استاد اقبال می نویسد: بعد از [1] بوسهل اسماعیل بن علی مشهورترین افراد خاندان نوبختی، ابوالقاسم حسین بن روح بن ابی بحر است و عمده اشتهار او به واسطه مقام دینی بزرگی است که در میان شیعه امامیه دارد که سومین نایب خاص حضرت حجت (ع) می باشد. (این بزرگوار از سال 305 هجری تا شعبان 326 هجری سمت نیابت خاص داشته است.)

مورخین اخبار گاهی ابوالقاسم حسین بن روح بن ابی بحر، را نوبختی (کتاب الغیبه طوسی صفحه 242 و مناقب ابن شهرآشوب صفحه 458) زمانی روحی (کتاب الغیبه 209 و 241 و اکمال الدین صفحه 275 و 276 و 286). گاهی حسین بن روح بن بنی نوبخت (احتجاج طبرسی ص 245) و بعضی اوقات قمی (رجال کشی صفحه 345) یاد می کنند.

باید گفت که حسین بن روح از طرف پدر از خاندانی بوده است که با خاندان نوبختی که همه اهل بغداد محسوب می شده خویشی نداشته اند بلکه نسبت نوبختی که به حسین بن روح داده شده نظر به وصلتی بوده است که پدر او با خاندان نوبختی کرده.

حسین بن روح نوبختی حتی در ایام امامت امام یازدهم حضرت امام ابومحمد حسن بن علی عسکری (ع) از صحابه خاص به شمار می رفته و به اصطلاح باب امام یازدهم بوده. (مناقب ابن شهرآشوب ص 458 چاپ تهران)

در نوبختی بودن ابوالقاسم حسین بن روح هیچ تردید نیست چه عموم اصحاب رجال و علمای اخبار او را نوبختی نوشته اند. نصب و انتصاب حسین بن روح به مقام نیابت خاص از طرف حضرت حجت (ع) بعد از وفات نایب دوم حضرت حجت (ع) یعنی ابوجعفر محمد بن عثمان بن سعید عمری که در سال 304 یا به روایتی در اواخر جمادی الاول سال 305 اتفاق افتاد. وکالت امام زمان (ع) و مقام سفارت به شیخ ابوالقاسم نوبختی واگذار گردید و نصب و تعیین او که از مدتی پیش عنوان «بابیت» داشته است از طرف نایب سابق در حضور جماعتی از وجوه طایفه امامیه مثل ابوعلی محمد بن همام اسکافی، ابوعبدالله بن محمد کاتب، ابوعبدالله باقطانی و ابوسهل اسماعیل بن علی نوبختی و ابوعبدالله حسن بن علی الوجناء نصیبی صورت گرفته است. (غیبت طوسی صفحه 242).

حسین بن روح چنانچه بیان گردید در ایام حیات ابوجعفر عمری از خواص و معتمدین او و از جمله اصحاب امام یازدهم محسوب می شده و او در نزد وکیل دوم، ابوجعفر محمد بن عثمان تا آنجا قرب و منزلت داشته که ابوجعفر پس از آنکه رؤسای امامیه را به طبقات چند تقسیم کرد به اول کسی که اجازه ورود بر خود داده ابوالقاسم حسین بن روح بوده است (تاریخ الاسلام ذهبی f.132b).

ام کلثوم دختر ابوجعفر عمروی چنین می گوید که حسین بن روح از چند سال قبل از فوت پدرم ابوجعفر وکیل او بوده و در امر املاک او نظارت داشته و اسرار دینی را از جانب او به رؤسای شیه می رسانده و از خواص او و محارم به شمار می رفته و هر ماهه سی دینار برای گذران معیشت به او می داده است و این مبلغ غیر از مالهایی بود که به او از طرف وزرا و رؤسای شیعه مثل آل فرات می رسید؛ چه حسین بن روح پیش ایشان به جلالت مقام و منزلت قدر و ملحوظ و محترم بود. این جمله به تدریج حسین بن روح را در چشم شیعیان بزرگ کرد و اختصاص او به پدرم و مراتب وثوق و دیانت و فضل او نیز روز به روز مقام او را در میان شیعیان استوارتر نمود تا آنکه از طرف پدرم به نیابت و سفارت منصوب گردید. (الغیبه طوسی ص 242-243)