حال در مقایسه ایشان با ملائکه که اهل معصیت خدا نیستند و از این جهت مقرّبان درگاه الهی محسوب می شوند، به حدیث ذیل توجه می کنیم:
قالَ رسولُ الله (ص): ما خَلَقَ اللهُ خَلَقنا اًفضَلَ مِنّی وَلا اَکرَمَ عَلَیِهِ مِنّی. قال علیٌِّ (ع): یا رَسوُلَ الله، فَاَنتَ اَفضَلُ اَم جَبرَئیلُ؟ فقال (ع):
یا عَلِیَّ، اِنَّ اللهَ تَبارَکَ وَ تَعالی فَضَّلَ اَنبیاءَهُ المُرسَلینَ عَلی مَلائِکَئِهِ المُقَرَّبینَ. وَ فَضَّلَنی عَلی جَمیعِ النَّبینَ وَ المُرسَلینَ. وَ الفَضلُ بَعدی لَکَ – یا عَلِیَّ وَ لِلائِمَّهِ مِن بَعدِکَ فَاِنَّ المَلائِکَهَ لَخُدامُنا وَ خُدامُ مُحِبینا.

یا عَلِیَّ، «الَّذینَ یَحمِلونَ العَرشَ وَ مَن حَولَهُ یُسَبِحُونَ بِحَمدِ رَبَهِم وَ یَستَغِروُنَ لِلَّذینَ آمَنُوا» [1] بِوِلایَتِنا.

یا عَلِیّ، لَولاَ نَحنُ، ما خَلَقَ اللهُ آدَمَ و لاحَواءَ وَ لاالجَّنَهَ وَلاالنَّارَ وَلاَالسماءَ وَ لاَالارَضَ. وَ کَیفَ لانَکُونُ اَفضَلَ مِنَ المَلائِکَهِ وَ قَدسَبقناهُم اِلیَ التوحیدِ وَ مَعرِفَهِ رَبنّا عَزَّ وَ جَّلَ و تَسبیحهِ وَ تَقدیسِهِ وَ تَهلیلِهِ؟! لاَنَّ اَوَّلَ مَا خَلَقَ اللهُ عزوجلَّ اَرواحُنا فَاَنطَقَنا بِتَوحیدِه وَ تَمجیدِهِ، ثُّمَّ خَلَقَ الملائِکَهََ، فَلَمَا شاهَدُوا اَرواحَنا نُوراً واحِداً، اِستَعظَموا اُمُورَنا فَسَبَّحنا، لِتَعلَمَ الملائِکَهُ اَنَا خَلقُ مَخلوقوُنَ وَ اَنَّهُ مُنَّزهٌ عَن صِفاتینا. فَسَبَّحَتِ المَلائِکَهُ لِتَسبیحِنا وَ نَزّهتَهُ عَن صِفاتِنا.

فَلَمَّا شاهَدوُا عَظَمَ شَأنِنا، هَلَّلنا، لِتَعلَمَ المَلائِکَهُ اَن لااِله اِلاَّ اللهُ وَ اَناَ عَبیدٌ وَلَسنا بِآلِهَهٍ یَجِبُ اَن نُعبَدَ مَعَهُ اَو دُونَهُ. فَقالوُا: لااِلهَ اِلاَّ اللهُ.
فَلَمَا شاهَدوُا کِبَرَ مَحَلِنا، کَبَرنَا الله، لِتَعلَمَ المَلائِکَهُ اَنَّ اللهُ اَکبَرُ مِن اَن یُنالَ وَ اَنَّهُ عظیمُ المَحلِ. فَلَما شاهَدوا ما جَعَلَ اللهُ لَنا مِنَ العزَّهِ وَ القُوَّهِ، قُلنا: لاحَولَ وَ لاقوَّهَ اِلا بِاللهِ العَلِی العظِیمِ، لِتَعلَمَ المَلائِکَهُ اَن لاحَولَ وَلا قوَُّهِ اِلا بالله. فَقالَتِ المَلائِکَهُ: لاحَولَ وَلاقوَُّهَ اِلاَّ بِاللهِ. فَلَما شاهَدوٌا مَااَنعَمَ اللهُ بِهِ عَلَینا وَ اَوجَبَهُ لَنا مِن فًرضِ الطاعَهِ، قُلنا: الحَمدُللهِ، لَتَعلَمَ المَلائِکَهُ ماَ یَحِقُّ اللهُ تَعالی ذِکرُهُ عَلَینا مِنَ الحَمدِ عَلی نِعَمِهِ فَقالَتِ الملائِکَهِ: الحَمدُللهِ.

فَبِنَا اهتَدُوا اِلی مَعرِفَهِ (تَوحیدِ) اللهِ تعالی وَ تَسبیحِهِ وَ تَهلیلِهِ وَ تحمیدِهِ.

ثُّمَّ اِنَّ اللهَ تَعالی خَلَقَ آدَمَ (ع) وَ اَودَعَنا صُلبَهُ وَ اَمَرَ المَلائِکَهَ بِالسَّجُودِ لَهُ تَعظیماً لَنا وَ اِکراماً، وَ کانَ سُجُودُهُم للهِ عزَّوَجلَّ عُبُودیَّهً وَ لآدَمَ اِکراماً وَ طاعَهً لِکَونِنا فی صُلبِهِ. فَکیفَ لانَکوُنُ اَفضَلَ مِنَ المَلائِکَهِ وَ قَدسَجَدُوا لِآدَمَ کُلُّهُم اَجمَعُونَ؟! [2]

پیامبر خدا (ص) فرمود: خدا مخلوقی بهتر از من و محترمتر از من نزدِ خود، نیافریده است. علی (ع) عرض کرد: یا رسول الله آیا شما برتر هستید یا جبرئیل؟ پس آن حضرت (ع) فرمود:

ای علی، خدای متعال پیامبران فرستاده شده خود را بر ملائکه مقربِ خود برتری بخشیده، و مرا بر همه پیامبران و رسولان برتری داده و بعد از من برتری از آنِ تو، و بعد از تو از آنِ امامان است، ملائکه خدمتگزاران ما و خدمتگزاران دوستان ما هستند.

ای علی، «کسانی که عرش را حمل می کنند و آنها که در اطراف عرش هستند، به وسیله حمد خدا، تسبیح می کنند و برای کسانی که به ولایت ما ایمان آورده اند، طلب مغفرت می کنند.»

ای علی، اگر ما نبودیم خدا آدم و حوا را نمی آفرید و همچنین بهشت و جهنم و آسمان و زمین را نیز نمی آفرید. و چگونه ما برتر از ملائکه نباشیم در حالی که از ایشان در توحید و معرفت پروردگارمان پیشی گرفته ایم و در تسبیح و تقدیس و اعتراف به الوهیتِ او بر ایشان سبقت گرفته ایم؟! زیرا اولین مخلوقاتِ خدای عزوجل ارواح ما بود. پس ما را به توحید و تمجیدی خود گویا کرد. (توحید و تمجید خود را از طریق معرفیِ خود به ما آموخت) سپس ملائکه را آفرید. و ایشان وقتی ارواح ما را به صورت یک نور مشاهده کردند، امور ما را بزرگ دانستند. پس ما تسبیح گفتیم تا ملائکه بدانند که ما مخلوق هستیم و خداوند از صفاتِ ما منزه است آنگاه ملائکه هم به جهت تسبیح ما تسبیح گفتند و خداوند را از صفات ما (مخلوقات) تنزیه کردند.

پس وقتی عظمت مقام و منزلت ما را مشاهده کردند، ما «لااله الاالله» گفتیم تا ملائکه بدانند که خدایی و معبودی جز او نیست و ما بندگان هستیم و معبودهایی نیستیم تا در کنارِ خدا یا به جای او لازم باشد که عبادت شویم. پس آنها همه «لااله الا الله» گفتند. پس وقتی بزرگی موقعیت ما را مشاهده کردند، ما «الله اکبر» گفتیم تا ملائکه بدانند که خدا بزرگتر از آن ات که هرگونه دسترسی به او پیدا شود و او بلند مرتبه و عظیم است.

پس وقتی عزت و قوت خدادادی ما را مشاهده کردند، گفتیم: «لاحول ولا قوه الا بالله العلی العظیم» تا ملائکه بدانند که حول و قوه ای جز به خدا نیست. پس ملائکه هم گفتند: «لاحول ولا قوه الا بالله» پس وقتی نعمت های خدا را به ما و وجوب اطاعتِ از ما را مشاهده کردند، گفتیم: «الحمدلله» تا ملائکه بدانند که خداوند متعال به خاطر نعمت هایی که به ما ارزانی داشته مستحق حمد است. پس ملائکه هم گفتند: «الحمدالله»

بنابراین ملائکه به سببِ ما به معرفت و توحید خدای متعال و تسبیح و تهلیل و تحمید او هدایت شدند. سپس خداوند متعال حضرت آدم (ع) را آفرید و ما را در صُلب او به ودیعه گذاشت و به ملائکه فرمان داد تا برای بزرگداشت و احترام گذاشتنِ به ما (که در صلب او بودیم) بر آدم (ع) سجده کنند. سجده آنها برای بندگی خدای عزوجل و احترام به حضرت آدم (ع) و اطاعت از او بود به این جهت که ما در صُلب او بودیم. پس چگونه برتر از ملائکه نباشیم در حالی که همگیِ آنها بر حضرت آدم سجده کردند (و سجده آنها در واقع احترام و اکرام ما بود)؟!

در این حدیث علاوه بر اینکه به اصل فضلیت و برتری انوار مقدسه چهارده معصوم بر انبیاء و رسل الهی و بر ملائکه مقرب پروردگار تصریح شده است، سرّ این برتری نیز بیان گردیده که عبارت است از سبقت گرفتنِ ایشان در امر توحید و معرفه الله و تنزیه و تقدیسِ خداوند بر دیگران. و این مسئله بسیار مهم است. زیرا چنانکه در فصل اول این بخش بیان گردید، هدف از خلقت، بندگی به پیشگاه خدای متعال است و همین هدف معیار برتری بعضی از بندگانِ خدا بر بعضی دیگر می باشد و از طرفی اصل در بندگی خدا معرفتِ او و اقرار به عبودیت و بندگی اوست. و لذا چهارده معصوم (ع) چون در این وادی از سایرین پیشتر و برتر بوده اند، بالاترین مقام و منزلت را نزد خدا پیدا کرده اند. البته مطلبی که در حدیث مورد اشاره قرار گرفته مربوط به عالم ارواح و قبل از خلقتِ خاکیِ حضرت آدم (ع) بوده که در انتهای آن اشاره مختصری به خلق بدنِ خاکیِ حضرت آدم (ع) و به ودیعه گذاشتن نور چهارده معصوم (ع) در صُلبِ ایشان شده است. به هر حال خدای متعال درس توحید و تقدیس و تنزیه خود را از طریق این انوار مقدسه به ملائکه داده است. و بنابراین قبل از پیدایش انسان های خاکی، وسیله هدایت ملائکه، همین چهارده معصوم (ع) بوده اند و به همین جهت برتر و بالاتر از ملائکه می باشند.

قضیه دیگری در ماجرای سجدۀ ملائکه بر حضرت آدم (ع) پیش آمد که نقل آن نیز در بحث فعلی مفید فایده است. امام رضا (ع) می فرمایند:

اِنَّ آدَمَ لَمّا اَکرَمَهُ اللهُ تَعالی ذِکرُهُ بِاِسجادِ مَلائِکَتِهِ لَهُ وَ باِدِخالِهِ الجَنَّهَ، قالَ فی نَفسِهِ: هَل خَلَقَ اللهُ بَشَراً اَفضَلَ مِنّی؟ فَعَلِمَ اللهُ عزَّوَجَّلَ ماوَقَعَ فی نَفسِهِ فَناداهُ: اِرفَع رَأسَکَ یا آدَمُ فَانظُر اِلی ساقِ عَرشی. فَرَفَعَ آدَمُ رَأسَهُ فَنَظَرَ اِلی ساقِ العَرشِ فَوَجَدَ عَلَیهِ مَکتُوباً: لا اِله اِلاَّ اللهُ مُحَّمَدً رسُولُ اللهِ. عَلیُّ بنُ اَبی طالِبٍ اَمیرالمؤمِنینَ. وَ زَوجَتُهُ فاطِمَهُ سَیدَِهُ نِساءِ العالِمینَ. وَ الحَسَنُ وَ الحُسَینُ سَِیدّا شَبابِ اَهلِ الجَنَّهِ.

فَقالَ آدَمُ (ع): یا رَبِّ مَن هؤُلاء؟ فَقالَ عزَّوَجَّلَ: مِن ذُریَّتِکَ وَ هُم خیرٌ مِنکَ و مِن جَمیعِ خَلقی. وَلولاهُم ما خَلَقتُکَ، وَلاخَلَقتُ الجَنَّهَ وَ النَّارَ، وَلاَ السَّماءَ وَالاَرضَ[3]

وقتی خدای متعال با به سجده آوردن ملائکه نسبت به حضرت آدم و داخل بهشت کردنِ او، مورد احترام و اکرام خویش قرارش داد، آدم پیش خود گفت: آیا خداوند انسانی بهتر از من خلق کرده است؟ پس خدا آنچه را به دل او آمده بود دانست و به او خطاب کرد: ای آدم، سَرِ خود را بلند کن و به ساقِ عرشِ من بنگر. پس آدم سَرِ خود را بلند کرد و به ساقِ عرش نگریست و این جملات را آنجا به صورت مکتوب یافت: «لااله الاالله. محمد رسول الله است.

علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین است. و همسرش فاطمه سرور زنان عالمیان است و حسن و حسین دو آقای اهل بهشت هستند.»

آدم (ع) پرسید: پروردگارا، اینها چه کسانی هستند؟ خدای عزوجل فرمود: اینها از فرزندان تو هستند و از تو و از همه مخلوقاتم بهتر هستند. و اگر اینها نبودند، من تو را نمی آفریدم، و نیز بهشت و جهنم و آسمان و زمین را هم نمی آفریدم.

پس بدون تردید خدای متعال در مجموع آفریده های خود، مخلوقاتی اشرف و افضل از این چهارده معصوم (ع) ندارد و امتیازات و کراماتی به اینها عطا کرده که به احدی از مخلوقات خود نداده و نخواهد داد. مناسب است که قسمت هایی از عبارات زیارت جامعه کبیره را که در خصوصِ اهل بیت (ع) از امام هادی (ع) وارد شده در این موضوع مورد دقت نظر قرار دهیم:

آتاکُم اللهُ مالَم یُؤتِ اَحَداً مِنَ العالَمین. طَأطَأَ کُلَّ شَریفٍ لِشَرَفِکُم وَ بَخَعَ کُلُّ مُتَکَبِرِ لِطاعَتِکُم. وَ خَضَعَ کُلَّ جَبارٍ لِفَضلِکُم. وَ ذَلَّ کُلَّ شَیءٍ لَکُم.

خداوند به شما آنچه را که به اَحَدی از جهانیان نداده بخشیده است. هر شرافتمندی در مقابل شرافتِ شما سر به زیر انداخته و هر صاحب کبریایی به اطاعت از شما گردن نهاده. و هر جباری در مقابل فضیلت شما خاضع گردیده و هر چیزی در عالم در برابر شما خوار و ذلیل گشته است.

خداوند قبل از آنکه به انسانها کسوت خاکی بپوشاند، در عوالم قبل از این دنیا، وقتی خود را به ارواحِ همه مخلوقاتش معرفی کرد، پس از معرفی خویش، پیامبر اکرم (ص) را به عنوان رسول و نبی خود و ائمه (ع) را به عنوان ولی خود به همه مخلوقات معرفی فرمود، به طوری که عظمتِ مقام و منزلت والای ایشان، برای همگان، قبل از آنکه به دنیا آیند، روشن و اشکار گردید. و این شناخت به قدری عمیق بود که همه آنها دانستند هرگز طمع رسیدن به مقامات چهارده معصوم (ع) را هم نمی توانند در سَر بپرورانند. در زیارت جامعه کبیره چنین آمده است:

فَبَلَغَ اللهُ بِکُم اَشرَفَ مَحَلٌ المُکَّرَّمینَ وَ اَعلی مَنازِلِ المُقَّرِبینَ وَ اَرفَعَ دَرَجاتِ المُرسلینَ؛ حیثُ لَایَلحَقُهُ لاحِقُ وَلایَفوُقُهُ فائِقٌ وَلا یَسبِقُهُ سابِقٌ وَ لایطمَعُ فی اِدراکِهِ طامِعٌ. حَتَّی لایَبقی مَلَکٌ مُقَّرّبُ وَ لانَبیُِّ مُرسَلٌ وَلاصِدقٌ وَلاشَهیدٌ وَلاعالِمٌ وَ لاجاهِلٌ وَ لادَنِیَّ وَلافاضِلٌ وَلامؤمِنٌ صالِحٌ وَلافاجِرٌ طالحٌ وَلاجَبارٌ عَنیدٌ وَلاشیطانٌ مَریدٌ وَلا خَلقُ فیما بَینَ ذلِکَ شَهیدٌ اِلاّ عَرَّفَهُم جَلالشهَ اَمرِکُم وَعِظَمَ خَطَرِکُم وَ کِبَرَ شَأنِکُم وَ تَمامَ نُورِکُم وَ صِدقَ مَقاعِدِکُم وَ ثَباتَ مقامِکُم وَ شَرَفَ مَحَلِکُم وَ مَنزِلَتِکُم عِندَهُ وَ کَرامَتَکُم عَلَیِه وَ خاصَّتُکُم لَدَیهِ وَ قُربَ مَنزِلَتِکُم مِنهُ

پس خداوند شما را به شریفترین مقامی که مکرَّمین دارند و بالاترین منزلتی که مقربین دارند و بالاترین درجاتی که رسولان دارند، رساند؛ آن مقام و منزلتی که هیچکس به آن نخواهد رسید، و هیچکس بالاتر از آن نمی باشد، و کسی هم در رسیدنِ به آن مقام از شما پیشی نگرفته، و هیچکس هم طمع رسیدن به آن را در سَرِ خود نمی پروراند. به طوری که باقی نماند هیچ فرشته مقرب و هیچ پیامبر مرسل و هیچ صدیق و هیچ شهید و هیچ عالم و جاهلی و هیچ پست و بالایی و هیچ مؤمن صالح یا بی ایمانِ ناشایسته ای و هیچ جبار سرکشی و هیچ شیطان عصیانگری، و خلاصه هیچ مخلوقی در میان همه اینها باقی نماند مگر آنکه خداوند جلالت امر شما و عظمت موقعیت شما و بزرگی مقام شما و نورِ کامل شما و موقعیت های راستین شما و استوار مقام شما و شرافتِ جایگاه و منزلت شما را نزد خودش و احترام شما را پیش خود و امتیازات خاص شما را نزد خود و نزدیکی مقام شما را به خودش، بر آنان مشخص و آشکار گردانید.

پس همۀ خلایق قبل از اینکه در دنیا خلقت خاکی پیدا کنند، معرفت کامل نسبت به ویژگی های خاص مقام چهارده معصوم (ع) پیدا کرده اند. آری؛ دنیا سرای غفلت و فراموشی همه حوادث عوالم قبل است و خودِ خداوند چنین خواسته که انسان ها آنچه را که قبلاً شناخته اند، از یاد ببرند و در این عالم دوباره آزمایش شوند. ولی البته فراموشیِ آن مطالب، در اصلِ وجود آن که به دلایل نقلی معتبر اثبات می شود لطمه ای وارد نمی سازد. [4]