مساوات در برابر قانون، یعنی همه مردم و افراد نوع انسانی، در برابر قانون حقوقی همسان و برابر دارند، و هیچ کس در برابر قانون برکس دیگری برتری و امتیازی ندارد. سیاه، سفید، عرب، عجم، کارگر، کارفرما، مالک، زارع، تهیدست، ثروتمند، پیر، جوان، کوچک، بزرگ، عالم، جاهل، فرمانده، فرمانبر، رئیس، مرئوس و ... همه در برابر قانون مساویند و قوانین باید در باره همه یکسان اجرا شود، و امنیت اجتماعی و حقوق انسانی همگان را یکسان تأمین کند.

مساوات به این معنا در آیات قرآن کریم و احادیث معصومان (ع) فراوان مطرح گردیده است:

قرآن کریم:

قل یا اهل الکتاب تعالوا الی کلمه سواء بیننا و بینکم ... ولا یتخذ بعضنا بعضا ارباباً من دون الله... [1]

بگو: ای اهل کتاب! به کلمه ای برابر میان ما و شما، روی آورید... و برخی از ما برخی دیگر را، به جای خدا، ارباب و خداوندگاران خویش نشمارند...

قرآن کریم، تکلیفها و برنامه های خود را برای همه افراد انسانی آورده است، و در هر امر و نهی به جامعه انسانی خطاب می کند «یا ایها الناس» و «یا ایها الانسان» در قرآن بارها تکرار شده است.

امام علی (ع):

ان علیاً لما حد النجاشی غضب الیمانیه، فدخل طارق بن عبدالله علیه فقال: یا امیرالمؤمنین! ما کنا نری ان اهل المعصیه و الطاعه، و اهل الفرقه و الجماعه، عند ولاه العدل و معادن الفضل سیان فی الجزاء، حتی راینا ما کان من صنیعک باخی الحرث، فاوغزت صدورنا، و شتتت امورنا و حملتنا علی الجاده التی کنا نری ان سبیل من رکبها النار. فقال: «و انها لکبیره الا علی الخاشعین». یا احانهد! و هل هو الا رجل من المسلمین؟ انتهک حرمه ما حرم الله، فاقمنا علیه حدا کان کفارته. ان الله تعالی قال: «ولایجرمنکم شنآن قوم علی الاتعدلوا، اعدلوا هو اقرب للتقوی». فلما جنه اللیل، همس هو و النجاشی الی معاویه .... [2]

علی، در آن هنگام که بر نجاشی (یمنی) حد جاری کرد، یمنی ها خشمناک شدند، پس طارق بن عبدالله نزد او آمد و گفت: یا امیرالمؤمنین! ما تصور نمی کردیم که اهل نافرمانی و فرمانبرداری و اهل پراکندگی و اجتماع، از لحاظ کیفر و مجازات در نزد والیان عادل و مردان فضیلت با یکدیگر برابر باشند، تا آنکه عملی را که در حق نجاشی انجام دادی مشاهده کردیم، سینه های ما را از کینه شعله ور کردی، و کار ما را پراکنده ساختی، و ما را بر راهی انداختی که تصور می کردیم هر کس از آن راه برود به دوزخ خواهد رسید. علی گفت: «وانها لکبیره الا علی الخاشعین: آن تحمل حدود و احکام دین در اینجا کاری دشوار است مگر بر خاشعان و فروتنان» ای طارق نهدی! مگر او غیر از مردی از مسلمانان است؟ حرمت آنچه را که خدا حرام کرده بود درید، ما هم حدی را که کفاره آن بود بر او جاری کردیم. خدای متعال گفته است: «ولا یجر منکم شنآن قوم علی الا تعدلوا، اعدلوا هو اقرب للتقوی: دشمنی قومی شما را بر آن ندارد که داد نکنید، دادگر باشید که دادگری به پرهیزگاری نزدیکتر است.» پس چون شب فرا رسید، طارق و نجاشی شبانه به جانب معاویه به راه افتادند... (تا از مساوات و عدالت فرار کرده باشند.)

امام علی (ع):

خطاب به حاکم مسلمان ... ثم واس بین المسلمین بوجهک و منطقک و مجلسک حتی لایطمع قریبک فی حیفک ولا ییأس عدوک من عدلک ...[3]

... سپس در رو به رو شدن و سخن گفتن و نشستن (مسلمانان) نزد تو برابری را مراعات کن تا چنان نباشد که نزدیکان تو در بی عدالتی تو طمع بندند، و دشمن از عدالت تو نومید نگردد...

جریان تاریخی شکایت امام علی (ع) به قاضی منصوب خود درباره زره، از یهودی و فردی ذمی در کشور اسلامی و حکم قاضی به نفع یهودی، در کتب تاریخ و حدیثی نقل شده [4] و نمونه اعلای عملی و عینی مساوات در برابر قانون است.

امام صادق (ع):

کان رسول الله (ص) یقسم لحاظته بین اصحابه، فینظر الی ذا و ینظر الی ذا بالسویه. [5]

پیامبر نگاه کردن خود را نیز میان اصحاب تقسیم می کرد و به این و آن، برابر می نگریست.

این بالاترین آموزشی است درباره مساوات و رعایت اصل برابری میان انسانها، که حتی در نگاه کردن مساوات رعایت گردد، و در مجالس و انجمنها تنها افرادی خاص مورد توجه و نگاه قرار نگیرند.

مساوات دیگری نیز در اسلام مطرح گردیده است که از ویژگیهای تعالیم زندگی ساز اسلامی است و در سطحی آرمانی و بسیار متعالی قرار دارد، و آن این است که افراد مذاهب دیگر نیز در جامعه اسلامی با مسلمانان، در برابر قانون، همسان باشند و در اجرای قانون فرقی میان مسلمان و غیر مسلمان نباشد:

امام علی (ع):

..... رجل مسلم اشتری ارضا من اراضی الخراج، فقال امیرالمؤمنین «ع»: له ما لنا و علیه ما علینا، مسلما کان او کافرا، له ما لاهل الله و علیه ما علیهم. [6]

.... مرد مسلمانی زمینی از زمینهای خراج را خرید، امیرالمؤمنین (ع) گفت: سود و زیان او و سود و زیاد ما یکی است، خواه مسلمان باشد خواه کافر. هر سودی یا زیانی به خدا پرستان برسد به او هم خواهد رسید.