چنانکه گذشت معرفت خدا و رسول (ص) صُنع خودِ خداست و مخلوقات نقشی در اعطای معرفت ندارند، بلکه وظیفه آنها پس از حصول معرفت تسلیم نسبت به آن و پذیرفتنِ آن می باشد. در مورد معرفت امام (ع) نیز مطلب از همین قرار است و سهم انسان در معرفت امام (ع) این است که به معرفی خدا گردن نهد.

پس ابتدا باید دید که خداوند چگونه ائمه (ع) را معرفی کرده است. این معرفی در دو بخش صورت گرفته است؛ یکی معرفی اشخاص ایشان، و دیگر معرفی اوصاف و ویژگی هایی که خدا به آنها عطا نموده است. وظیفه انسان هم پس از این معرفی عبارت است از اینکه همان اشخاص و افراد را متصف به آن صفات بداند و این را در دلِ معتقد گردد و از صمیم جان گردن نهد.

در اینجا اگر بخواهیم به همۀ اختصاصات ائمه (ع) اشاره کنیم، بحثی بسیار طولانی لازم می آید که از حوصلۀ این نوشته خارج است. و لذا تنها به گوشه ای از اهم آنها در حد اشاره اکتفا می کنیم. امام رضا (ع) می فرمایند:

الاِمامُ اَمینُ اللهِ فی خَلقِهِ وَ حُجَّتُهُ عَلی عِبادِهِ، وَ خَلیفَتُهُ فی بِلادِهِ، وَ الداعی اِلی اللهِ، وَ الذابَّ عَن حُرَم اللهِ، الاِمامُ المُطَهَّرُ مِنَ الذُّنوبِ، ئوَ المُبرَی مِنَ العُیُوبِ، المَخصوصُ باِلعِلمَّ، الموسوُمُ بِالحِلمِ، نَظامُ الدین، وَ عِزَّ المُسلِمینَ، وَ غَیظُ المُنافِقینَ، وَ بَوارُ الکافِرینَ [1]

امام امانتدار الهی در میان خلقش، و حجتِ او بر بندگانَ، و خلیفه او در سرزمین هایش، و دعوت کننده به سوی خدا و دفاع کننده از حقوق واجب او بر بندگان است. امام پاک گردیده از گناهان و بر کنار گشته از عیبهاست که همه علم اختصاص به او دارد و به حلم شناخته می شود. امام نظام دهنده به دین و باعث سربلندی مسلمانان و خشم منافقان و از بین رفتنِ کافران است.

اگر همین چند ویژگی را که در اینجا بیان شد خوب متوجه شویم، برای تسلیم کامل و سر سپردگی به امام (ع) کفایت می کند؛ تا چه رسد به اینکه ویژگی های دیگر این بزرگواران برای ما روشن گردد.

درباره تعبیر «خلیفه الله» قبلاً توضحی دادیم و روشن شد که راه ارتباط با خدا و کشف رضا و سخطِ او برای منحصر است در اینکه با خلیفه او ارتباط داشته و سخنِ او را به عنوانی خواستِ خدا بدانند. و چنین کسی تحت تأثیر القائات شیطان قرار نمی گیرد و خدا او را از شرّ آفات شیطانی حفظ می فرماید. و لذا حضرت فرموده است: «المطهر من الذنوب» که مقام عصمت ائمه (ع) را بیان می کند.

ائمه (ع) کسانی هستند که از حلقوم ایشان جز سخنِ وحی خارج نمی شود و اگر چیزی را امر کنند، امرشان امر خداست. و در صورتی که از چیزی نهی نمایند، آن نهی هم نهی خداست.

تعبیر دیگر این است: «المخصوص بالعلم» یعنی امام (ع) کسی است که همه علم اختصاص به او دارد. بنابراین هیچ علمی را خدا خلق نکرده مگر اینکه امام (ع) به آن آگاهی دارد. و هر کس دیگر هم که می خواهد بهره ای از علم داشته باشد، چون همه علم نزد امام (ع) است، باید منحصراً از ایشان اخذ کند و به غیر او مراجعه نکند.

پس تنها چنین کسی است که می تواند حجت خدا بر بندگان باشد. «حجت» یعنی دلیل قاطع و بُرَنده. و امام (ع) چون دارای آن ویژگیهای اختصاصی است، دستوراتش حجت خداست بر مردم که باید به همۀ آنها عمل کنند و عذری در ترکِ آنها ندارند. و اگر مردم واقعاً و با جان و دل تسلیم ائمه (ع) گردند و خود را به ایشان بسپرند، دینِ الهی در جامعه نظام یافته و مسلمان سربلند شده و منافقان خشمگین گشته و کافران هم از بین می روند. درباره تعبیر «امین الله فی خلقه» نیز بزودی سخن خواهیم گفت.

ادامه فرمایش امام رضا (ع) چنین است:

الاِمامُ واحِدُ دَهرِهِ. لایُدانیهِ اَحَدٌ ولایُعادِلُهُ عالِمٌ وَ لایُوجَدُ مِنهُ بَدَلٌ وَلالَهُ مِثلً وَ نَظیرٌ. مخصُوصٌ بِالفضلِ کُلِهِ مِن غیرِ طَلَبٍ مِنهُ لَهُ وَلاَ اکتِسابٍ بَلِ اختِصاصً مِنَ المُفَضِلِ الوَهابٌ

امام یگانه روزگار خویش است. هیچکس (در مقام) به (منزلت) او نزدیک نمی شود. و هیچ عالمی با او برابری نمی کند. و جایگزین برای او پیدا نمی شود. و شبیه و مانند ندارد. همه فضیلتها مخصوص اوست بدون آنکه آنها را طلب کرده و به اختیار خود کسب کرده باشد، بلکه این امتیازی از طرف فضل کننده بسیار بخشنده (خداوند) برای امام می باشد.