انتظار به طور کلی یک امر قلبی است و این امر قلبی وقتی حاصل می شود که انسان در هیچ حالی از ظهور امام (ع) ناامید نباشد و آن را بعید نشمارد. انسانِ منتظر در زمان غیبت، صبح و شام چشم به ظهور امامش دوخته است و هیچگاه آن را دور نمی داند. داشتنِ همین حال قلبی در زمان غیبت امام (ع) مورد رضای پروردگار و نجاتبخش انسان است. امام صادق (ع) می فرمایند:

اَقرَبُ مایَکوُنُ العَبدُ اِلَی اللهِ عزَّوَجَلَّ وَ اَرضی مایَکونُ عَنهُ اِذاَ افتَقَدُوا حُجَّهَ اللهِ فَلَم یَظهَر لَهسم وَ حَجِبَ عَنهسم فَلَم یَعلموا بِمَکانِهِ، وَ هُم فی ذلِکَ یَعلَمونَ اَنَّهُ لاتَبطُلُ حُجَجُ اللهِ وَلابَیِناتُهُ فَعِندَها فَلیَتَوقَّعوُا الفَرَجَ صَباحاً وَ مَساءً[1]

نزدیکترین حالتِ بنده نسبت به خدای عزوجل و بیشترین خشنودی او از بنده، در وقتی است که بندگان حجت خدا را گم کنند و برایشان آشکار نشود و از آنان پوشیده بماند، پس جای او را ندانند و در عین حال می دانند که دلایل و نشانه های الهی از بین نمی رود. پس در چنین وقتی باید هر صبح و شام منتظر فرج باشند.

نزدیک شمردن ظهور یک حالتِ قلبی است و حکایت از یقین و باور قطعی انسان نسبت به وعده ظهور امام عصر (ع) می کند که چون وقتی برای آن مشخص نکرده اند، هر صبح و شام امکان وقوع آن وجود دارد. نزدیک شمردن ظهور غیر از «استعمال» است که گفتیم با تسلیم سازگار نیست. استعجال در حقیقت راضی نبودن به امر پروردگار نسبت به زمان ظهور امام (ع) است، اما نزدیک شمردن ظهور خود از مصادیق تسلیم می باشد زیرا خداوند به آن راضی است و ائمه (ع) سفارش آن را کرده اند. از این بالاتر، نبودن آن حال، یعنی یأس از ظهور هر چند زمانی محدود و بعید شمردن آن ولو در یک برهه زمانی خود از گناهان کبیره محسوب می شود.

امام صادق (ع) می فرمایند: «هَلَکتِ المَحاضیرُ»: محاضیر هلاک شدند.

راوی می پرسد: محاضیر چیست؟ حضرت پاسخ می دهند: «المُستعجِلوُنَ»: شتاب کنندگان. سپس اضافه می فرمایند: «وَنَجَا المُقَّرَبوُنَ» [2] و نزدیک شمارندگان نجات می یابند.

محاضیر جمیع محضیر است به معنای اسبهایی که زیاد می دوند و مراد کسانی هستند که شتاب می ورزند. این شتاب ورزیدن انسان را به انحراف و بی اعتقادی می کشاند. و در مقابل، کسانی که ظهور را نزدیک می شمارند اهل نجات هستند.

در دعای عهد چنین می خوانیم:

اِنَّهُم یَرَونَهُ بَعیداً وَ نَراهُ قَریباً[3]

آنها (مخالفان) فرج امام زمان (ع) را بعید می پندارند و ما آن را نزدیک می شماریم.

البته نزدیک شمردن زمان ظهور به معنای تعیین وقت برای آن نیست و پیشگویی درباره زمان ظهور، همان اندازه از رضای خدا و سنت ائمه طاهرین (ع) دور است که شتاب کردن در ظهورِ حضرت. امامانِ ما به شدت با کسانی که می خواهند وقتی برای ظهور تعیین کنند، برخورد کرده و آنها را دروغگو دانسته اند.

یک بار شخصی از امام صادق (ع) درباره وقت ظهور سئوال کرده گفت: «جُعِلتُ فِداکَ؛ اَخبِرنی عَن هذاَ الامری الذی نَنتَظِرُهُ مَتی هسوَ؟» فدایت گردم؛ به من خبر دهید از این امر (ظهور فرج) که منتظر آن هستیم که چه وقت واقع می شود؟ حضرت چنین پاسخ دادند:

کَذَبَ الوَقاتُونَ وَ هَلَکَ المُستَعجِلوُنَ وَ نَجَا المُسلِّمُونَ [4]

تعیین کنندگان وقت دروغ می گویند و شتاب کنندگان هلاک می شوند و اهل تسلیم نجات می یابند.

پس آنها که وعده نزدیک بودنِ ظهور را به مردم می دهند تا به خیالِ خود آنها را به امام زمان (ع) نزدیکتر کرده و زمینه ظهور آن حضرت را به نام «ظهور صغرا» و امثال آن فراهم کنند، هم خود گمراهند و هم دیگران را به گمراهی می کشانند. وظیفه منتظر، تسلیم شدن نسبت به تقدیرات الهی در مورد وقت ظهور است و در عین اینکه باید هیچ صبح و شام از ظهور امام غایب (عج) ناامید نباشد و آن را قلباً نزدیک بشمارد، اما باید به شتابزدگی نیفتد و خود یا دیگران را به هوای نزدیک بودن ظهور، به اشتباه و انحراف نکشاند. بنابراین به طور کلی نباید نزدیک شمردن ظهور امام (ع) را با پیشگویی درباره وقت ظهور اشتباه کرد. اولی ممدوح است و دومی مذموم و حسابشان از یکدیگر جداست.