اهل بیت (ع) تنها و تنها از طریق بیان خودشان، که در واقع معرفی خداوند است، شناخته می شوند. بنابراین برای آشنایی با ایشان باید صرفاً به احادیث خودشان مراجعه کرد. بحثِ عقلی در اینجا راه به جایی نمی برد. یکی از بهترین ادلۀ نقلی که به خوبی مُعرِف این ذوات مقدسه می باشد، عباراتی است که در زیارت جامعه کبیره آمده و از لحاظ سند جزء موثق ترین ادلۀ نقلی به شمار می آید. ما در اینجا یک سیر اجمالی و گذرا به فرازهایی از این زیارت که ما را به معرفتِ ایشان نزدیکتر می سازد، خواهیم داشت و خوانندگان محترم را به دقت در معانی عبارات این زیارت شریف دعوت می نماییم.

قسمت های اول زیارت اشارت هایی است به مقامات الهی ائمه (ع) و فضایل و کمالات خدادادی ایشان:

السَّلامُ عَلَیکُم یا اهلَ بَیتِ النُّبُوَّهِ وَ مَوضَعَ الرَّسالَهِ وَ مُختَلَفَ المَلائِکَهِ وَ مَهبِطَ الوَحیِ ... وَ ساسَهَ العِبادِ... وَ اَبوابَ الایمانِ وَ اُمَناءَ الرَّحمنِ[1]

سلام بر شما اهل بیت نبوت و جایگاه رسالت (الهی) و محل رفت و آمدِ فرشتگان و مکان نزولِ وحی ... و تدبیر کنندگانِ امور بندگان ... و درهای ایمان و کسانی که امین (پروردگار) رحمان هستند.

اهل بیت (ع) از طرفِ خدا مأمور اداره و تدبیر امور بندگانِ او هستند و خدا ایشان را امین دانسته و نسبت به مسئولیتی که به آنها واگذار کرده کاملاً اعتماد دارد که هیچگونه تخطی از خواستِ خدا در کار ایشان روی نخواهد داد.

السَّلامُ عَلی اَئِمَّهِ الهُدی وَ مَصابیحِ الدَّجی ... وَ کَهفِ الوَری.

سلام بر پیشوایان هدایت و چراغ های روشنگرِ تاریکیها ... و پناهگاه مردم.

اهل بیت (ع) در مسیر هدایت، پیشوا و مقتدا هستند و در تاریکی های جهل و گمراهی، چراغ روشنگرِ صراط مستقیم، ایشان هستند و خدا ایشان را مأمن و پناهگاه مردم ساخته است تا به آنها پناه بیاورند.

السلامُ عَلَی الدُعاهِ اِلَی اللهِ وَ الادِلاءِ عَلی مَرضاهِ اللهِ ... وَ المُظهِرینَ لِاَمرِ اللهِ وَ نَهیِهِ وَ عِبادِهِ المُکرَمین الذینَ لایَسبِقوُنَهُ بِالقَولِ وَ هُم بِاَمرِهِ یَعمَلُونَ.

سلام بر دعوت کنندگان به سوی خدا و نشاندهندگانِ رضای خدا ... و آشکار کنندگان امر و نهی خدا و بندگانِ مورد اکرام خدا که در هیچ سخنی از او پیشی نمی گیرند و صرفاً به فرمانِ او عمل می کنند.

دعوت به سوی خدا، شأن اصلی پیامبر (ص) و امام (ع) است که کار اصلی همۀ پیامبران الهی نیز همین بوده است. رضا و سخط الهی را از طریق اهل بیت (ع) می توان فهمید که در قلوب ایشان جز حق و حقیقت راه ندارد. قول و فعلِ ایشان آشکار کننده امر و نهی الهی است و اینها بندگان عزیز خدا هستند که هیچ سخنی نمی گویند و هیچ کاری نمی کنند مگر آنکه طبق فرمان الهی است و از خود در برابر خواست خدا هیچ خواسته ای ندارند.

رَضِِیَکُم خُلَفاءَ فی اَرضِهِ ... وَ اَنصاراً لِدینِهِ .... وَ تَراجِمَهً لِوَحیهِ وَ اَرکاناً لِتَوحیدِهِ وَ شُهَداءَ عَلی خَلقِهِ وَ اَعلاماً لِعِبادهِ وَ مَناراً فی بِلادِهِ وَ اَدِلاءَ عَلی صِراطِهِ عَصَمَکُم اللهُ مِنَ الزَّلَلِ وَ آمَنَکُم مِنَ الفِتَنِ وَ طَهرَّکُم مِنَ الدَّنسِ وَ اَذهَبَ عَنکُمُ الرِجسَ وَ طَهَرَکُم تَطهیراً.

خدا شایسته دانست و پسندید شما را برای اینکه خلیفه های او در زمین باشید.... و برای اینکه یاری دهندگان او باشید.... و برای اینکه ترجمانِ وحی الهی باشید و پایه های توحیدِ خدا و گواهان بر خلقِ او و پرچمهای (هدایت) بندگانِ او و چراغهای راهنما در سرزمین های او و نشاندهندگان راه او باشید. خدا شما را از لغزشها حفظ کرده و از فتنه ها در امان داشته و از آلودگیها پاک نموده و هرگونه پلیدی را از شما دور ساخته و شما را کاملاً پاک قرار داده است.

یکی از شئون اهل بیت (ع) این است که یاری کنندگانِ دین خدا هستند. یعنی خدای متعال به وسیله ایشان دین خود را حفظ و نگهداری می کند. اعتقاد به توحید خداوند در قلوب بندگان، بر پایه های وجود اهل بیت (ع) استوار گشته و راه خدا را اینها نشان می دهند.

تا اینجا گوشه ای از کمالات ائمه (ع) بیان گردید. در قسمتِ بعدی زیارت اشاراتی است به اینکه اهل بیت (ع) در مقام عمل چه کردند و چگونه آنچه را خداوند از ایشان خواسته بود تحقق بخشیدند:

فَعَظَّمتُم جَلالَهُ وَ اکَبَرتُم وَ مجَّدتُم کَرَمَهُ وَ آدَمتُم ذِکرَهُ وَ وَکَّدتُم میثاقَهُ وَ اَحکَمتُم عَقدَ طاعَتیِهِ وَ نَصَحتُم لَهُ فِی السّرِ وَ العلانِیَهِ وَ دَعَوتُم اِلی سَبیلهِ بِالحَکمَهِ وَ المَوعِظَهِ الحَسَنَهِ وَ بَذَلتُم اَنفُسَکُم فی مَرضاتِهِ وَ صَبَرتُم عَلی ما اَصابَکم فی جَنبِهِ وَ اَقَمتُمُ الصَّلاهَ وَ آتیکُمُ الزَّکاهَ وَ اَمرتُم بَالمعروفِ وَ نَهیتُم عَنِ المنُکَّر. وَ جاهَدتُم فی اللهِ حقَّ جِهادِهِ حَتی اَعلَنتُم دَعوَتهَ وَ بَینُتُم فَرائِضَهُ، وَ اَقَمتُم حُدودَهُ، وَ نشَرتُم شَرائعِ اَحکامِهِ، وَ سَنتُم سُنَّهُ، وَ صِرتُم فی ذلِکَ مِنهُ اِلیَ الرَّضا، وَ سَلَّتُم لَهُ القَضاءَ، وَ صَدَّقتُم مِن رُسُلِهِ مَن مَضی.

شما جلال خداوند را بزرگ داشتید. و بزرگی مقامش را پاس داشتید و بزرگواری او را تمجید کردید. و یاد و نام او را به طور مداوم حفظ کردید. و میثاق او را محکم نمودید. و پیمان اطاعت از او را مستحکم داشتید. و در پنهان و آشکار برای او (مردم را) نصیحت کردید. و به وسیله حکمت و موعظه نیکو به راه خدا دعوت کردید. و جانهای خود را در راه رضای او فدا کردید. و نسبت به آنچه از ناملایمات در مسیر الهی بر سرتان آمد، بخوبی صبر نمودید. و نماز را به پا داشتید. و زکات را پرداختید. و امر به معروف و نهی از منکر کردید. و در راه خدا به شایستگی جهاد نمودید. تا آنکه دعوت خدا را علنی ساختید، و واجبات او را واضح و آشکار نمودید، و حدود الهی را به پا داشتید و نشر احکام و شریعت او را نمودید، و سنتهای خدا را رواج دادید. و در این زمینه ها طوری عمل کردید که خداوند از شما راضی گشت و تسلیم فضای الهی شدید و همه پیامبران گذشته را تصدیق نمودید.