از دیگر آثار و نشانه های معرفت امام (ع) یاد کردن از ایشان به مناسبتهای مختلف و حتی به صورتِ دائمی و همیشگی است و این در اثر محبت به ایشان می باشد. انسان وقتی کسی را دوست می دارد، به اندازه محبتش نسبت به او، از یادِ او غافل نمی شود. چون پیوند قلبی اش با محبوب به اندازه ای قوی است که نمی تواند از او فراموش نماید. لذا اهل ایمان و معرفت امام (ع) در زمان غیبت ایشان که از دیدن ظاهری حضرت محروم هستند، هرگز قلباً او را از یاد نمی برند. شخصی از حضرت موسی بن جعفر (ع) درباره آیه شریفه «وَ اَسبَغَ عَلَیکُم نِعَمَهُ ظاهِرَهً و باطِنَهً» [1] «و نعمتهای ظاهری و باطنی خود را بر شما تمام کرد» سئوال کرد و حضرت چنین پاسخ دادند:
بله؛ شخص او از دیدگانِ مردم غایب می شود، ولی یادِ او از دلهای اهل ایمان غایب نمی شود و او دوازدهمین نفر از ما (امامان) است.
مردم بی ایمان ممکن است او را فراموش کنند، چون او را نمی شناسند، اما آن که او را می شناسد و اهل معرفت و ولایت اوست، چگونه ممکن است فراموشش کند؟! آنقدر مؤمنان زمانِ غیبت باید پیوندشان با امامشان قوی شده باشد که هرگز از یاد او غفلت نکنند و هیچ چیز آنها را از یاد محبوب باز ندارد.
به قول مرحوم آیت الله سید محمد تقی موسوی اصفهانی صاحب کتاب شریف «مکیال المکارم فی فوائد الدعاء للقائم (ع)»: مؤمنان در یاد کردن از مولای خود به مقتضای درجاتِ ایمان و مراتب معرفت و یقین خود، درجات متفاوت و مراتب مختلفی دارند. حالِ بعضی از آنها یاد کردن از مولایشان چنان است که شاعر گفته است:
اللهُ یَعلَمُ اَنی لَستُ اَذکُرُکُم
فَکَیفَ اَذکُرکُم اِذ لَستُ اَنساکُم [3]
یعنی: خدا می داند که من شما را یاد نمی کنم! زیرا چگونه شما را یاد کنم در حالی که هیچگاه فراموشتان نمی کنم؟!
سپس صاحب مکیال تذکراتی درباره چگونگی زنده نگه داشتنِ یاد امام عصر (ع) در شبانه روز، بیان می کند که ما ترجمه عبارات ایشان را در اینجا قفل می کنیم:
«چون صبح کنی پس بدان که این زندگی که خداوند به تو داده، به برکت آن حضرت (ع) است پس او را سپاس بگزار، و خدای تعالی را بر نعمتی که به تو عنایت فرموده شکر کن. و مواظب خودت باش که مبادا این نعمت را در غیر رضای او صرف نمایی که مایه تیره روزی و بار سنگینی تو خواهد شد. پس چنانچه در معرض گناهی قرار گیری، به یادآور که مولایت در این حالت زشت و گونه بد تو را می بیند. پس به پاس احترام او آن گناه را واگذار. و اگر کار خوبی پیش آید، به انجام آن سبقت کن و بدان که آن نعمتی است الهی که خدای تعالی آن را به برکت مولایت به تو بخشیده است، و خدای را بر آن سپاس بگزار و آن را به مولا و صاحب زمانت هدیه کن و با زبان حال و مقال عرضه بدار:
عزیزا، بر ما و اهل ما سختی رسیده و با متاعی اندک به درگهت پناه آورده ایم، پس پیمانه ما را پر کن و بر ما تصدق فرمای؛ که خداوند صدقه دهندگان را پاداش دهد.
و در تمام احوال خاضع و خاشع بش همچون غلامِ سر به فرمانِ حقیری که در خدمت اربابش ایستاده باشد. و در هر بامداد و شامگاه بر آن جناب سلام کن؛ سلام غلامی که مشتاق دیدار اوست و از فراقش در سوز و گداز است؛ سلام مخلصی که اشکهایش بر گونه هایش سرازیر باشد و باور دارد که در خدمت مولایش ایستاده است.
و چون هنگام نماز خواندنت فرا رسد، حال مولایت را در موقع ایستادنش در پیشگاه خدای جل جلاله متذکر شو و با حضور قلب و خشوع جسم و چشم پوشی از ما سوی الله تعالی، به آن بزرگوار تأسی بجوی. و بدان که توفیق یافتنت به این امر، جز به برکت مولایت نیست و این عبادت جز به موالات و پیروی و معرفت آن حضرت، از تو پذیرفته نمی شود. و هر قدر که پیروی و معرفت و سر به فرمان بودن نسبت به او فزونی یابد، خدای تعالی منزلت و پاداش و کرامت و افتخار تو را خواهد افزود.
و چون از نماز فراغت یافتی، آن حضرت (ع) را به سوی خدای عزوجل وسیله و شفیع قرار داده که آن نماز را از تو قبول فرماید. و پیش از هر دعایی به دعا کردن برای او آغاز کن، به جهت بزرگی حق و بسیاری احسان او بر تو. و هر گاه حاجتی برایت پیش آید، یا عارضه سختی بر تو روی آرد، آن را بر حضرتش معروض بدار و به درگاهش زاری کن تا به درگاه خدای تعالی در برطرف کردن آن از تو، شفاعت نماید؛ که اوست وسیله به سوی خداوند عزوجل و باب اللهی که از آن در آیند و خداوند عزشأنه فرموده: «وَ أتُوا البُیُوتَ مِن اَبوابِها» [5]: از درهای خانه ها وارد شوید.» [6]
اگر کسی معرفت صحیح نسبت به مقام امام (ع) داشته باشد، می داند که همین «ذکر» خود از بزرگترین عبادتها به شما می رود. و به جهت اهمیت آن است که درخواست آن را از پیشگاه الهی به ما تعلیم داده اند:
.... وَ لاتُنسِنا ذِکرَهُ [7]
(خدایا) ... ما را از فراموش کردنِ یادِ او حفظ فرما
ذکرِ امام، هم به یاد او بودن است و هم یاد کردن از او. اولی یک عمل قلبی است و دومی یک عمل خارجی، اولی برای خودِ انسان است، و دومی هم برای خود است و هم برای دیگران انسان می تواند و باید موجبات یاد امام (ع) را برای خود و دیگران فراهم سازد تا نه خود و نه آنها از او غافل نگردند.
