مقام انسان، در مراتب وجود، مقام جمع است؛ يعني هر سه مرتبة وجودي را دارد.
مقام تعقّلش به‌ازاء عالم جبروت است و مقام تخيّلش به‌ازاء عالم ملكوت است، و مقام و مرتبة بدني‌اش به‌ازاء عالم ماده يا عالم ناسوت است. پس؛ انسان، هر سه مقام هستي را يك‌جا دارد، منتها به شدّت و ضعف، يعني مقام عقل انساني، مظهري از عقل كل است، و مقام مثال و خيال انساني، مظهري از مقام و عالم مثال منفصل و يا برزخ است و انسان در هنگام خواب كه جنبة بدني و مادّي آن ضعيف مي‌شود، به نشئة مثال مي‌رود و همين انسان در جنبة بدني‌اش در مقام مادّي و طبيعت، در عالم مادّه است.
اين حالت را كه انسانْ بِوَحْدَتِهِ در هر سه مقام و مرتبة عقل و خيال و بدن حاضر است، حالت جمع ‌گويند، اين است كه به اصطلاح عرفان انسان داراي مقام «كون جامع» است و به عبارت ديگر، انسان در مقام «حضرت خمس» است كه حضرت و مقام جامع است. از آن جايي كه انسان كامل جامع اين مقام‌ها به نحو اَتَمّ مي‌باشد، محور همة اين مقام‌ها است. دقّت بفرماييد! «مقام انسان، مقام كون جامع است؛ يعني مقامي كه همة مراتب هستي را يك‌جا دارد».
عين‌الانسان، يعني انسان كامل كه مغز و عصارة كلّ هستي است، حقيقت اين مقامات است و سه نشئه عالم عقل و عالم مثال و عالم ارض را مطلقاً در قبضه دارد.
براي تقريب به ذهن مي‌توان گفت: مَثَلِ انسان كامل در عالم هستي، مَثَل نفس است در بدن.
به سيطره‌اي كه نفس بر بدن دارد دقّت بفرماييد. ملاحظه مي‌كنيد كه بدن شما به‌طور كامل در قبضة نفس شماست. ابتدا خود شما، يعني نفس شما كاري را اراده مي‌كند، سپس بدن آن را انجام مي‌دهد. شما چگونه بر بدن خود سيطره و قدرت داريد؟ شما بدنتان را تماماً در اختيار داريد و در همه جاي آن هم تماماً حاضريد. انسان كامل هم تمام هستي را در قبضة خود دارد، همان‌گونه كه نفس، بدن را در قبضة خود دارد. از طرفي دو نحوة حضور براي نفس در بدن هست: يكي اين‌كه در همه‌جاي بدن حضور«كامل» دارد، يعني در همه‌جاي آن حاضر است و جايي از بدن نيست كه نفس در آن‌جا حاضر نباشد، ديگر اين‌كه در همه‌جاي بدن «تماماً» وجود دارد. يعني همه‌جا هست و همه‌جا تماماً وجود و حضور مي‌يابد، پس حضوري كامل و تمام دارد. يعني شما مي‌گوييد: «من تماماً خودم مي‌بينم و تماماً خودم مي‌شنوم»، اين‌طور نيست كه يك طرفِ نفس شما ببيند و طرف ديگر آن بشنود، بلكه نفس شما تماماً در همة اعضاي بدن خود حاضر است. انسان كامل كه محور هستي است، حضور كل است. قطب عالم امكان است، حضور كل است، يعني جايي نيست كه نباشد و يا درآن‌جا حضورش «تمام» نباشد. ممكن است شبهه شود كه پس تفاوتش با خدا چيست؟! مي‌گوييم تفاوت در اين است كه انسان كامل مخلوق خدا است، منتها يك مخلوق برين و برتر؛ و البته حفظ مراتب سر جاي خودش محفوظ است، و حضرت حق حضور اَحديِ ذاتي در عالم دارد، و انسان كامل، حضور انساني در عالم دارد.