بسم الله الرحمن الرحيم - ترجمه. بنام خداي بخشنده و رحم کننده در دنيا و بخشنده و رحم کننده در آخرت.
شرح بسمله جزء دعا نيست ولي در ابتداي هر امري مستحب مؤکد است که بسمالله بگويند که در خبر است، کل مر ذي بال لم يبدء فيه ببسمالله الرحمن الرحيم فهو ابتر، يعني هر کار مهمي که ابتدا به کلمه بسمالله نشود آنکار ناتمام مانده و سر اين مطلب آن است که چون اين کلمه مبارکه را در ابتداء کاري بخوانيم از خدا استعانت خواستهايم، پس به ياري خدا آن کار به انجام رسد، و اگر ابتدا به اين کلمه نکنيم، چون به قدرت خود مغرور شدهايم، ارادهي خدائي به تمامي همراه نباشدو آن کار ناقص ماند و اين ذکر شريف مشتمل است بر سه نام از اسماء خدا، اول الله که اسم ذات، و در معني جامع جميع صفات جمال و جلال ميباشد، دوم رحمن که اين نام خاص خدا و از متعلق عام است، که تمام نعمتهاي دنيوي از حسي و معنوي به برکت اين نام شريف به مؤمن و کافر و مخلوقات ديگر ميرسد، سوم رحيم که در معني عام است که بر غير خدا هم اطلاق ميشود، و از متعلق خاص است که در آخرت به برکت آن بخشايش و نعمتهاي خدائي فقط به مؤمنين نائل مي شود.
در مجمعالبيان از حضرت رضا علیه السلام روايت مي کند، که فرمود آن بسم الله الرحمن الرحيم اقرب الي اسمالله الاعظم من سواد العين الي بياضها، يعني بسمالله نسبت به اسم اعظم خدا نزديکتر است از سياهي چشم به سفيدي آن، و ابنعباس از پيغمبر صلي الله عليه و اله و سلم روايت ميکند که چون معلم اين کلمه شريفه را به طفل ياد دهد و آن طفل آن را بر زبان جاري کند خدا آن قرائت را براي آن طفل مينويسد و گناهان پدر و مادر و معلم او را ميآمرزد، و از ابن مسعود رسيده که هر که بخواهد از زبانيههاي نوزدهگانه جهنم نجات يابد، بسمالله را بخواند که نوزده حرف است - تا هر حرفي از آن براي او سپري از زبانيه جهنم باشد، و نيز موکلين جهنم نوزده فرشتهاند که در آيه 30 و سورهي 74 مدثر فرمايد عليها تسعة عشر.
اصل - ألحمدلله رب العالمين - و صلي الله علي سيدنا محمد نبيه و آله و سلم تسليما - اعراب - الحمدلله. مبتدا و خبر. واللام للاختصاص و متعلق بالفعل او اسم الفاعل المقدر من افعال العموم - فالظرف مستقر، و قوله - ربالعالمين، صفه للتوضيح و المدح. لان اسمالله علم للذات المستور من القلوب و الابصار. و لم يکن سبيل الي معرفة کنه ذاته فيوصف برب العالمين الذي يمکن معرفته بهذه الصفة في الجمله. فان جميع العوالم و اهلها مربوبة تحت ربوبيته. و قد يقال ان الرب و البر الذين هما اسمانلله. و سبيلان الي معرفته. مأتان و اثنان بحساب الابجد. و مظهر هما اعني محمدا و عليا ايضا مأتان و اثنان. و هما مربيان کاملان في الممکنات و قوله و صلي الله الح جملة - فعلية بمعني الدعاء و قوله و سلم ايضا جملة فعلية معطوفة علي الفعلية قبلها، ترجمه - حمد و ستايش خداوندي را سزاست که پروردگار و مربي جهانيان است، و از خداوند درود بر پيغمبر صلي الله عليه و آله و سلم و مهتر دين ما: محمد بن عبدالله و بر خانواده او، و سلام خدا نيز بر ايشان باد.
