ره) بيان داشتند كه حضرت موسي بن جعفر (ع) را يحيي بن خالد برمكي آن هم در دانه رطب خرما زهر داده است.[1]

و بايد توجه به اين امر داشت كه جناب حسين بن روح چگونه رفع اختلاف نمود بين آن عده كساني كه معتقد بودند حضرت رسول اكرم (ص) به مرگ حتمي و اجل قطعي درگذشته است و بين آن عده كه عقيده داشتند مسموماً در گذشته و شهيد گرديده است جناب ايشان پرده از حقايق برداشتند و چنين اظهار داشتند: مات مسموما و گفتند ساير ائمه نيز چنين هستند يا مسموم يا مقتول و شهيد مي گردند.

بايد توجه داشت به آن مناقشات و گفتگوي آن دو نفر با يكديگر كه ابوبكر و عمر را بر علي (ع) ترجيح مي دادند و آن ديگري علي را بر عمر ترجيح مي داد حسين بن روح ابوبكر و عمر و عثمان را در ظاهر بر علي ترجيح داد كه از پيش گذشت و در اين مناقشه جناب ايشان شاهكاري نمود. و نيز بايد دقيق بود كه جناب ايشان تا چه اندازه رعايت جوانب و مقتضيات زمان را از نظر اختناق جو و نفوذ حاكم جبار رعايت مي نمودند تا آنجا كه خدمتكار خود را كه معاويه را لعن نمود از خود راند و طرد كرد و ديگر حاضر نگرديد كه مجددا او را روي كار آورد.

همه امور ياد شده كه بيان گرديد نشانگر اين حقيقت و اين موضوع است كه نواب فقط از نظر گرفتن اموال امام (ع) كه مردم به اينان مي دادند مأمور نبودند، بلكه بايست از نظر علمي و دانش كاملاً برخوردار بوده و پاسخگوي مستشكلين و معاندين و مغرضين باشند نه اين كه فقط مأمور به جمع آوري وجوهات متعلق به امام باشند.

در پايان اين مبحث داستان ترك هروي (متكلم) به نقل از ترجمه غيبت طوسي آورده مي شود:

و بعضي از متكلمين از او (حسين بن روح) پرسيد و او معروف به ترك هروي بود، گفت به او كه دختران حضرت رسول (ص) چند نفر بودند؟ گفت حسين بن روح: چهار نفر.

گفت ترك هروي: كدام يك افضل از همه بودند؟ گفت: حضرت فاطمه (ع).

گفت: چرا فاطمه سلام الله عليها افضل است و حال آنكه او كوچكتر بود و كمتر از خواهرانش درك صحبت پيغمبر (ص) را كرده بود.

گفت: براي دو خصلت و منزلتي كه خدا او را مختص به آنها نموده از جهت لطفي كه بر او داشت و نيز جهت تشريف و اكرام او:

1- آن حضرت وارث پيغمبر (ص) بود و ديگران نبودند و پيش از پيغمبر (ص) از دنيا رفتند.

2- خداوند تعالي نسل و ذريه حضرت رسول (ص) را از او باقي گذارد و از ديگران باقي نگذارد و او را اختصاص به اين دو خصلت نداد مگر براي زيادي اخلاص او كه از نيت و ضميرش مي دانست.

هروي گويد: نديدم من احدي را كه تكلم كند و جواب دهد بهتر و مختصرتر و مفيدتر از جواب او. ‍[2]