خداي - عزّوجلّ - فرمان داده که به سوي او وسيله گرفته شود آن‏جا که فرموده: «يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَابْتَغُوا إِلَيْهِ الوَسِيلَةَ وَجاهِدُوا فِي سَبِيلِهِ لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُونَ»؛ [1] اي کساني که ايمان آورده‏ايد تقواي الهي پيشه کنيد و به سوي او وسيله برگيريد و در راه او جهاد کنيد باشد که رستگار شويد. در اين آيه سه چيز سبب رستگاري و نجات معرفي شده که هر سه در دعا براي حضرت صاحب الزمان - عجّل اللَّه فرجه الشريف - جمع است، زيرا که اولين مراتب تقوي ايمان است و بدون ترديد دعا براي آن حضرت نشانه ايمان و سبب کمال آن است، و نيز از اقسام جهاد با زبان است، همچنين وسيله به سوي پروردگار رحمان مي‏باشد که به دو وجه توضيح داده مي‏شود:


اول: معني وسيله - به طوري که در مجمع البيان آمده [2] - رشته ارتباط و نزديک شدن است، و شکي در اين نيست که اين دعا رشته ارتباط و نزديک شدن به خداوند متعال است، همچون ساير عبادت‏ها که با آن‏ها قرب و نزديکي حاصل مي‏شود، و البته اين دعا از مهم‏ترين وسايل تقرّب و نزديک‏ترين راه‏هاي ارتباط و ارزنده‏ترين آن‏ها است، چنان‏که در اين کتاب به ياري پروردگار معلوم خواهد شد.


دوم: اين‏که منظور از وسيله - به طور خصوص در آيه شريفه - همان امام‏عليه السلام است، چنان‏که در تفسير علي بن ابراهيم قمي درباره اين آيه آمده که فرمود: به وسيله امام به او تقرّب جوييد. [3] .


که ظاهراً اين گفته مستند به روايت از امام‏عليه السلام است.


و در البرهان از امير مؤمنان علي‏عليه السلام آورده که در مورد آيه: «وَابْتَغُوا إِلَيْهِ الوَسِيلَةَ» فرمود: من وسيله او هستم. [4] .


و در مرآة الانوار از کتاب الواحدة از طارق بن شهاب است که گفت: در حديثي امير المؤمنين‏عليه السلام فرمود: امامان از آل محمدعليهم السلام وسيله به سوي خداوند و رشته اتصال به عفو و گذشت او هستند. [5] .


و نيز از کتاب رياض الجنان از جابر نقل کرده که پيغمبر اکرم‏صلي الله عليه وآله در حديثي که فضيلت خود و امامان را بيان مي‏کرد فرمود: ما وسيله به سوي خدا هستيم. [6] و در بعضي از زيارت‏ها آمده: و آنان را وسيله به سوي رضوانت قرار دادي.


و در دعاي ندبه است: و آنان را مايه رسيدن به قرب خويش و وسيله به سوي رضوانت ساختي.


و در دعاي سيّد العابدين‏عليه السلام روز عرفه مي‏خوانيم: و آنان را وسيله به سوي خود و راه به سوي بهشت خويش قرار دادي. [7] .


از اين‏ها به دست آمد که منظور از وسيله همان امام است، بنابراين وسيله برگرفتن به سوي خداوند، انجام دادن اموري است که مايه رضايت و نزديکي به درگاه آن حضرت است، و چون خداوند - عزّوجلّ - براي هر قوم هدايت کننده‏اي و براي هر امّت امامي قرار داده چنان‏که فرموده: «وَلِکُلِّ قَوْمٍ هادٍ»؛ و براي هر قوم هدايت کننده‏اي هست. امام‏عليه السلام را وسيله‏اي براي آنان به سوي خويش تعيين کرده. پس بر هر قومي لازم است هادي و وسيله خود را بشناسند و هر آنچه موجب نزديک شدن به او و مايه رضايتش هست انجام دهند، زيرا که بدون شناخت او تقرّب سودي ندارد. از همين روي در حديثي که مور قبول شيعه و سني است از رسول اکرم‏صلي الله عليه وآله آمده: «مَنْ ماتَ وَلَمْ يَعْرِفْ إِمامَ زَمانِهِ ماتَ مِيتَةً جاهِلِيَّةً»؛ [8] هرکس بميرد در حالي که امام زمانش را نشناخته باشد به مرگ جاهليت مرده است.


بنابراين آن‏که امام زمانش را نشناخته باشد، مثل کسي است که هيچ يک از امامان را نشناخته باشد، و دليل بر اين معني روايات متواتري است که بعضي از آن‏ها را مي‏آوريم.


در مرآة الانوار و غير آن از امام صادق‏عليه السلام آمده که فرمود: حسين‏عليه السلام بر اصحاب خود بيرون آمد و فرمود: اي مردم! خداوند - عزّوجلّ - بندگان را نيافريد مگر براي اين‏که معرفت يابند، پس اگر او را شناختند و عبادت کردند از عبادت غير او بي‏نياز شوند. مردي به آن حضرت عرض کرد: اي فرزند رسول خداصلي الله عليه وآله! پدر و مادرم به فدايت! معرفت خدا چيست؟ فرمود: در هر زمان شناخت خداوند به شناختن امامي است که بر مردم اطاعتش واجب است. [9] .


آن‏گاه مؤلف کتاب از استادش علامه مجلسي حکايت کرده که در بحار گفته است: به اين جهت معرفت خداوند به معرفت امام‏عليه السلام تفسير شده که معرفت اللَّه جز از ناحيه امام حاصل نمي‏شود. و يا اين‏که: بهره گرفتن از معرفت الهي مشروط به معرفت امام‏عليه السلام است.


اکنون که اين مطلب معلوم شد، مي‏گويم: بي‏ترديد دعا براي تعجيل فرج مولي صاحب الزمان - عجّل اللَّه فرجه الشريف - از اهمّ وسايلي است که خداوند متعال، وسيله به سوي خودش قرار داده، نه تنها به سوي خداوند که به سوي تمام امامان بلکه تمام انبيا و اوصيا است که وسايل ربّاني و پدران روحاني مي‏باشند، و اين دعا مايه سرور و خرسندي آنان و طلب هدف و مقصود ايشان است، اضافه بر همه اين‏ها اطاعت اولي الامر است که خداوند - عزّوجلّ - اطاعت آنان را فرض کرده و فرموده: «أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَأُولِي الأَمْرِ مِنْکُمْ»؛ [10] اطاعت کنيد از خدا و اطاعت کنيد از رسول و اولي الامر. زيرا که خود آن حضرت امر فرموده: براي تعجيل فرج او زياد دعا کنيم.
و شاهد بر آنچه گفته شد: در البرهان و غير آن از حضرت ابوجعفر باقرعليه السلام درباره فرموده خداوند: «فَإِذا قُضِيَتِ الصَّلاةُ فَانْتَشِرُوا فِي الأَرْضِ وَابْتَغُوا مِنْ فَضْلِ اللَّهِ»؛ [11] پس چون نماز پايان يافت در زمين پراکنده شويد و از فضل الهي طلب نماييد. آمده که فرمود: منظور از نماز (صلاة) بيعت امير المؤمنين‏عليه السلام و مراد از زمين اوصيا هستند که خداوند به طاعت و ولايت آنان امر فرموده، هم‏چنان که به اطاعت پيغمبر و امير مؤمنان‏عليهما السلام فرمان داده، و از آنان به کنايه نام برده است. و درباره او از فضل الهي طلب نماييد. فرمود: و فضل الهي را بر اوصيا طلب کنيد. [12] .


مي‏گويم: تشبيه امام‏عليه السلام به زمين به خاطر چند وجه است، از جمله:


1 - خداوند متعال زمين را محل قرار و سکونت خلايق قرار داده که در آن زندگي مي‏کنند و آرامش و راحت مي‏يابند، و در بخش‏هاي سوم و چهارم کتاب گذشت که سکون و برقراري زمين به وجود امام است، پس آرامش و استراحت تمام موجودات زمين به وجود امام‏عليه السلام بستگي دارد.


2 - زمين واسطه رسيدن برکت‏هاي آسماني به اهل عالم است، چنان‏که خداوند فرمايد: «وَتَرَي الأَرْضَ هامِدَةً فَإِذا أَنْزَلْنا عَلَيْهَا المآءَ اهْتَزَّتْ وَرَبَتْ وَأَنْبَتَتْ مِنْ کُلِّ زَوْجٍ بَهِيجٍ»؛ [13] و زمين را خشک و بي‏گياه مي‏نگري پس چون باران بر آن فرو ريزيم سبز و خرّم شده نمو مي‏کند و از هر نوع گياه زيبا بروياند. امام‏عليه السلام نيز واسطه رسيدن برکت الهي به اهل عالم است - چنان‏که گذشت -.


3 - خداوند متعال انواع مختلفي از نعمت‏ها را از زمين رويانيده، ميوه‏ها و علف‏ها و کلاء و غير اين‏ها را برحسب نياز خلق از آن برآورده تا انسان و حيوان و حشره متناسب حال خويش از آن‏ها برخوردار شوند، خداوند مي‏فرمايد: «ثُمَّ شَقَقْنَا الأَرْضَ شَقّاً - فَأَنْبَتْنا فِيها حَبّاً - وَعِنَباً وَقَضْباً - وَزَيْتُوناً وَنَخْلاً - وَحَدآئِقَ غُلْباً - وَفاکِهَةً وَأَبّاً - مَتاعاً لَکُمْ وَلِأَنْعامِکُمْ»؛ [14] پس خاک زمين را شکافتيم و از آن حبوبات و انگور و نباتاتي که چند بار بدروند و زيتون و خرما و باغ‏هاي پردرخت (جنگل‏ها) و ميوه‏ها و علف‏ها رويانديم، بهره جستني براي شما و چهارپايانتان.
از وجود امام‏عليه السلام نيز انواع بسياري از علوم و احکام برحسب نيازهاي خلق و مصالح آنان ظاهر گرديده تا به ديگري نيازمند نشوند. وجوه ديگري نيز با دقّت و تدبّر به دست مي‏آيد که عجالتاً اين چند وجه به خاطر رسيد، و توفيق از خدا است.


توضيح: شيخ طبرسي در مجمع البيان گفته: قضب: يونجه تازه است که چند بار چيده مي‏شود براي علوفه چهارپايان. [اين گفتار] از ابن عباس و حسن است، و أبّ: چراگاه علف و ساير گياهان براي چهارپايان است. [15] .


و در قاموس گفته: قضب: هر درخت دراز و گسترده شاخ و برگ است، و أبّ: جاي پرگياه يا چراگاه يا آنچه از گياه و غير آن از زمين مي‏رويد.