در دوران ظهور، مذهب به سوی هدف اصلی هدایت می شود، و جهتگیری و حرکت مذهبی، در راه سعادت و رفاه و تعالی انسان قرار می گیرد، و از قشریگری و سحطی نگری و تجمل گرایی زاید که کار مذاهب باطل یا منحرف است دور می گردد.

از این رو، امام مهدی (ع)، در آغاز رستاخیز خویش به پیرایش شهرها و آبادیها از مظاهر تجمل گراییها و مصرف زدگیها، بویژه در سازمانها و مؤسسات مذهبی می پردازد. امام همه امکانات و نیروها را صرف هدفهای اصلی مذهب می کند یعنی برپایی عدالت و رفاه عمومی و نجات انسانها از چنگال اهریمنی ظلم و محرومیت، برای تحقق این آرمانها، به ضرورت، تزیین معابد و مساجد، و ظاهرسازیهای بی محتوا و تشکیلات عریض و طویل به نام مذهب و دین ممنوع می گردد، و همه مظاهر اینگونه معابد ویران می شود، و کسانی که بخش عمده ای از ثروت جامعه را صرف اینگونه تجملات و تشریفات کرده و از فقر و تهیدستی انسانها نگران نشده اند کنار زده می شود، و معابد به صورت ساده و بی آرایش و دور از هر گونه تزیین و تجمل در می آید، و مظاهر زندگی دنیا و دنیاداران از راه خدا و خانه خدا و معابد دینی زدوده می گردد.

مبارزه با بدعتها و روشهای ناانسانی و غیراسلامی در همه زمینه ها بویژه تصفیه مذهب و سازمان های وابسته به آن از کارهای اصلی امام موعود (ع) است. از این رو، ریشه سوزی بدعتها در مساجد و معابد کاملاً مورد توجه است.

از ویژگیهای دوران پیش از ظهور و کژیها و نادرستیها و انحرافهایی که سراسر عالم را فرا گرفته است، نفوذ تزیین و تشکیلات و مظاهر دنیاپرستی در درون معابد است. هر چه معابد و مساجد از حقیقت خالی شود، از ظواهر نفیس و آرایشی پر می گردد. بر این موضوع در احادیث معصومان (ع) تأکیدهای فراوانی شده است:

پیامبر اکرم (ص):

... و حلیت المصاحف و زخرفت المساجد ... [1]

... (در آخرالزمان) قرآنها را زینت می کنند، و مساجد را آذین می بندند...

پیامبر اکرم (ص):

یا سلمان!... ان عندها تزخرف المساجد کما تزخرف البیع و الکنائس، و تحلی المصاحف، و تطول المنارات و تکثر الصفوف بقلوب متباغضه و السن مختلفه... [2]

ای سلمان!... در «آخرالزمان» مساجد – مانند کلیساها و کنیسه ها – آذین بندی شود، و قرآنها را زینت کنند، و مناره ها بلند گردد، و صف نمازگزاران زیاد شود، که با دلهای پر از کینه و زبانهای چندگونه گرد آیند...

جای شگفتی است، آیا آیین الهی اسلام، که سراسر تعالیم خود با مظاهر دنیایی و دنیاپرستی و تجمل گرایی و اشرافیگری که شیوه زندگی مترفان و مسرفان و متکاثران و از خدا بیخبران و طاغوتان و طاغوتچگان است مبارزه می کند، و با تعبیرهای کوبنده و قاطع بر این امور خط سرخ می کشد، این امور را در معابد و مساجد و سازمان های وابسته به خود می پذیرد؟ آری غفلت از مسائل اصولی جامعه توحیدی و نیازهای اصلی جامعه مؤمنان، باعث چنین انحرافهایی شده است، و چنین بدعتهایی جزو شعائر دین خدا و مایه ترویج دین به حساب آمده است. و این امر از بیخبری از مبانی دین و روح تعالیم اسلام برخاسته است، و یا خواسته ها و هواهای نفسانی و نوعی دنیاداری است، که الهی جلوه کرده است. در رستاخیز ظهور، این بدعتها از دامن کتاب خدا و ساحت مساجد پیراسته می شود. و دین از هر گونه مظاهر مادی پاک می گردد، و دین خالص در مساجد و معابد عرضه می شود.

در این بخش، سخن از بزرگی، و فراخی معابد و مساجد نیست، زیرا که بزرگی مساجد و محافل مذهبی باید به فراخور جمعیتها و آبادیها باشد، و امام خود مسجدی در بیرون شهر کوفه بنا می کند که هزار در دارد [3]. و البته مرکزیتی که کوفه در دوران ظهور می یابد، گروه گروه مردم آبادیها و سرزمین های دور و نزدیک بدان سوی روی می آورند، چنین گسترشی را ناگزیر می سازد.

همواره در طول تاریخ معابد و مساجد گرفتار چنین تشریفاتی شده است، و اینها به دست بانیان اصلی دین، بنیاد نشده و ایجاد نگردیده است، یعنی به نوع مذاهب که بنگریم در آغاز ظهور و در اصل از سادگی و بی آلایشی فراوانی برخوردار بوده است، و آلایشها و آرایشها همه در دوره های بعد و به دست دنیا. دارانی که در محافل دینی نفوذ کرده اند صورت گرفته است. می توان احتمال داد دنیاداران مسرف و مال اندوز می خواسته اند با اینگونه کارها و هزینه گزاریها، حربه دین علیه خودشان را کُند کنند، و بر آن همه ظلمها و حقکشیها سرپوش گذارند، و از این رهگذر مانع طرد و لعن و بی اعتنایی محافل مذهبی نسبت به خودشان گردند. این موضوع در زمان حاضر نمونه های زیادی دارد، و شاید در گذشته نیز چنین بوده است. یا اینکه معابد مجلل مذهی به دست حکومت هایی پایه ریزی می شده است که در اصل و بنیاد ضد مذهبی بوده اند، و از این رو قصد داشتند توده های مردم را بفریبند، و خود را دین باور و دوستدار مذهب و آیین خدا بنمایانند، تا از خشم و نفرت عمومی و شورش مردمان در امان بمانند، و این نیز نمونه های فراوانی بویژه در جامعه های اسلامی دارد.

امام باقر (ع):

اذا قام القائم (ع) سار الی الکوفه، فهدم بها اربعه مساجد، ولم یبق مسجد علی الارض له شرف الاهدمها و جعلها جماء ...[4]

آنگاه که قائم قیام کند، وارد کوفه می شود، و دستور می دهد تا مساجد چهارگانه آن را خراب کنند، و هر مسجدی در روی زمین که دارای کنگره (طاقهای بلند، گدلسته ها) باشد، تخریب می گردد، و تمام مساجد هموار (بی برج و بارو و گنبد و گلدسته) خواهد شد...

امام صادق (ع):

اذا قام القائم هدم المسجد الحرام حتی یرده الی اساسه، و حول المقام الی الموضع الذی کان فیه... [5]

هنگامی که قائم قیام کند مسجد الحرام را ویران کند، تا به جا پایه های نخستین خود بازگردد، و «مقام» ابراهیم (ع) را به جایگاه پیشین باز گرداند...

حتی «مسجد الحرام» از این بدعت زدایی و پیرایش الهی، در امان نیست، و تشکیلات و تشریفات از دامن این معبد بزرگ الهی نیز دور می گردد و به شکل نخستین باز می آید.

برای اهمیت موضوع احادیث دیگری را می آوریم:

امام باقر (ع):

اذا قام القائم، دخل الکوفه و امر بهدم المساجد الاربعه، حتی یبلغ اساسها، و یصیرها عریشا کعریش موسی، و یکون المساجد کلها جماء لاشرف لها کما کان علی عهد رسول الله (ص)...

آنگاه که قائم (ع) قیام کند، وارد کوفه می شود، و دستور می دهد تا مساجد چهارگانه آن را خراب کنند تا به اساس (پایه واصل نخستین خود) برسد، آنگاه آنها را به صورت سایبانی چون سایبان حضرت موسی می سازد، و تمام مساجد هموار (و بی برج و بارو گنبد و گلدسته) خواهد بود، و کنگره ای نخواهد داشت چنان که در زمان پیامبر (ص) بوده است..

پیرایش معابد از مظاهر دنیایی ویژه مسلمانان نیست، و اگر برخی مذاهب اهل کتاب بمانند، معابد آنان نیز باید بی آلایش باشد و از زر و زینت پاک گردد. تشریفات در بناهایی چون کلیساها و کنیسه ها و ... در سراسر جهان، چه مخارج هنگفتی بر دوش توده های انسانی گذارده است؟ و چه بار سنگینی انسانها بر دوش کشیدند تا آنها ساخته و سرپا شده است؟ و چه بار سنگینی را باید بر دوش بکشند تا دایر و آباد بماند؟ با بررسی این مسائل در کنار وجود ضروری ترین نیازها که میلیونها انسان را از پای در می آورد اهمیت موضوع روشن می گردد.

در بسیاری از کشورها، در کنار مشکلات فراوان انسانی که برای توده های مردم هست و حداقل زندگی برای اکثریت مردم تأمین نشده است، چه معابدی با چه تزئینهایی سر به آسمان کشیده است، و چه خرجهای کلانی را بر مردم تحمیل می کند. در قرون گذشته نیز چنین بوده است [6] و وضعیت زیست توده های مردم از سویی و حجاریها و کنده کاریها و زیورهایی که بر در و دیوار معابد شده است از سوی دیگر، قابل بررسی است. در مجموع می توان گفت: هزینه های سنگین معابد و مساجد از جمله بارهای گرانی است که بشریت در دوران تاریخ – بدون دلیل اصلی از شرع بر دوش کشیده است، و مذهب که عامل نجات انسان بوده است پس از گذشت زمان و درگذشت با غیبت بنیان گذاران اصلی، به عامل تحمیل و تشریفات تبدیل گردیده است.

این بدعتها و دشواریها نیز به دست امام مهدی (ع) ریشه کن می شود، و دیگر بار دین خدا، به راه و روش اصلی و مورد رضای الهی باز می گردد.

امام باقر (ع): اول ما ییدء به قائمنا سقوف المساجد فیکسرها و یامربها فتجعل عریشا کعریش موسی [7]

قائم (ع) ما در نخستین اقدامهای خویش، سقفهای (گنبدها و ایوانهای بلند) مساجد را در هم می کوبد، و دستور می دهد که آنها را به شکل سایبان چون سایبان حضرت موسی (ع) بسازند. (که از هر گونه تشریفاتی بدور باشد.)

امام حسن عسکری (ع):

ابی هاشم الجعفری: کنت عند ابی محمد (ع) فقال: اذا قام القائم امر بهدم المنار و المقاصیر التی فی المساجد، فقلت فی نفسی: لای معنی هذا؟ فاقبل علی فقال: معنی هذا انها محدثه مبتدعه لم یبنها نبی ولا حجه [8]

ابوهاشم جعفری می گوید: نزد امام حسن عسکری (ع) بودم که فرمود: هرگاه قائم قیام کند دستور دهد تا مناره ها و محرابهای (مزین) داخل مساجد را ویران کنند. می گوید با خود اندیشیدم که این کار چه معنا دارد؟ امام به من رو کردند و فرمودند: معنای این کار این است که این چیزها اموری است بدعت آمیز، که نه پیامبری آنها را ساخته است و نه امامی.

در فرهنگ اسلام و تعالیم قرآن کریم و رهبران راستین الهی، برترین چیز پس از حق الهی حق انسان است. در احادیثی آمده است: حق مؤمن از حق کعبه بزرگتر است. و کعبه بزرگترین معبد و عزیزترین مکانی است که به خدا منسوب است.

امام صادق (ع):

والله ان المؤمن لاعظم حقا من الکعبه ... [9]

به خدای سوگند که حق مؤمن، از حق کعبه بزرگتر است...

نیز این موضوع در احادیث آمده است که عبادتی برتر از ادای حق و حقوق مؤمنان نیست:

امام صادق (ع):

ما عبدالله بشیء افضل من اداء حق المؤمن [10]

عبادتی برتر از ادای حق مؤمن نیست

برای اهمیت موضوع تعلیم دیگری را از امام صادق (ع) می آوریم:

امام صادق (ع):

انه لیس یقدر احد علی صفه الله و کنه قدرته و عظمته ... فکذلک لا یقدر احد علی صفه رسول الله (ص) و فضلنا ... و ما اوجب من حقوقنا. و کما لایقدر احد ان یصف فضلنا، و ما اوجب الله من حقوقنا فکذلک لایقدر احد ان یصف حق المؤمن و یقوم به... [11]

هیچکس نمی تواند خدای را توصیف کند و از ژرفای قدرت و بزرگی او سخن گوید... همچنین هیچکس نمی تواند اوصاف پیامبر (ص) و برتریهای ما را با زبان باز گوید، و حقوق واجب ما را (برشمارد) و چنانکه کسی نمی تواند فضیلتهای ما و حقوق واجب خدایی ما را برشمارد، همچنین هیچکس نمی تواند حق مؤمن را توصیف کند، و آن را به انجام برد...

این حق و حقوق، مفهومی تجریدی و دور از واقعیات زندگی ندارد، و اینطور نیست که صرفا جنبه اخلاقی داشته باشد و تنها احترام اخلاقی در این باره کفایت کند؛ یعنی در کوچه و خیابان و دیگر مراکز اجتماعی به مردم مؤمن با احترام سلام دهند و تعظیم کنند؟ نه، این ادای حق مؤمن نیست، بلکه حق و حقوق تعبیری است از واقعیتهای ملموس زندگی. هرگونه نیازی در زندگی یک انسان باشد، حقی بر جامعه و فرد ایجاب می کند. و نیازهای ضروری و حیاتی افراد و جامعه روشن است. مسائل ضروری خوراک، پوشاک، مسکن، دارو و درمان، تعلیم و تربیت و ... حقوقی است که باید نسبت به همه ادا شود، و همگان در برابر این حقها مسئولیت دارند، و کمترین حقوق، رفع نیازهای مادی مؤمنان است. [12] و ادای این حقوق بالاترین عبادتها است.

و آیا در برابر این حق و حقوقها که تکلیف مردم و جامعه و مسئولان اجتماع است، می توان به تجمل گرایی و مصرفی گری روی آورد، و به آرایش و آذین بندیها دست زد، و محرومیتها و سختیها و گرفتاریهای مؤمنان و جامعه ایمانی را نادیده گرفت.

امام باقر (ع):

عمر بن جمیع قال: سألت ابا جعفر (ع) عن الصلاه فی المساجد المصوره؟ فقال: اکره ذلک، و لکن لایضرکم الیوم، ولو قد قام العدل لرایتم کیف یصنع فی ذلک [13]

عمر بن جمیع گوید: از امام باقر (ع) پرسیدم: نمازگزاردن در مساجدی که نقش و نگرا دارد (آیینه کاری، کاشیکاری و تزیینات دارد) چگونه است؟

امام فرمود: این کار را خوش ندارم، و در این روزگار (روزگار عدم حاکمیت اسلام بر جامعه) این موضوع ضرری برای شما ندارد، لیکن اگر عدالت (بر جامعه) حاکم گردد، خواهید دید که در این امور چگونه عمل می کند؟

در این کلام امام باید دقت کرد که اگر عدالت بر جامعه حاکم گردد شیوه مسجد سازی دگرگون می شود و تزیین و تصویر سازی در مساجد منع می گردد. از این کلام معلوم می شود که اینگونه کارها در مساجد برخلاف عدالت است و در دوران حاکمیت های غیراسلامی مسکوت گذارده شده است. از این رو جامعه اسلامی و دست کم جامعه شیعه مذهب و مدعی انتظار باید پیش از دوران ظهور به عدل تن دهند و از این آرایشها و ظاهرسازیها دست بردارند، و به انسانها بنگرند و شکمهای گرسنه، و بدنهای برهنه، و کمبودهای وحشتناک مدرسه و مسکن و دارو و دیگر لوازم زندگی را در نظر آورند، و از مقدار ضرورت در مساجد و معابد فراتر نروند، و به جای مساجد غیر ضروری و تشریفاتی و اختلاف برانگیز مدرسه بسازند، بیمارستان بسازند، برای خانواده های مستضعف و بی سرپرست کار و مسکن تهیه کنند، و سرانجام برای تربیت مادی و معنوی فرزندان جامعه سرمایه گذاری کنند، و انسان نمازگزار و مؤمن و قلب خداشناس تربیت کنند.

ممکن است برخی ساده اندیشان دور از فرهنگ و جاهل به نسل و زمان معاصر و بیگانه از واقعیتهای ملموس زندگی، بپندارند که مساجد مجلل و مناره های سربفلک کشیده و زرنگار و ... ترویج دین و شعائر اسلامی است؟. این پندار پوک، بیانگر بیخبری است. نیز حاکی از نادانی و جهل به شیوه ها و روشهای درست نشر و گسترش مبانی دین است. نیز حاکی از بی اطلاعی از بریدگیها و سرخوردگیهای بحق نسلهای سرگردان و بی آینده است. بویژه نسلهای درس خوانده و آگاه. [14]

امروزه هر مکتب یا مذهی که به مشکلات انسان پاسخی اصولی و درست داد و راه حلهایی اصولی و ریشه ای ارائه کرد، در جامعه و اندیشه نسلها بویژه جوانان – نفوذ می کند و پذیرفته می شود، گر چه تشکیلات و سازمانهایی ساده و بی آلایش داشته باشد، و هر مرام و مذهبی که از حل مشکلات بشری در تئوری و عمل عاجز ماند، و حرف حساب و طرح و برنامه ای نداشت، و پاسخگوی نیازهای اصلی انسان و اجتماعات انسانی نبود کنار زده می شود، گر چه از سازمانها و مؤسسات مجلل برخوردار باشد، و در معابد و ساختمانهای سربفلک کشیده و تشریفاتی تبلیغ کند. بنابراین، شعائر دین به معنای واقعی کلمه، برافراشتن پرچم دین و آیین توحید در درون دلها و عمق زندگیها است و این مهم تحقق نخواهد پذیرفت مگر در صورتی که دین و عنوان مکتب و نظامی راهگشای حل مشکلات اصلی و پاسخگو به مسائل ضروری حیات انسانی به میدان آید.

در این نوشته که هدفی جز تبیین دین خدا و اصلاح جامعه اسلامی ندارد پیشنهاد می شود که همه آن نیکوکاران که با حسن نیت به چنین مسجد سازیها و حسینیه سازیها دست می زنند، سرمایه هایشان را در راه کارهای تولیدی صرف کنند تا جامعه را به خودکفایی برسانند و امت اسلامی را از وابستگیهای وحشتناک و اسارت بار حتی در مواد غذایی برهانند و از درآمد این سرمایه گذاریها معابد و مساجد را بسازند تا در این دوره حساس از تاریخ این مملکت اسلامی که دوران سازندگی است به تکلیف ضروری و نخستین و فوری خود عمل کرده باشند. البته تن دادن به این پیشنهاد فهم اقتصادی و اسلامی درست می خواهد و مشاورینی دلسوز و وطن پرست. و متأسفانه این هر دو در جامعه ما کمیاب است.