مجلسي که در آن براي حضرت قائم‏عليه السلام دعا شود، جايگاهي براي حضور فرشتگان گردد، و همچنين است تمام مجالس دعا، فرشتگان اهل ان مجالس را در دعا ياري مي‏دهند. دليل بر اين معني چند روايت است، از جمله: در مجلّد اوّل بحار از پيغمبر اکرم‏صلي الله عليه وآله مروي است که فرمود: اگر به بوستان‏هاي بهشت گذرتان افتاد در آن‏ها به گردش و تنعم بپردازيد. عرض کردند: يا رسول اللَّه! بوستان‏هاي بهشت چيست؟ فرمود: حلقه‏هاي ذکر، که خداوند را کاروان‏هايي از فرشتگان است که در پي حلقه‏هاي ذکر مي‏گردند. پس هنگامي که به آن‏ها برسند پيرامونشان را مي‏گيرند. [1] .


مي‏گويم: از اين حديث شريف چند نکته استفاده مي‏شود:


اول:


اين‏که مجالس ذکر از بوستان‏هاي بهشتي است، و اين يا از باب نامگذاري سبب به نام مسبّب است، به جهت اين‏که نشستن در آن مجالس سبب دخول در بهشت مي‏باشد، و يا از اين جهت که آن مجالس در حقيقت بهشت است، يعني: منظور از بهشت دار القرب و جايگاه ابرار و نيکان باشد. مؤيد اين احتمال علّت آوردن آن حضرت است، اين‏که: خداوند را کاروان‏هايي از فرشتگان است که در پي حلقه‏هاي ذکر مي‏گردند....


و به عبارت ديگر، بهشت محل الطاف خداوند و منزلگاه کرامت او است. پس اگر بنده‏اي اهل کرامت باشد، هم در دنيا و هم در برزخ و هم در قيامت و بعد از آن در بهشت خواهد بود.


و نيز مؤيّد اين معني است آنچه در روايت آمده: قبر يا يکي از بوستان‏هاي بهشت است و يا گودالي از گودال‏هاي جهنّم. زيرا که مخفي نيست قبر که در زمين واقع است غير از آن بهشت موعود مي‏باشد که در آسمان واقع است - چنان‏که در اخبار وارد شده -.


و ممکن است منظور از بهشت همان بهشت موعود، و تعبير از حلقه‏هاي ذکر به بهشت، از باب استعاره باشد، و وجه شباهت همان باشد که گفته شد يعني: سراي نزديکي به حق، و منزلگاه نيکان بودن. واللَّه العالم.


دوم:


از اموري که از خبر شريف استفاده مي‏شود، استحباب جمع شدن و گرد هم‏آيي مؤمنين براي ذکر و دعا مي‏باشد، و شاهد بر اين مطلب چند روايت است از جمله:


در اصول کافي به سند خود از حضرت ابي عبد اللَّه صادق‏عليه السلام آمده که فرمود: هيچ سه نفر به بالا از مؤمنين جمع نشوند مگر اين‏که به مثل آن‏ها از فرشتگان حاضر گردند. پس اگر دعاي خير کنند، آمين گويند، و اگر از شرّي به خدا پناه ببرند، فرشتگان از خداوند مي‏خواهند که آن شرّ را از آنان دور نمايد و اگر حاجتي بخواهند، به درگاه الهي شفاعت کنند و قضاي آن را تقاضا نمايند.... [2] .
و نيز از آن حضرت است که فرمود: هيچ‏گاه چهار نفر با هم در يک امر مجتمع نشوند که به درگاه خدا دعا کنند مگر اين‏که با اجابت آن دعا متفرّق گردند. [3] .


همچنين از امام صادق‏عليه السلام است که فرمود: هرگاه پدرم را چيزي اندوهگين مي‏کرد، زنان و کودکان را جمع مي‏نمود، سپس دعا مي‏کرد و آن‏ها آمين مي‏گفتند. [4] .
مي‏گويم: روايت اوّل - از اين سه روايت - از جمله دلايل اين است که مجلس دعا محل حاضر شدن ملا ئکه است.


سوم:


از اموري که از حديث شريف استفاده مي‏شود اين‏که: شرکت کردن و حضور در مجلس ذکر و دعا مستحب است هرچند که به آن اشتغال نورزد. شاهد بر اين مطلب روايتي است که در بحار به نقل از عوالي اللئالي آمده که: عدّه‏اي از مشايخ به طريق صحيحي از حضرت رضاعليه السلام روايت کرده‏اند که فرمود: هنگامي که اهل مجالس ذکر و علم به منزل‏هايشان باز مي‏گردند، خداي - عزّوجلّ - به فرشتگانش مي‏فرمايد: ثواب آنچه از کارهاي اينان ديديد بنويسيد. پس براي هر کدام ثواب عملش را مي‏نويسند، و بعضي از افراد را که با آن‏ها حاضر بوده‏اند رها مي‏کنند، پس خداوند - عزّوجلّ - مي‏فرمايد: چرا فلاني را ننوشتيد مگر با ايشان نبود و در جمعشان حضور نداشت؟ مي‏گويند: پروردگارا! او با آن‏ها شرکت نداشت و کلمه‏اي هم سخن نگفت. خداوند جليل جلّ جلاله مي‏فرمايد: مگر همنشين آن‏ها نبود؟ عرضه مي‏دارند: چرا پروردگارا! پس مي‏فرمايد: او را با آن‏ها بنويسيد، آنان قومي هستند که همنشينان به سبب ايشان بدبخت نشو،
پس او را با آن‏ها مي‏نويسند، و خداوند تعالي مي‏فرمايد: براي او ثوابي مثل ثواب يکي از آن‏ها بنگاريد. [5] .


بيان: علامه مجلسي گفته: اين‏که حضرت فرمود: «لا يَشْقي بِهِ جَلِيسُهُمْ»؛ همنشينشان بدبخت نشود. يعني به برکت آن‏ها همنشين ايشان نوميد نمي‏شود که منتهي به بدبختي وي گردد، يا اين‏که مصاحبت آنان در همنشين مؤثر است، پس به سبب آن شايسته ثواب و سعادت شده است.


و نيز در بحار به نقل از عيون اخبار الرضا به سند خود از حضرت رضاعليه السلام آورده که فرمود: هر کس در مجلسي که امر ما در آن احيا مي‏شود بنشيند، روزي که دل‏ها مي‏ميرد دل او نخواهد مُرد. [6] .
مي‏گويم: و نظير اين مصاحبت با زائران قبر مولاي شهيدمان حضرت ابي عبد اللَّه الحسين‏عليه السلام و بودن با آن‏ها و نيز ورود به جمع ايشان مي‏باشد.


چهارم:


از امموري که از حديث شريف استفاده مي‏شود اين‏که: نشستن در مجالس ذکر مايه صفاي دل مي‏باشد، بدين جهت است که فرشتگان با اهل آن مجالس انس مي‏گيرند. خداوند ما را موفق بدارد و در دنيا و آخرت از آنان قرار دهد.


تذکّر: منظور از حلقه‏هاي ذکر، مجالسي است که اهل ايمان در آن‏ها جمع مي‏شوند تا قرآن بخوانند، يا براي مولي صاحب الزمان‏عليه السلام دعا کنند، يا نام‏هاي خداي تعالي و صفات او را ياد نمايند، يا از پيغمبر و امامان‏عليهم السلام ياد آورند - که در خبر آمده: ذکر آن‏ها ذکر اللَّه است - و يا مصائب آنان، يا ساير شؤوني که متعلق به ايشان است، بازگو شود.


و نيز از جمله مجالس ذکر: ساير مجالس دعا، و مجلس مذاکره و مباحثه علم شرعي و درس گرفتن آن مي‏باشد، البته به طور خالصانه و دور از هرگونه ريا و شهرت‏طلبي و جدال و مراء. اگر بخواهيم احاديثي را که بر اين مطالب دلالت دارد، ذکر کنيم، از مقصود اصلي باز مي‏مانيم، لذا به همين مقدار اکتفا مي‏کنيم.