یکی دیگر از شرایط و لوازم معرفت امام (ع) تسلیم به ایشان است. و معرفت صحیح جز به این وسیله برای انسان حاصل نمی گردد. امام صادق (ع) می فرمایند:

اِنَّکُم لاتَکُونوُنَ صَالِحینَ حَتیّ تَعرِفوُا وَلا تَعرِفونَ حَتّی تٌصَدِقُوا وَ لاتُصَدِقُونَ حَتیّ تُسَلِموُا [1]

شما تا معرفت نداشته باشید، اهل عمل صالح» نخواهید بود. و تا باور و اعتراف نداشته باشید، معرفت نخواهید داشت. و تا تسلیم نشوید، باور و اعتراف نخواهید داشت.

پس تصدیق شرط معرفت و تسلیم هم شرطِ تصدیق است. بنابراین معرفت بدون تسلیم حاصل نمی شود. و وقتی این هر سه وجود داشته باشد، انسان در شمار صالحان قرار می گیرد و اعمال صالحه از او سر می زند. زیرا عمل صالح باید برخاسته از معرفت صحیح قلبی باشد و آن هم جز با تسلیم به دست نمی آید. پس کسی که اهل تسلیم به اهل بیت (ع) نیست، اهل معرفت و ولایت ایشان هم نیست و علم صالحی هم ندارد. «تصدیق» همان باور و اذعان قلبی است که تا این حالت در انسان پیدا نشود، معرفتی محقق نمی گردد. پس این چهار چیز تسلیم، تصدیق، معرفت و عمل صالح با هم هستند و تا با هم جمع نباشند، انسان به حقیقت ایمان نمی رسد.

البته تسلیم شدن به اوامر و نواهی ائمه (ع) لازمه پایین ترین درجه از معرفت امام (ع) است؛ که در گذشته از امام صادق (ع) نقل کردیم:

اَدنی مَعرِفَهِ الاِمامِ اَنَّهُ عِدلُ النَّبیّ (ص) اِلا دَرَجَهَ النَّبُوَّهِ وَ وارِثُه وَ اَنَّ طاعَتَهُ طاعَهُ اللهِ وَ طاعَهُ رَسُولِ اللهِ وَ التَّسلیمُ لَهُ فی کُلِّ اَمرٍ وَ الرَّدُ اِلَیهِ وَ الاخذُ بِقَولِهِ [2]

پایین ترین حد معرفت امام این است که او همتای پیامبر (ص) مگر در نبوت و وارث آن حضرت می باشد، و اینکه اطاعت از امام، اطاعت از خدا و رسول خداست، و تسلیم شدن به او در هر کار، و ارجاع دادن هر چیزی به ایشان و سپس برگرفتن نظر امام در آن مورد.

اگر شخصی به درجه ارجاع و تسلیم نسبت به امام (ع) نرسد، اصلاً مؤمن نخواهد بود. چنانکه فرموده اند:

لایَکُونُ العَبدُ مُؤمِناً حَتی یَعرِفَ اللهَ وَ رَسُولَهُ وَ الائِمَّهُ کُلَّهُم وَ اِمامَ زَمانِهِ وَ یَرُدَّ اِلَیهِ وَ یُسَلِمَ لَهُ [3]

بنده، مؤمن نخواهد بود مگر آنکه معرفت خدا و رسول او و همه امامان و امام زمان خود را داشته باشد و به آن حضرت ارجاع دهد و تسلیم ایشان باشد.

و این مسئله یکی از چیزهایی است که برای سلامتِ دین در زمان غیبت، وجودش ضرورت دارد. و به همین جهت چنانکه گذشت بعد از شرطِ صحتِ معرفت، فرموده اند:

وَلَم یَجِد فی نَفسِهِ حَرَجاً مِمّا قَضَینا وَ سَلَّمَ لَنا اَهلَ البَیتِ [4]

تسلمی در اینجا تسلیم قلبی است. یعنی باید با میل و رغبت و رضایتِ قلبی، خواسته های اهل بیت (ع) را بپذیرد و قبول آنها برایش سختی نداشته باشد. به قدری این مسئله ظریف و مهم است که اگر کسی همه ظواهر دین را داشته باشد، ولی این حالتِ قلبی هنوز در او پیدا نشده باشد، از ایمان کاملاً بی بهره است و اصلاً جزء مشرکین خواهد بود. و به طور کلی درجه ایمان انسان بستگی به درجه تسلیم قلبی او دارد و هر چقدر در این تسلیم ضعیف باشد،آلوده به مراتبی از شرک خواهد بود. امام صادق (ع) می فرمایند:
لَو اَنَّ قَوماً عَبَدُواللهَ وَحدَهُ لاشَریکَ لَهُ وَ اَقاموُا الصَّلاهَ وَ آتَوُا الزَّکاهَ وَ حَجَّوا البَیتَ وَ صامُوا شَهرَ رَمَضانَ ثُمَّ قالوا لِشَیءِ صَنَعهُ اللهُ اَو صَنَعَهُ النبیَّ (ص) اَلا صَنَعَ خِلافَ الذی صَنَعَ، اَو وَجَدُوا ذلِکَ فی قُلُوبِهِم، لَکانوا بِذلِکَ مُشرِکینَ، ثَّمَّ تلاهذِهِ الآیَهَ: «فَلا وَ رَبَّکَ لایؤمِنونَ حَتیّ یُحَکِمُوکَ فیما شَجَرَ بَینَهُم ثٌمَّ لاَیَجدُوا فی اَنفُسِهِم حَرَجاً مِمّا قَضَیتَ وَ یُسَلِمواُ تَسلیماً» [5] ثُمَّ قالَ اَبوعبدِاللهِ (ع): فَعَلَیکُم بِالتَّسلیمِ [6]

اگر کسانی خداوند را بی آنکه برایش شریکی قرار دهند، عبادت کنند و نماز را به پا دارند و زکات بپردازند و حج خانه (خدا) را به جا آورند و ماه رمضان را روزه بگیرند، سپس (با وجود همه اینها) نسبت به آنچه خدا یا پیامبر (ص) انجام داده اند، بگویند که چرا خلافِ آن را انجام نداد، یا در دلهایِ خود چنین اعتراضی بیابند (گر چه آن را به زبان هم نیاورند) به همین خاطر مشرک می گردند. سپس حضرت این آیه را تلاوت فرمودند: «نه، به پروردگارت سوگند که ایمان نخواهند آورد مگر آنکه در اختلافات خود تو را حاکم کرده، سپس پذیرفتن حکم تو برایشان سخت نباشد و کاملاً تسلیم باشند» سپس حضرت فرمودند: بر شماست که تسلیم باشید.

می بینیم که حالت «تسلیم» وقتی حاصل می شود که شخص در دلِ نسبت به آنچه اهل بیت (ع) انجام داده یا فرموده اند، کاملاً راضی و خشنود باشد و پذیرفتنِ آن هیچگونه سختی برای او نداشته باشد. و این، حقیقتِ ایمان و روح دین است.

امام سجاد (ع) می فرمایند:

اِنَّ دینَ اللهِ عَزَّوَجَلَّ لایُصابُ بِالعقولِ الناقِصِهِ وَ الاراءِ الباطِلهَِ وَ المَقاییس الفاسِدَهِ، وَلایُصابُ اِلا بِالتَّسلیم. فَمَن سَلَّمَ لَنا سَلِمَ. وَ مَنِ اقتَدی بینا هُدِیَ وَ مَن کانَ یَعمَلُ بِالقیاسِ وَ الرَّایِ هَلَکَ. وَ مَن وَجَدَ فی نَفسِهِ شَِئاً مِمّا نَقُولُهُ اَو نَقضی بِهِ حَرَجاً، کَفَرَ بِالِّذی اَنزَلَ السَّبعَ المَثانیَِ وَ القُرآنَ العظِیمَ وَ هُوَ لایَعلَمُ [7]

همانا دین خدای عزوجل با عقلهای ناقص و اندیشه های باطل و معیارهای نادرست به دست نمی آید، و فقط از طریقق تسلیم حاصل می گردد. پس هر که تسلیم ما گردد، سالم می ماند. و هر که به ما اقتدا کند، هدایت می شود. و هر کس به تشخیص و فهم خود عمل می کند، هلاک می شود. و هر که نسبت به (پذیرفتن) احادیث ما یا احکام ما، در دل احساس سختی نماید، به آن که سبع مثانی و قرآن بزرگ را نازل فرموده (خداوند متعال) کافر شده بدون آنکه خودش بداند.

خطر بزرگ این است که فرد چه بسا خودش نداند و نفهمد که مرتکب چه اشتباهی شده ولی در عین حال مشرک و کافر باشد. آری؛ دینداری جز با تسلیم محض نسبت به فرمایشات اهل بیت (ع) حاصل نمی گردد و هیچکس نباید به فهم و رأی خود یا دیگران، در مقابل احادیث وقعی بنهد. و این امر خصوصاً در زمان غیبت که دسترسی به امام (ع) به طور عادی امکان پذیر نیست و تنها راه نجات مراجعه به احادیث ائمه (ع) در همه مسائل اعم از اعتقادی و عملی است، کار ساده ای نمی باشد و براحتی محقق نمی گردد.