چون معرفت خدا بالاترین معرفت ها و در رأس همۀ آنهاست و همه نعمت های دیگر از طریق پذیرفتن آن نصیب انسان می شود، پس بهترین و با فضیلت ترین واجبات، پذیرفتِن معرفه الله است. در این حدیث تعبیر «معرفه الربّ» به عنوان یک فعل اختیاری که بر انسان واجب است مطرح شده و این فعل اختیاری چیزی جز پذیرفتنِ معرفی خدا خودش را نیست. و از اینجا نتیجه می گیریم که گاهی به همان پذیرفتن انسان عاقل معرفت را، اطلاق «معرفت» می شود. پس در هر جا که معرفت صُنع بشر دانسته شده، همین معنا مورد نظر می باشد نه آن معرفی خدا که صنع خداست و به اختیار انسان نیست.

حال که منظور از «معرفت خدا» را در لسانِ روایات دانستیم، براحتی تصدیق می کنیم که عبادت بودنِ اعمالی چون نماز و روزه و حج و ... به همان معرفتی است که پشتوان آنهاست. قصد قربت و امتثال امر الهی، که اگر در هر عملی نباشد آن عمل عبادت محسوب نمی شود، برخاسته از همین معرفت انسان است. و به طور کلی آنچه در عبادتی همچون نماز عبادت بودن آن را تضمین می کند، خم و راست شدن و رو به قبله ایستادن و ذکر گفتن و امثال این اعمال عبدنی نیست. همه اینها وقتی نماز نام می گیرد که نمازگزار به عنوان تسلیم به پیشگاه ربّ و خالق خویش و به انگیزه اطاعتِ امرِ او و قصد تقرّب الی الله، اعمالی را که او فرموده انجام دهد و طبق دستورِ او وظیفه بندگی را ادا نماید. و همین تسلیم محض به پیشگاه پروردگار است که «معرفت خدا» نامیده می شود.

این معنا از معرفتِ خدا صرفاً مقدمۀ عبادت نیست، بلکه هم اول است و هم آخر. چون همانطور که بیان شد به منزله روحی است که در کالبد اعمال بدنیِ عبادتی مانند نماز جریان دارد و بدونِ آن، عاری از حقیقت عبادت می شود. لذا در روایت آمده است که امیرالمؤمنین (ع) فرمودند:

العِلمُ اوَلُ دَلیلٍ. وَ المَعرِفه آخِرُنِهایَهٍ [1]

علم اولین راهنماست. و معرفت آخرین درجه و مرحله است.

منظور آخرین پله مسیر عبودیت و بندگی است؛ که بندگی از معرفت آغاز می شود و به معرفت هم ختم می شود. زیرا روح و حقیقت بندگی همان معرفت است. معرفت انسان او را به بندگیِ خدا وا می دارد و در اثر بندگی، آنچه برایش حاصل می گردد، همان معرفت است اما در درجات بالاتر؛ که هر درجه از بندگی، معرفت بیشتری نصیب انسان می کند که خود انگیزه بندگی بیشتر می شود، و آن هم به نوبۀ خود باز معرفت بالاتری را به وجود می آورد که انسان را به مراتب بالاتر بندگی سوق می دهد... و همینطور این سیر بندگی با نیروی محرکۀ معرفت ادامه پیدا می کند و تا مرتبه ای که خدای متعال بخواهد سیر صعودی انسان در کسب معرفت بالا می رود. و بالاترین معرفتها برای انسان همان «معرفه الله» است که در احادیث هم تصریح شده است. امیرالمؤمنین (ع) می فرمایند:
مَعرِفَهُ اللهُ سُبحانَهُ اَعلَی المَعارِف [2]

معرفت خدای سبحان بالاترین معرفتهاست.