انتظار، نخست یک آرمان و عقیده است، و سپس در عمل و عینیت آشکار می گردد، و انسان منتظر به مرزبانی و پاسداری از حوزه جغرافیایی و فرهنگی و ایدئولوژیکی خود و همکیشان و هم مسلکان خویش می پردازد، و همواره در موضع دیده بانی است، و هوشیارانه و تیزنگرانه، به افقهای دور و نزدیک می نگرد، و هر تحرک و تحول و نقل و انتقالی را در اردوگاه های دشمن زیر نظر می گیرد، و در سنگر دفاع ایدئولوژیکی و زمینی و جغرافیایی، دشمن را از پیشروی باز می دارد، و در صورت فراهم بودن زمینه، به تهاجم نیز دست می یازد. و بدین گونه برای تحقق هدفها و آرمانهای خویش که برای تحقق آنها انتظار می کشد، از هیچ تلاشی فرو گذار نمی کند. این است که جامعه منتظر، همواره به آمادگی نظامی و دفاعی فرا خوانده شده است. و تهیه ابزار جنگ و قدرت از هر مقوله و با هر کیفیت، تکلیف گشته است. این آمادگی مخصوص زمانی ویژه، یا دورانی که به ظاهر تهاجمی علیه جامعه منتظر صورت گرفته است نیست؛ بلکه این آمادگی، باید همیشه و در سراسر دوران زندگی و زمان تکلیف وجود داشته باشد.

قلت: اربعون. قال: لکن رباطنا رباط الدهر ... [1]

ابوعبدالله جعفی می گوید: امام باقر (ع) از من پرسید: مدت مرزبانی نزد شما چقدر است؟ گفتم: چهل روز. امام گفت: لیکن مدت مرزبانی ما تا همیشه است...

برای روشن شدن این تعلیم والا و بنیادین امام پنجم، معنای «رباط» و «مرابطه» را توضیح می دهیم:

«رباط» و «مرابطه» به معنای مرزبانی و سنگرداری و دیده بانی است. و این معنا نوعاً در خطوط مقدم و در مرزهای نزدیک به دشمن و بیگانه صورت می گیرد. مجاهدان در اسلام دو نوعند: نخست آنان که، در زمان جنگ، به ستیز و نبردی رسمی و رویاروی با دشمن دست یازند، و به کارزار با دشمنان بپردازند. دیگر آنان که در غیر زمان جنگ به مرزبانی می پردازند، یعنی زمانی که جنگ و ستیز و رویارویی در کار نیست، اما مرزها و سرزمینهای اسلامی، همواره با خطر احتمالی هجوم بیگانه و دشمن رو به رو است. در این صورت مرزبانی و سنگرداری و دیده بانی تکلیف است، و حضور در خطوط مقدم برای پیشگیری احتمالی لازم است. در اینجا موضوع «ربط» و «مرابطه» پیش می آید یعنی مرزبانی و آمادگی برای دفع تهاجم احتمالی، و حراست از سرزمین اسلامی. مسلمانان در جامعه اسلامی، در زمانی که جنگی نیز در کار نباشد به مرزبانی و حفظ مرزهای اسلامی مکلفند، و هر کس به نوبت باید در مرزها حضور یابد و پاسداری کند. بنابراین «مرابطه» و «رباط» «چنان که فقها در کتاب جهاد گفته اند: آن است که مؤمنان در مرزها اقامت گزینند... و آمادگی کامل داشته باشند، تا در هنگام حمله و تهاجم ناگهانی دشمن، دفاع کنند، و کشور را نجات دهند». کمترین زمان مرابطه و مرزبانی سه روز و بیشترین دوران آن چهل روز است. و اگر کسانی بیش از چهل روز، در مرزها مقاومت کردند، پاداشی چون پاداش مجاهدان دارند. این نوع «مرابطه» و مرزبانی در زمان غیبت و حضور امام فرق نمی کنند...» [2]

معنای دیگر «مرابطه» و «رباط» (مرزبانی و سنگرداری)، پیوند و رابطه با امام، و در خدمت امام زیستن و مرزبان دستورها و خواسته های امام بودن است، به این معنا که: «جامعه مؤمنان با امام خویش ارتباط برقرار کنند، و به ریسمان ولایت امام چنگ در زنند، و با او هم پیمان شوند، و به یاری امام متعهد گردند. این قسم از «مرابطه» واجب عینی بر هر فرد است، نیابت بردار نیست، و پایه ای از پایه های ایمان است. و عملی بدون آن پذیرفته نمی شود.» [3]

گواه بر این موضوع، افزون بر احادیث و آیات ضرورت انتظار و آمادگی، آیه و احادیثی ویژه است. قرآن کریم می گوید:

یا ایها الذین آمنوا، اصبروا و صابروا، و رابطوا، و اتقوا الله لعلکم تفلحون. [4]

ای مؤمنان! شکیبا باشید و پایداری ورزید، و برای مرزبانی حاضر یراق باشید، و از خدا بترسید، شاید رستگار گردید.

امام صادق (ع) در تفسیر این آیه قرآن فرموده است:

امام صادق (ع):

اصبروا علی المصائب، و صابروا علی الفرائض، و رابطوا علی الائمه، علیهم السلام. [5]

در برابر مشکلات شکیبایی ورزید، و در انجام تکلیفها و مسئولیت ها پایدار باشید، و با امامان رابطه برقرار کنید.

و در تفسیر برهان از امام باقر (ع) در تفسیر این آیه چنین نقل شده است:

... اصبروا علی اداء الفرائض، و صابروا عدوکم، و رابطوا امامکم المنتظر. [6]

... در انجام واجبات شکیبا باشید، و در برابر دشمن پایداری کنید، و با امام منتظر و در حضور او باشید.

و در حدیث دیگری امام صادق (ع) چنین فرموده است:

امام صادق (ع):

... و رابطوا، قال (ع): المقام مع امامکم ... [7]

... «رابطوا» به معنای حضور نزد امام است...

امام باقر (ع) در سخنی که آوردیم، مردم را به همین معنا توجه می دهند: یعنی از جمله «رباطنا رباط الدهر: ما در همه زمانها مرزبان و سنگردار و مرز دارانیم.» امام، طبق آنچه در جامعه اسلامی مرسوم بود، و همگان از آن تکلیف آگاهی داشتند (یعنی نوبت در مرزبانی و مرزداری، و سه روز یا چهل روز و واجب کفایی بودن آن)، موضوع برتر و تکلیف مهمتری را نیز باز گفتند، که ما در همه دوران و همه زمانها مرزدار و مرزبانیم، و شیعه ما باید پیرو ما باشد و همواره و همیشه هوشیارانه به حراست و حفاظت از مرزهای جغرافیایی و عقیدتی سرزمین های اسلامی و دین اسلام بپردازد، و از این مهم و واجب لحظه ای غفلت نورزد.

علامه مجلسی در تفسیر این حدیث گفته است: ای یجب علی الشیعه ان یربطوا انفسهم علی طاعه امام الحق، و انتظار فرجه، و یتهیا والنصرته: بر شیعه واجب است که حاضر یراق و گوش به فرمان امام بر حق باشند، و در انتظار فرجش بسر برند، و برای یاری او آماده باشند.» [8]

بنابراین، شیعه در همه دوران عمر خویش مرزدار و مرزبان و سنگرنشین است. و در این خصلت چون امامان خویش و امام منتظر است، یعنی «رباط» (سنگرداری و مرزبانی) شیعه چون «رباط» امام، در همه دورانها و تمام روزها و روزگاران است.

امام مهدی (ع) نیز خود را «مرابط، مرزبان و مرزدار» خوانده است، در نامه به شیخ مفید:

من عبدالله المرابط فی سبیله ... [9]

(این نامه) از بنده هدا است بنده ای که مرزبان و مرزدار راه خدا است...

«مرابط: مرزبان و مرزدارم در برخی احادیث، به امام مهدی (ع) اطلاق شده است.

امام باقر (ع):

فی هذه الآیه: «یا ایها الذین آمنوا، اصبروا ... و رابطوا...» نزلت فینا، و لم یکن الرباط الذی امرنا به بعد، و سیکون ذلک من نسلنا المرابط [10]

در تفسیر این آیه: «ای مؤمنان شکیبا باشید ... و برای مرزبانی حاضر یراق...»، این آیه در باره ما نازل شده است و هنوز «رباط» و مرزبانی که به ما دستور داده شده است تحقق نیافته است. و این مرزبانی در آینده از فرزندان ما، که «مرابط» و مرزبانند تحقق خواهد یافت.

مؤلف «مکیال المکارم»، در ذیل این حدیث می گوید:

«آنچه از دقت در سخنان امامان (ع) برای من آشکار شده، این است که مقصود از «مرابط» در این حدیث امام مهدی (ع) است. و علت نامگذاری حضرت به این نام روشن است.» [11]

بنابراین، امت نیز چون امامشان، مرابطان و مرزبانان و مرزداران حماسه های جاوید اسلام و تشیع اند، و از این نظر نیز همسان و همآوا با امامشان حرکت می کنند، و با او چنین پیوندی ناگسستنی و ارتباطی استوار و بیعتی نیرومند دارند، و همیشه هوشیار و بیدار و آماده اند، و همه ابزارهای قدرت را طبق دستور قرآن کریم: «واعدلهم ما استطعتم من قوه: [12] و تا آنجا که می توانید نیرو آماده کنید»، باید فراهم سازند و در اختیار داشته باشند. اینگونه سنگرداران چون مجاهدان نزد خداوند عزیز و گرامیند. و در باره ایشان رسیده است:

پیامبر اکرم (ص):

میت یختم علی عمله، الا المرابط فی سبیل الله، فانه ینموله عمله الی یوم القیامه ... [13]

مرده، (دوران) عملش پایان می یابد، مگر مرزداران راه خدا که ایشان عملشان رشد می کند (و افزون می گردد و تداوم می یابد) تا روز قیامت...

چنان که درباره شهید رسیده است: «الشهید ینمو عمله: شهید (پس از مرگش) عملش رشد می کند و فزونی می یابد. و شاید علت این باشد که اعمال دیگران همه، در پرتو مجاهدت آنان (مرزبانان)، امکان پذیر می گردد.